Het Joodse feest Chanoeka vind je niet terug in het Oude Testament. Dit feest is ontstaan in de intertestamentaire periode, de tijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament. In die periode waren er vaak andere volken de baas in Israël. Eerst waren dat de Perzen, later de Grieken en nog weer later de Romeinen.

Epiphanes
Het Chanoekafeest gaat terug naar het jaar 164 voor Christus. Israël is in die tijd niet zelfstandig, maar wordt bestuurd door de Grieken. De Griekse vorst heet Antiochus IV Epihanes. De profeet Daniël heeft in Daniël 7 en 11 al over hem geprofeteerd.

Epiphanes is een strenge man. Hij heeft weinig respect voor het Joodse volk en de Joodse godsdienst. Zijn doel is om alle volken in zijn rijk zo te vormen dat ze gaan denken en geloven als de Grieken.

Om dat doel te bereiken verbiedt Ephiphanes de Joden nog langer uit de Thora, de boeken van Mozes te lezen. Joden mogen verder hun jongetjes niet meer besnijden. En ook wordt het verboden om de sabbat, de Joodse rustdag, te vieren.

Om de Joden extra te kwetsen wordt in de tempel in Jeruzalem zelfs een beeld van de Griekse afgod Zeus neergezet. De tempel wordt verontreinigd.

Bekijk de video van De Verkenners:

Opstand
Een deel van de Joden gehoorzaamt braaf. Zij worden steeds Griekser in hun denken en doen; zij ‘helleniseren’. Dat woord komt van het woord ‘hellas’, Griekenland. Dus de mensen ‘vergrieksen’.

Een ander deel van de Joden is echter woedend. Een van hen is de Joodse priester Mattetjahoe. Hij woont Modein. Tegenwoordig is dat een grote, moderne stad, vroeger een klein dorpje in de heuvels.

Op een dag in het jaar 167 voor Christus verliest Mattetjahoe zijn geduld nadat een Griekse man een varken offert op het altaar in Modein. Varkens zijn in het Jodendom onreine dieren. Dit offer was voor een Jood dus meer dan afschuwelijk. Mattetjahoe trekt zijn zwaard en doodt de Griek. Vervolgens roept hij zijn volksgenoten op om in opstand te komen tegen de Grieken.

Mattetjahoe sterft kort daarna. Een van zijn vijf zonen, Judas, wordt de nieuwe leider van de opstand. Judas en zijn broers noemen we de Makkabeeën. Het woord Makkabeeën komt van een woord dat betekent ‘hamer’.

Tempel
Judas is een goede legeraanvoerder. Hij timmert als een hamer de vijanden in elkaar. Hij haalt veel overwinning op de Grieken. Het lukt hem zelfs om in het jaar 164 voor Christus Jeruzalem en de tempel te heroveren op de Grieken.

Het afgodsbeeld in de tempel wordt gesloopt en heel het tempelcomplex goed schoongemaakt. Daarna wordt de offerdienst in de tempel hervat.

Uiteraard wil men ook de gouden kandelaar, de menorah, in de tempel weer aansteken. God had namelijk geboden dat die kandelaar altijd moest branden.

Een menorah telt totaal zeven armen. Die zijn gemaakt voor zeven oliepitjes. Een menorah heeft dus totaal zeven lichtjes.

De priesters willen de menorah weer aansteken. Er rijst echter een probleem. Is er nog ergens heilige, zuivere olijfolie voor de menorah op voorraad? Uiteindelijk vindt men ergens in een hoekje van de tempel nog een klein kruikje zuivere olie, net genoeg om de kandelaar een dag te laten branden.

Op de 25e dag van de maand Kislev, dat is ongeveer onze maand december, wordt de kandelaar aangestoken. Na een dag blijft de kandelaar echter gewoon branden. Uiteindelijk brandt de kandelaar maar liefst acht dagen op het restje olie uit het kleine kruikje. Wat een ‘nes’, wat een wonder!

Sinds die tijd viert het Joodse volk het Chanoeka-feest.

Gezelligheid
Inmiddels wordt het Chanoeka-feest al bijna 2200 jaar gevierd. Het woord chanoeka komt van het Hebreeuwse woord ‘lachnoch’ en betekent ‘inwijden’. Ieder jaar weer wordt het Joodse volk herinnert aan de inwijding, de ‘chanoeka’, van de tempel en het wonder met de olie.

Chanoeka is een erg gezellig feest. Het symbool van Chanoeka is de ‘chanoekia’, dat is een negenarmige kandelaar. Dat zijn er dus twee meer dan de menorah. Het middelste kaarsje is de ‘sjammas’: met dat kaarsje worden de andere kaarsjes aangestoken. Naast de ‘sjammas’ telt de chanoekia nog acht lampjes: zoveel dagen brandde de menorah in de tempel.

Voor huizen, bij synagogen, op kruispunten. Overal zie je de chanoekia’s branden. Aan de hoeveelheid lampjes van chanoekia die branden, kun je zien welke dag van het feest het is.

Chanoeka is vooral voor kinderen een erg vrolijk feest. Acht dagen lang krijgen kinderen van hun familie cadeautjes. Verder smikkelen ze van chocolademuntjes en spelen ze speciale spelletjes met Chanoeka-tolletjes. Deze tolletjes heten een ‘dreidel’ of een ‘sevivon’.

Bij Joodse feesten hoort ook vaak lekker eten. Bij chanoeka hoort vooral ook vet eten. Het Joodse volk denkt immers terug aan een wonder met olie. Veel Joden eten tijdens Chanoeka ’soefangiot’, een soort vette oliebollen met een dotje jam. Een ander typisch gerecht voor Chanoeka is de ‘latzke’, een aardappelpannenkoekje.

Wonderen
Ook de Heere Jezus vierde Chanoeka. In Johannes 10:22 staat dat de Heere Jezus Jeruzalem bezoekt tijdens het feest van de inwijding van de tempel. Daarmee wordt uiteraard het Chanoekafeest bedoeld. Dat weten we ook omdat er in de Bijbel duidelijk bij staat dat het op dat moment winter is.

Veel Bijbelse feesten wijzen heen naar de Heere Jezus. Omdat Chanoeka niet echt een Bijbels feest is, is dat wat minder het geval. We kunnen er als christenen echter wel iets van leren. Onder andere dat het belangrijk is om wonderen die de Heere heeft gedaan niet te vergeten.

De Heere heeft vast ook in jouw leven wel een of meerdere wonderen gedaan. Vergeet dan niet om de Heere daar steeds weer voor te danken!

Deze informatie is afkomstig uit het informatieblad dat hoort bij deze video van De Verkenners. Klik hier voor meer informatie. De Verkenners is een gezamenlijk initiatief van Steunfonds Israël / Isaac da Costa, Stichting Steun Messiasbelijdende Joden en het Centrum voor Israëlstudies.