Hanneke Schaap over schuld en vergeving: "Vergeving gaat gepaard met de aanvaarding van het tekort"

Interview 6 maart 2020
Hanneke Schaap

Het onderwerp 'schuld en vergeving' is in veel kerken een steeds minder bekend onderwerp. Volgens Hanneke Schaap moeten we dit juist blijven benoemen, omdat het kwaad een diepe uitwerking heeft in onze levens. Hanneke Schaap is hoogleraar klinische godsdienstpsychologie aan de vu. Daarnaast is ze werkzaam als rector van het Kennisinstituut ggz voor de Hoop en Eleos. Schuldbekentenis vraagt om kritische zelfreflectie: in welke situaties van vandaag kijken wij weg? "Excuses maken is pas geloofwaardig als je er ook conclusies uit trekt."

Hanneke Schaap stelt dat we niet te makkelijk om moeten gaan met schuld. Het aanbieden van excuses is iets wat we serieus moeten nemen. Recentelijk bood Rutte zijn excuses namens de regering aan voor de rol van de regering in de Jodenvervolging in Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Volgens Schaap is het goed dat de regering dit heeft gedaan. "Er is veel misgegaan in de geschiedenis." Onze schuld naar de mensen om ons heen kan pijnlijk zijn. "Mijn eigen schuld naar God toe is net zo dramatisch", geeft Hanneke aan, "Als je bedenkt hoe Hij is, hoe Hij het allemaal bedoeld heeft en wat wij ervan maken… Dan ga ik ook voor mijn eigen hachje."

Het perfecte plaatje verbergt onze schuld
De godsdienstpsychologe geeft aan dat er vroeger meer preken gingen over schuld en vergeving dan nu. De kerk richtte zich in de preken op het leven voor het aangezicht van God. "Ik vind het wezenlijk dat we het daarover blijven hebben, dat we onze schuld blijven belijden, persoonlijk en collectief. Dat doet namelijk iets met mensen." In de psychologie gaat schuld over een tekortkoming, hier komt volgens Schaap ook schaamte bij kijken. Schaamte is sterker dan schuld, vandaar dat schuld vaak niet bekend wordt. Volgens psychologen lijdt de maatschappij aan een 'narcistische epidemie'. Alles draait om het presenteren van een perfect individueel beeld. Dit betekent dat we de buitenkant oppoetsen om schaamte te voorkomen en dat onze schuld verborgen blijft. "De nadruk op ons tekort, op schuld en schaamte is krenkend voor ons zelfgevoel", aldus Hanneke.

Je wordt je meer bewust van je schuld wanneer het concreet benoemd wordt. Daarnaast moeten we ons blijven beseffen dat we afhankelijk zijn van God. "God wordt vaak pas relevant op het moment dat we het zelf niet meer kunnen regelen. Ik wil waken voor 'of-ofdenken'. Het is allebei: God is zeer nabij en Hij is ook de verheven God die anders is dan wij. Juist in het ontdekken van de grootheid van God en de kleinheid van onszelf, is Christus daar die beide met elkaar verbindt."

Voor altijd vrij
Hanneke legt uit dat we te maken hebben met een drieslag rondom schuld: gebrokenheid, schuld en gevangenschap. "Soms bidden mensen om vergeving als eerste reflex, maar als je bevrijding nodig hebt werkt het niet." Als je nog vastzit aan een probleem, verslaving of ziekte dan moet je hier volgens Schaap eerst van worden vrijgezet. En wanneer Jezus je vrijmaakt ben je ook echt vrij. Sommige dingen zijn blijvend of horen bij je persoonlijkheid. "Vergeving gaat gepaard met aanvaarding van het tekort, het gebrokene." Zo is er geen aanpak die altijd goed is. Het zou volgens Hanneke helpen als er in de liturgie plek komt voor schuld en schaamte. Hiermee komt er ook ruimte voor vergeving. "De liturgie werkt vormend. Als er geen plek van vergeving is, dan blijft zonde zieken. Dan blijven pijn en verdriet stenen waar je steeds weer over struikelt." Hanneke Schaap spoort dan ook aan om de stenen te gaan benoemen en op te pakken in geloof en gebed.

ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlOpvoedenDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Creaton
Persbericht

Amerikaanse topchirurg Michael Egnor zoekt antwoord op ‘het moeilijke probleem’ van het menselijk bewustzijn tijdens congres in Apeldoorn

DOORN, 17 november 2026 – Stichting Creaton organiseert op zaterdag 21 november 2026 het landelijke congres ‘De Mens en zijn Maker 2’ in Apeldoorn. Centraal staat een van de grootste mysteries in de moderne wetenschap: het menselijk bewustzijn. De...

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Voorgangers Anglicaanse Kerk Engeland
Nieuws

Zweedse predikanten moeten mogelijk verplicht homostellen trouwen

Moeten predikanten verplicht worden om homostellen te trouwen, ook als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat? Die vraag zorgt voor grote verdeeldheid binnen de Zweedse Kerk, de evangelisch-lutherse kerk die tot 2000 de staatskerk van Zweden was....

Nigeria
Nieuws

Opnieuw dodelijke aanvallen op christelijke dorpen in Nigeria

Bij aanvallen in de Nigeriaanse deelstaat Plateau zijn zondag en maandag volgens lokale bronnen zeker veertien mensen gedood. Het geweld trof overwegend christelijke gemeenschappen. Onder de slachtoffers zouden een echtpaar met hun tweeling en een...

Abortuswetgeving Georgia
Nieuws

Democraten willen abortuswet in Georgia schrappen, Republikeinen verzetten zich

De Democraten in de Amerikaanse staat Georgia willen een einde maken aan de wet die abortus vanaf ongeveer zes weken zwangerschap grotendeels verbiedt. Na hun verkiezingswinst zien zij mogelijkheden om de regels te veranderen. Maar de...

Judith Pen
Persbericht

Amerikaanse Bijbelleraar Andy Woods brengt boek over Daniël uit met Nederlandse uitgever

De Amerikaanse theoloog en Bijbelleraar dr. Andy Woods brengt samen met de Nederlandse uitgever Judith Pen een uitgebreide Bijbelstudie over het boek Daniël uit. Het boek, Daniël – Verzegeld tot de eindtijd, bestemd om ontdekt te worden behandelt...

Oostenrijk
Nieuws

Onderzoek: katholieke kerk brengt Oostenrijkse overheid meer op dan zij kost

De katholieke kerk levert de Oostenrijkse overheid volgens nieuw onderzoek meer op dan zij ontvangt. Onderzoeksinstituut Joanneum Research berekent een positief saldo van ongeveer 890 miljoen euro. Daarbij tellen ook de economische effecten van...

Meerartikelen

Kevin Doran
Nieuws

Ierse bisschop verdedigt bedenktijd bij abortus: 'Heeft veel jonge levens gered'

De Ierse bisschop Kevin Doran roept politici op de verplichte bedenktijd van drie dagen bij abortus te behouden. Volgens hem biedt die periode vrouwen gelegenheid om hun besluit te overwegen en hulp te zoeken. 'Uw moedige optreden heeft veel jonge...

doop
Nieuws

Bijna 10.000 volwassenen gedoopt in Church of England in 2025: mogelijk hoogste aantal ooit

In de Church of England zijn vorig jaar 9.900 volwassenen gedoopt. Dat zijn er ongeveer 1.300 meer dan in 2024. Volgens het kerkverband ligt het aantal mogelijk hoger dan ooit, al ontbreken de gegevens om dat met zekerheid vast te stellen. De cijfers...

