Moeilijke Bijbelteksten: Was Samuel richter of profeet?

God 28 april 2022 Marco van Putten
Marco van Putten

In de serie Moeilijke Bijbelteksten behandelt Bijbelleraar Marco van Putten in korte artikelen onderwerpen uit de Bijbel die moeilijk worden gevonden. Dit artikel gaat over de roeping van Samuël.

Achteraf gezien markeerde Samuël (Hebreeuws: Sjmoe‘El) de overgang van Israëls Richterentijd naar de Koningentijd. Maar die overgang was niet door de toenmalige Israëlieten tevoren bedacht. Er was in de latere Richterentijd wel een ontwikkeling tot meer nationaal optreden. In de Bijbel zijn twee incidenten beschreven die dit afdwongen; de schanddaad van de Benjaminieten in Gibea (Ri 19-21) en de toenemende dreiging van de Filistijnen (1 S 4-7).

Noodzaak nationaal ingrijpen
Beiden incidenten hadden alles te maken met Israëls toenemende ontrouw tegen God. De schanddaad in Gibea betrof de ernstige kwaadaardigheid van Benjaminieten (interne dreiging). Dat was nieuw. Het Filistijnse probleem (externe dreiging) bestond al vanaf het begin van de inname van het beloofde Land. Het was Gods strafmaatregel (Ri 10:6-7).

In 1 Samuël 2:12 wordt duidelijk gemaakt hoe groot de noodzaak voor ingrijpen was. Het blijkt dat de toenmalige generatie van Israëls priesters, de zonen van hogepriester Eli, God niet meer kende en zich als schurken en ernstige zondaars gedroegen. Dat was ook niet gunstig voor de algemene achting voor God van de Israëlieten die de Tent van samenkomst bezochten. Daarom keerden God Zich tegen Eli’s zonen en konden de Filistijnen uiteindelijk de Ark van het Verbond roven.

Samuëls eerste optreden lijkt te zijn bedoeld om Israël van Godswege een les te leren. Ze werden grondig verslagen door de Filistijnen.

Kortom, de schanddaad van Gibea was eigenlijk het openlijk worden van een lang lopend intern probleem; Israëls groeiende weerspannigheid tegen God. Dit kenmerkte Israëlieten al vanaf de Inname van het beloofde Land (Ri 2:11) en God keerde Zich steeds meer tegen hen.

De noodzakelijke reactie op de schanddaad van Gibea zou echter een strafmaatregel van de Israëlieten tegen het eigen volk betekenen. Niet tegen buitenstanders, zoals de Filistijnen, waartoe God de richters riep. Dat vergde dus nationaal beraad, zoals in de dagen van Jozua.

Samuël, Gods dienaar
Samuël werd geboren in het bergland van het zuidelijke grensgebied van de stam Efraïm. Uit zijn afkomstgeschiedenis wordt opnieuw bevestigd dat er in de Richterentijd ook Israëlieten waren die heel vroom waren. Namelijk zijn vader Elqana en moeder Channa.

Bij hun jaarlijkse bezoek aan de tent van samenkomst in Silo, waarschijnlijk voor het Paasfeest, profeteerde de hogepriester Eli aan de onvruchtbare Channa dat ze een zoon zou ontvangen. Die werd Samuël genoemd, omdat God de gebeden om hem had verhoord. Zijn naam was afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord sjama’ – (ver)horen. Zodra het kind geen moedermelk meer nodig had brachten zijn ouders hem naar Eli en stonden hem af.

Velen denken echter dat dit bijzonder was, ervan uitgaande dat Samuël tot de stam Efraïm behoorde. Maar zijn vader Elqana, waarvan vier voorgeneraties in de Bijbel worden genoemd (1 S 1:1), stamde echter af van de Levitische familie Kehat (1 Kr 6:22-28). Dezelfde familie als van Mozes (Ex 6:17, 19) en Aäron, de vader van de Israëlitische priesters.

Samuël, Gods eerste ambtsprofeet
Samuëls optreden als nationaal profeet, wat toen ‘ziener’ werd genoemd (1 S 9:9), begon rond 1065 voor Christus en zou het optreden van de lokale richters overbodig maken. Maar Samuëls eerste optreden lijkt te zijn bedoeld om Israël van Godswege een les te leren. Ze werden grondig verslagen door de Filistijnen.

Samuël was dus geen sterke politieke of militaire leider. Hoewel hij toch nog een overgang vertegenwoordigde door soms gewelddadig op te treden (15:33).

Daarom riep Samuël de Israëlieten op hun afgoderij af te zweren en tot de verbondsgodsdienst terug te keren. Ook riep hij een volksvergadering samen in Mizpa om daar voor het volk te bidden. Nadat Israël aan hem gehoor had gegeven waren ze wel in staat om de Filistijnen te verslaan. Sterker, ze hadden van toen aan ook geen probleem meer met geen enkele buitenlandse vijanden zolang Samuël leefde (7:13).

Ontwikkeling richterschap
Samuël trad ook op als een richter op nationaal niveau (vs 15), maar het beperkte zich grotendeels tot godsdienstig leiderschap (7:3; 12:20-25). Dat was nieuw voor een richter. Hij was dus geen sterke politieke of militaire leider. Hoewel hij toch nog een overgang vertegenwoordigde door soms gewelddadig op te treden (15:33).

