Pesach ligt alweer een flinke tijd achter ons. Maar toch ook weer niet. Want nadat de Joden uit Egypte waren getrokken ‘waren ze er nog niet’. Waar doel ik op? Egypte staat voor slavernij. Slaven waren wij bij de Farao in Egypte. Jodendom doet niet aan geschiedenis! Dat wil zeggen: geschiedenis zuiver en alleen om te weten wat er in het verleden is geschied, is interessant, maar meer niet. Tenzij, en daarom kan geschiedenis van vitaal belang zijn, tenzij we leren van die geschiedenis. Wetmatigheden die we kunnen gebruiken in het hedendaagse. Helaas denk ik soms dat de belangrijkste wetmatigheid die we van de geschiedenis leren is dat we nooit van de geschiedenis leren. Maar dit terzijde omdat het nog vroeg in de ochtend is, terwijl ik deze column schrijf en het zeker aan het begin van de dag niet goed is om pessimistisch te zijn!