Farizeeën en ultraorthodoxe Joden zijn toch hetzelfde?

Verdieping 22 september 2024 4 minuten Pieter A. Siebesma
Mensen bestuderen de Bijbel
Unsplash

We kennen allemaal de beelden van ultraorthodoxe Joden bij de Klaagmuur. Lange zwarte jassen, pijpenkrullen, baarden en diep verzonken in hun gebedenboeken. Veel christenen hebben het idee dat ultraorthodoxe Joden hetzelfde zijn als de Farizeeën in de tijd van Jezus. Maar dit is niet zo, want de ultraorthodoxe stroming binnen het jodendom bestaat pas een paar honderd jaar. 

Opvolgers van de Farizeeën?
Je kunt een lijn trekken van het Farizese jodendom uit Jezus’ tijd naar het (ultra)orthodoxe jodendom van nu. De Farizeeën waren de enige stroming van die dagen die het verlies van de nationale staat en de verwoesting van Jeruzalem wisten te overleven. Andere stromingen, zoals de Sadduceeën, verdwenen. 
Dat kwam onder andere door de ‘mondelinge leer’. Dit zijn de geboden die niet rechtstreeks in de Thora staan, maar waarvan men gelooft dat ze al vanaf de tijd van Mozes zijn doorgegeven. Een bekend voorbeeld hiervan is het verbod om melk en vlees in een maaltijd te eten.

Veel meningsverschillen tussen Jezus en de Farizeeën en Schriftgeleerden betroffen voorschriften uit de mondelinge leer. Jezus was een gezagsgetrouwe Jood die de Thora volgde. Ook binnen het (ultra)orthodoxe jodendom is de mondelinge leer heel belangrijk. Je zou ze op dit punt dus opvolgers van de Farizeeën kunnen noemen. Maar voor andere punten geldt dat juist helemaal niet.  

Godsdienstige opvattingen
Zijn de opvattingen en leer van de Farizeeën uit Jezus’ tijd hetzelfde als die van de ultraorthodoxe Joden van nu? Daarop is het antwoord heel duidelijk: nee! Na het jaar 70 hebben de rabbijnen verder gediscussieerd over de mondelinge wet en dit uitgewerkt. Rond 200 n.Chr. werden de mondelinge voorschriften opgeschreven en zo ontstond de Misjna. En van daaruit ontstond weer de Babylonische Talmoed, die nu nog steeds door de orthodoxe Joden wordt bestudeerd.

Wat opvalt, is dat de rabbijnen uit het Talmoedische tijdperk op veel punten heel anders dachten dan de Farizeeën in de tijd van Jezus. 

De Joden in de verstrooiing leefden in diverse landen in Europa en de Arabische wereld en zij werden beïnvloed door hun niet-joodse omgeving, of oefenden er zelf ook weer invloed op uit. Er waren grote Joodse geleerden zoals Maimonides in de 12e eeuw, bekend van zijn geloofsbelijdenis en werken over de Talmoed. 

Of zoals Joseph Karo in de 16e eeuw, bekend als de samensteller van de Sjoelchan Aroech, een praktische samenvatting over hoe je als Jood moet leven. Beide schrijvers hebben een immense invloed gehad op hoe Joden hun godsdienst praktiseren. Maar zij dachten heel anders dan de rabbijnen uit het Talmoedische tijdvak.

Ontstaan van ultraorthodox jodendom
Het ultraorthodoxe jodendom is als aparte stroming pas in de 19e eeuw ontstaan. Mozes Schreiber ofwel Chatam Sofeer stichtte in Slowakije een rabbijnenschool (jesjiva) die als voorbeeld diende voor de rabbijnenscholen die er vandaag zijn. 

Op basis van een uitspraak uit de Babylonische Talmoed formuleerde hij een nieuwe regel: alles wat nieuw is, is verboden door de Thora. 

In de praktijk komt het erop neer dat ultraorthodoxe Joden dezelfde kleding dragen als hun voorouders. Spijkerbroeken zijn verboden. Ze mogen ook geen (achter)namen veranderen, zijn tegen integratie in de maatschappij, volgen geen seculier onderwijs en spreken thuis uitsluitend Jiddisch. 

De gelijkstelling van ultraorthodoxe Joden met Farizeeën is dus even ongerijmd als de gelijkstelling van de discipelen van Jezus of de eerste gemeente in Jeruzalem in Handelingen 2-7 met de hedendaagse Amish of de evangelische beweging.

Slaan de negatieve typeringen uit het NT ook op ultraorthodoxe Joden van nu?
De twistgesprekken van de Here Jezus met Farizeeën en Schriftgeleerden vonden plaats in de 1e eeuw in het kader van een interjoodse discussie. Het zegt iets over díe tijd en díe context, en niet over de tijd erna. 