Hoskin
Nieuws

Oprichter Book of Hope overleden: Bob Hoskins bracht miljoenen kinderen het Evangelie

Bob Hoskins, oprichter van de christelijke zendingsorganisatie OneHope, is zaterdag 14 november op 90-jarige leeftijd overleden. Met het werk dat begon onder de naam Book of Hope wilde hij kinderen wereldwijd in aanraking brengen met het Evangelie....

zwart
Nieuws

Rapport: 44 procent meer aanvallen en bedreigingen tegen christenen in Europa

Het aantal geregistreerde christenvijandige incidenten gericht tegen personen in Europa is in 2025 met 44 procent gestegen. Dat meldt OIDAC Europe in het maandag verschenen jaarrapport. De organisatie registreerde minstens 395 incidenten die...

Rosaline Ratering-McDonald
Column

Wat zou Jezus doen in de supermarkt?

We vertellen elkaar dat we gezonder moeten eten, meer moeten bewegen en moeten stoppen met roken. Maar hoe eerlijk is die boodschap als onze omgeving ons voortdurend verleidt tot ongezonde keuzes? Volgens leefstijltrainer en stoppen-met-roken-coach...

Sarina Kriek
Column

We willen kinderen beschermen, maar maken we ouders vooral bang?

We willen kinderen beschermen en geen enkel signaal van onveiligheid missen. Maar wat gebeurt er als die zorg omslaat in angst en controle? Sarina Kriek ziet hoe ouders en professionals daardoor soms tegenover elkaar komen te staan, terwijl juist...

Jeroen
Getuigenis

Jeroen verloor zijn moeder en vluchtte in het uitgaansleven: "Toen kwam Jezus dichtbij"

Jeroen Timmermans groeit op in een warm katholiek gezin in Midden-Limburg. Maar wanneer zijn moeder overlijdt, raakt hij als twintigjarige student de weg kwijt. Hij probeert zijn verdriet te verdringen met feesten en alcohol. Tot hij na een nacht...

wout
Analyse

Zorgen voetballers als Wout Weghorst voor een herleving van het christelijke geloof?

Wout Weghorst bidt na een wedstrijd op het veld en krijgt daar felle kritiek op. De Duitse international Felix Nmecha legt na een doelpunt symbolisch zijn kroon voor Jezus neer en ziet na overleg met zijn bondscoach af van dat gebaar. Tegelijk...

Johan van Heuven
Interview

Johan brak met jarenlange pornoverslaving: “God hielp mij moedig te zijn”

“Je schaamt je oog uit je kop, maar je durft het niet op te biechten", vertelt Johan van Heuven. Jarenlang zat hij gevangen in een pornoverslaving die hem twee huwelijken kostte. Ook zijn geloofsleven stond op losse schroeven. Maar toen het niet...

Mirjam Moolhuizen
Nieuws

Mirjam Moolhuizen heeft een zeldzame auto-immuunziekte: "Ik kan niet genezen; mijn toekomst ligt in Gods handen"

Jarenlang stond Mirjam Moolhuizen (56) met plezier in een drogisterij. Ze hield ervan om mensen te helpen, een luisterend oor te bieden en tijd voor klanten te nemen. Tot een ziekte haar leven ingrijpend veranderde. Door systemische sclerose, een...

Kerk wint prijs
Persbericht

Kerk redt dak met gesponsorde dakpannen en wint prijs voor creatieve geldwerving

Een kerkdak redden door dakpannen te laten sponsoren, honderden dorpsbewoners samenbrengen tijdens een maaltijd en kinderen enthousiast maken voor Bijbelverhalen met een spaaralbum. Drie kerkelijke initiatieven zijn zaterdag 14 november in Nijkerk...

Ds. W. J. Westland
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente Papendrecht: ds. W. J. Westland

De hervormde gemeente te Papendrecht mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen: ds. W. J. Westland (foto). De predikant nam het op hem uitgebrachte beroep aan en volgt in wijk Oost ds. C. H. Bijl op. Laatstgenoemde predikant is sinds april 2025...