Hij was immers Levitisch priester, gebonden aan de tent van samenkomst, en geen gewone Israëliet, die werkte in de lokale gemeenschap, zoals ook de Richters voorheen leefden. Eigenlijk was hij dus geen richter.

Toch woonde Samuël in zijn geboorteplaats, waar hij een altaar had gebouwd. Maar hij zal zeker betrokken zijn gebleven bij het functioneren van de tent van samenkomst. Zo zal hij de opleiding van Ikabod en Achitov, de kleinzonen van Eli, tot priesters hebben volbracht, omdat er toen geen andere priesters meer leefden.

Hij had een einde gemaakt aan de steeds vaker optredende tendens dat iedereen maar deed wat naar eigen overtuiging goed was.

Toen Samuël oud geworden was stelde hij zijn twee zonen aan als opvolgers zodat die net als hem godsdienstig richter zouden zijn op nationaal niveau. Alleen zij volgden de verbondsgodsdienst niet, maar waren corrupt. De oudsten van Israël bespraken dat met Samuël. Het bijzondere Richterschap van Samuël als priester-profeet bleek niet te worden voortgezet.

Israëls eerste koning
De oudsten hadden gezien hoe succesvol Samuëls nationale optreden was. Hij had een einde gemaakt aan de steeds vaker optredende tendens dat iedereen maar deed wat naar eigen overtuiging goed was (Ri 17:6; 21:25).

De oudsten waren terecht bezorgd dat dit weer zou terugkeren als Samuël zou sterven. Daarom vroegen ze hem een koning over Israël aan te stellen. God leidde het zo dat Samuël de Benjaminiet Saul ontmoette en zalfde tot eerste koning. Samuël bevestigde dit op nationaal niveau met een volksvergadering in Mizpa. Daarmee was definitief de Richterentijd beëindigd.

Samuël bezorgt over Israël
Samuëls aangezegde waarschuwingen aan het adres van Israël over het aanstellen van een koning werd niet alleen genegeerd. Ze werden ook bewaarheid. Dat maakte dat Samuëls laatste jaren vol zorgen waren over Israël, omdat Saul van aanvang zich niet aan Gods wil hield (13:13; 15:19). Hij maakte het steeds bonter en ondermijnde daarmee de verbondstrouw van het volk. God deelde die zorgen (15:10-11, 35) en nog tijdens Samuëls leven moest hij Saul zijn koningschap afnemen.

Maar God wekte Samuël op om een nieuwe, betere koning over Israël aan te stellen. Het bleek David de Judeeër te zijn. Saul wilde David ombrengen en David zocht bescherming bij de oude Samuël. Tijdens die vervolging van David door Saul stierf Samuel (25:1).

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

islam
Nieuws

'In 2035 wereldwijd meer moslims dan christenen in de wereld'

Wereldwijd zijn er tegen 2035 naar verwachting meer moslims dan christenen. Dat blijkt uit bevolkingsprognoses die het Amerikaanse Pew Research Center woensdag publiceerde. Tegelijk groeit het aantal christenen wereldwijd door tot bijna 3 miljard...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

Meerartikelen

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Walid Alasaad
Interview

Syrische voorganger houdt Nederlandse kerken spiegel voor: "Hier is het vaak meer ik dan wij"

Als de Syrische Walid Alasaad (49) terugkijkt op zijn leven, ziet hij hoe God hem stap voor stap heeft voorbereid op zijn roeping. Via een twaalf jaar durende ‘woestijnperiode’ en een vlucht naar Nederland kwam hij uiteindelijk terecht bij de...

Cvandaag
Opinie

Ik snap wel iets van die omgekeerde vlaggen

Omgekeerde vlaggen als symbool van boerenprotesten zijn sinds een paar jaar gemeengoed geworden. Veel mensen verafschuwen het. Dat begrijp ik. Maar ik ben milder geworden. Die vlaggen kloppen wel, maar toch niet helemaal. Als je honderden trekkers...

Derksen
Nieuws

Johan Derksen slaat alarm over christenen in azc’s: "Kinderen worden in elkaar geslagen"

Johan Derksen heeft in de talkshow Vandaag Inside een boekje opengedaan over de positie van christenen in Nederlandse azc's. Hij stelde dat hun situatie op dit moment de grootste angst is binnen opvanglocaties. "Ze worden de hele dag geterroriseerd...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

Marjolein Kooistra
Boekfragment

Ik had mijn zoon eindelijk in mijn armen, maar hij leefde niet meer

Na veertig weken zwangerschap keek Marjolein Kooistra vol verwachting uit naar de geboorte van haar zoontje Mattanja. Maar toen de verloskundige zijn hartje niet meer kon vinden, veranderde alles. In het ziekenhuis kregen Marjolein en haar man Harold...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft vandaag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...

Bert-Jan Ruissen
Nieuws

SGP'er Bert-Jan Ruissen tweede op ranglijst meest actieve Europarlementariërs

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen staat in de nieuwste ranking van meest actieve Europarlementariërs op plek 2 van de 720. Dat meldt de SGP op sociale media. Ruissen, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit, maakt zich onder meer sterk...