Het is opmerkelijk dat de Babylonische Talmoed dit negatieve beeld bevestigt. Ze noemt 7 typen van onechte Farizeeën, waaronder zij die Gods geboden vervullen alleen om er zelf voordeel van te hebben; zij die om aan de wereld te tonen hoe bescheiden zij zijn, zulke kleine pasjes maken dat zij hun tenen tegen de stenen stuk stoten en zij die om maar niet naar een vrouw te kijken met hun hoofd tegen een muur oplopen en het bloedig verwonden. Dit komt overeen met wat Jezus heeft gezegd. 

Pieter Siebesma is een van de docenten van IB Studiehuis van Stichting Israël en de Bijbel. Onder de naam IB Studiehuis start Stichting Israël en de Bijbel op 2 november in Wierden weer met de cursus over Gods plan met Israël. De cursus heeft een veelzijdig lesprogramma. Een greep uit de onderwerpen: Het Koninkrijk, terugkeer en herstel van Israël, de verbonden en Gods feesten voor Israël. In 8 zaterdagen worden de grote lijnen van Gods handelen met het Joodse volk besproken, met als belangrijkste lesboek: de Bijbel. Kijk hier voor het lesrooster, de cursusdata en de locatie.

ChristenvervolgingDuurzaamheidIsraëlGeloofszekerheidOpvoeden

Praatmee

Beluister onze podcast

Of beluister op:

Meerartikelen

Hour of Power - Remco Bastiaansen
Interview

Remco Bastiaansen verloor na ongeluk zijn identiteit als topdanser: “Ik vroeg Jezus: wie ben ik nog?”

Remco Bastiaansen stond jarenlang aan de top van de danswereld. Hij werd vijfvoudig Nederlands kampioen, bereikte zeven keer de finale van het wereldkampioenschap en danste in Dancing with the Stars. Maar in 2010 veranderde een ernstig ongeluk zijn...

Eline Segers
Video

Eline Segers zingt Psalm 146 met bijzondere muzikale begeleiding

Zangeres Eline Segers heeft voor het KRO-NCRV-programma Petrus in het land een muzikale uitvoering van Psalm 146 opgenomen. Ze zingt verschillende verzen uit De Nieuwe Psalmberijming, begeleid door een ensemble onder leiding van musicus Frank van...

Cvandaag Explainer
Video

Worden christenen anders behandeld door de media?

Worden christenen in de media kritisch bevraagd of bewust in een kwaad daglicht gezet? Het gesprek tussen Eva Jinek en SGP-leider Chris Stoffer leidde tot felle reacties en zelfs een juryvertrek. Ook andere media-uitzendingen roepen vragen op over de...

Kees van der Staaij
Video

Hoe blijf je staande in roerige tijden? Kees van der Staaij over Bijbels leiderschap

Hoe geef je als christen leiding in een samenleving waarin tegenstellingen soms groot zijn? Voormalig SGP-leider Kees van der Staaij spreekt daarover in de podcast In His Company. Hij deelt persoonlijke en Bijbelse lijnen die hij in zijn politieke...

Belgie
Nieuws

Meer volwassen dopelingen in België, terwijl kerkbezoek verder daalt

De Rooms-Katholieke Kerk in België telt steeds meer volwassen dopelingen, terwijl het aantal kerkgangers verder afneemt. In 2025 lieten 534 volwassenen zich dopen, tegenover 362 een jaar eerder. Dat blijkt uit het negende jaarrapport van de Belgische...

Hongarije
Nieuws

Peiling: meerderheid Hongaren ziet geen positieve invloed katholieke kerk

De katholieke kerk heeft volgens 57 procent van de Hongaren geen wezenlijk positieve invloed op de samenleving. Ook denkt 71 procent dat politieke partijen haar handelen beïnvloeden. Dat blijkt uit onderzoek van Závecz Research, waarvan opdrachtgever...

Outback Explorers
Persbericht

Vaders en zonen op avontuur: Outback Explorers organiseert eerste Vader-Zoon Event

Hoe kun je als vader investeren in de relatie met je zoon? Die vraag staat centraal tijdens het eerste Vader-Zoon Event, dat zaterdag 21 november plaatsvindt in Harskamp. Met avontuurlijke activiteiten en de presentatie van het nieuwe magazine...

Kerstconferentie
Persbericht

HGJB nodigt jongeren uit voor Kerstconferentie 2026: geloof, ontmoeting en verdieping

De HGJB organiseert ook dit jaar haar Kerstconferentie voor jongeren van 17 tot en met 25 jaar. Eind december komen honderden jongeren samen voor Bijbeloverdenkingen, workshops, ontmoeting, sport en creativiteit. De organisatie trekt daarbij samen op...

Meerartikelen

Muziekgroep Laudate
Persbericht

Muziekgroep Laudate trekt met kersttour langs zeven plaatsen

De christelijke muziekgroep Laudate trekt in december door Nederland met de kersttour Reis door de kerstnacht. In zeven plaatsen verzorgt de band kerstconcerten waarbij samenzang centraal staat. Bezoekers kunnen meezingen met bekende kerstliederen,...

Steve
Nieuws

Pastor en zanger Steve Camp (71) overleden: ‘Hij heeft zijn wedloop volbracht’

De Amerikaanse pastor en zanger Steve Camp is woensdag op 71-jarige leeftijd overleden. Hij leed aan hartfalen, zo maakt zijn familie bekend. Camp was een zeer bekende gospelzanger die zich vaak uitsprak tegen de commercialisering van christelijke...

Joni Eareckson Tada en Jan van den Bosch
Column

Hebben mensen met een beperking in onze kerken en levens een echte plek?

In 1967 brak de zeventienjarige Joni Eareckson Tada haar nek bij een duik in ondiep water. Sindsdien zit ze in een rolstoel. We kunnen veel van de Amerikaanse christin leren, zegt Jan van den Bosch, bestuurslid van Joni and Friends. 'Hebben mensen...

Ceder
Opinie

Vaders doen ertoe. Zowel vóór als na de geboorte

Het is de Week van het Leven. Een week waarin we stilstaan bij de waarde en beschermwaardigheid van ieder mensenleven. Ook het leven dat nog niet geboren is. Want ieder mens is van waarde, vanaf het allereerste begin. Hoe klein en kwetsbaar ook. Maar...

Ds. Ron van der Spoel
Preekverslag

Ds. Ron van der Spoel over stille tijd: “God schreeuwt niet, Hij fluistert”

Je wilt vaker in de Bijbel lezen, maar de drukte van alledag zit steeds in de weg. En als je eindelijk tijd hebt gevonden, dwalen je gedachten af. Ds. Ron van der Spoel herkent die worsteling. Tijdens een bijeenkomst van Stichting Jij daar! in...

Jennifer Lycklama à Nijeholt
Column

Wie God liefheeft, kan zijn verstand niet buiten spel zetten

Filosofie is vaag, abstract en ontoegankelijk. Mogelijk zelfs gevaarlijk voor christenen. Of misschien een tikkeltje elitair. Vraag je mensen waaraan ze bij filosofie denken, dan hoor je soms een van deze reacties. Anderen benoemen juist heel wat...

Arnold Huijgen
Nieuws

Arnold Huijgen blijft jaar langer Theoloog der Nederlanden, jonge theologen nemen afscheid

Theoloog der Nederlanden Arnold Huijgen (foto) blijft een jaar langer in functie. Zijn termijn is verlengd tot november 2027. De twee Jonge Theologen der Nederlanden, Rozamaryn van den Broek-Orsel en Nathan Troost-van Diggelen, kiezen er...

Congo
Nieuws

Nieuwe aanvallen islamistische terroristen in Oost-Congo: tientallen doden

Islamistische terroristen hebben opnieuw dodelijke aanvallen uitgevoerd in Oost-Congo. In het gebied Mambasa vielen op 10 november volgens International Christian Concern (ICC) 26 doden. Op 12 november volgde een aanval op Mabalako, met vier doden....

Hour of Power - Remco Bastiaansen
Nieuws

Zondag is wedstrijddanser Remco Bastiaansen te gast in Hour of Power: "Mijn carrière leek na ongeluk voorbij"

In 2010 werd Remco Bastiaansen aangereden. "Mijn hele carriére als professioneel danser leek voorbij. Maar God was toen heel duidelijk aanwezig." Zondag om 8 en 9 uur op RTL5 en om 17 uur op Family7, zie je het bij Hour of Power.

Sjoel Brielle
Nieuws

Ophef rond 'Palestina-expositie' in sjoel Brielle, politie bezoekt criticus thuis

Een 'Palestina-expositie' in de voormalige synagoge van Brielle zorgt voor ophef. De tentoonstelling van vredesorganisatie Pax voor Vrede opent morgen in De Sjoel, tegenwoordig eigendom van de plaatselijke protestantse gemeente. Ondanks klachten en...

Conversietherapie
Nieuws

Bisschoppen vrezen dat Brits verbod op 'conversietherapie' ook gebed strafbaar maakt

De katholieke bisschoppen van Engeland en Wales maken zich ernstige zorgen over een Brits wetsvoorstel dat zogenoemde conversietherapie moet verbieden. Volgens de bisschoppen dreigt de wet ook gevolgen te krijgen voor gebed, pastorale gesprekken en...

Klooster Nieuw Sion
Persbericht

Tien jaar Klooster Nieuw Sion: springlevend kloosterleven in nieuwe vorm

Klooster Nieuw Sion bij Deventer bestaat tien jaar. Terwijl traditionele kloostergemeenschappen in Nederland kleiner worden, groeit de belangstelling voor stilte, gemeenschapsleven en monastieke spiritualiteit. Nieuw Sion verbindt oud en nieuw door...