Moeilijke Bijbelteksten: Was Samuel richter of profeet?

God 28 april 2022 Marco van Putten
Marco van Putten

In de serie Moeilijke Bijbelteksten behandelt Bijbelleraar Marco van Putten in korte artikelen onderwerpen uit de Bijbel die moeilijk worden gevonden. Dit artikel gaat over de roeping van Samuël.

Achteraf gezien markeerde Samuël (Hebreeuws: Sjmoe‘El) de overgang van Israëls Richterentijd naar de Koningentijd. Maar die overgang was niet door de toenmalige Israëlieten tevoren bedacht. Er was in de latere Richterentijd wel een ontwikkeling tot meer nationaal optreden. In de Bijbel zijn twee incidenten beschreven die dit afdwongen; de schanddaad van de Benjaminieten in Gibea (Ri 19-21) en de toenemende dreiging van de Filistijnen (1 S 4-7).

Noodzaak nationaal ingrijpen
Beiden incidenten hadden alles te maken met Israëls toenemende ontrouw tegen God. De schanddaad in Gibea betrof de ernstige kwaadaardigheid van Benjaminieten (interne dreiging). Dat was nieuw. Het Filistijnse probleem (externe dreiging) bestond al vanaf het begin van de inname van het beloofde Land. Het was Gods strafmaatregel (Ri 10:6-7).

In 1 Samuël 2:12 wordt duidelijk gemaakt hoe groot de noodzaak voor ingrijpen was. Het blijkt dat de toenmalige generatie van Israëls priesters, de zonen van hogepriester Eli, God niet meer kende en zich als schurken en ernstige zondaars gedroegen. Dat was ook niet gunstig voor de algemene achting voor God van de Israëlieten die de Tent van samenkomst bezochten. Daarom keerden God Zich tegen Eli’s zonen en konden de Filistijnen uiteindelijk de Ark van het Verbond roven.

Samuëls eerste optreden lijkt te zijn bedoeld om Israël van Godswege een les te leren. Ze werden grondig verslagen door de Filistijnen.

Kortom, de schanddaad van Gibea was eigenlijk het openlijk worden van een lang lopend intern probleem; Israëls groeiende weerspannigheid tegen God. Dit kenmerkte Israëlieten al vanaf de Inname van het beloofde Land (Ri 2:11) en God keerde Zich steeds meer tegen hen.

De noodzakelijke reactie op de schanddaad van Gibea zou echter een strafmaatregel van de Israëlieten tegen het eigen volk betekenen. Niet tegen buitenstanders, zoals de Filistijnen, waartoe God de richters riep. Dat vergde dus nationaal beraad, zoals in de dagen van Jozua.

Samuël, Gods dienaar
Samuël werd geboren in het bergland van het zuidelijke grensgebied van de stam Efraïm. Uit zijn afkomstgeschiedenis wordt opnieuw bevestigd dat er in de Richterentijd ook Israëlieten waren die heel vroom waren. Namelijk zijn vader Elqana en moeder Channa.

Bij hun jaarlijkse bezoek aan de tent van samenkomst in Silo, waarschijnlijk voor het Paasfeest, profeteerde de hogepriester Eli aan de onvruchtbare Channa dat ze een zoon zou ontvangen. Die werd Samuël genoemd, omdat God de gebeden om hem had verhoord. Zijn naam was afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord sjama’ – (ver)horen. Zodra het kind geen moedermelk meer nodig had brachten zijn ouders hem naar Eli en stonden hem af.

Velen denken echter dat dit bijzonder was, ervan uitgaande dat Samuël tot de stam Efraïm behoorde. Maar zijn vader Elqana, waarvan vier voorgeneraties in de Bijbel worden genoemd (1 S 1:1), stamde echter af van de Levitische familie Kehat (1 Kr 6:22-28). Dezelfde familie als van Mozes (Ex 6:17, 19) en Aäron, de vader van de Israëlitische priesters.

Samuël, Gods eerste ambtsprofeet
Samuëls optreden als nationaal profeet, wat toen ‘ziener’ werd genoemd (1 S 9:9), begon rond 1065 voor Christus en zou het optreden van de lokale richters overbodig maken. Maar Samuëls eerste optreden lijkt te zijn bedoeld om Israël van Godswege een les te leren. Ze werden grondig verslagen door de Filistijnen.

Samuël was dus geen sterke politieke of militaire leider. Hoewel hij toch nog een overgang vertegenwoordigde door soms gewelddadig op te treden (15:33).

Daarom riep Samuël de Israëlieten op hun afgoderij af te zweren en tot de verbondsgodsdienst terug te keren. Ook riep hij een volksvergadering samen in Mizpa om daar voor het volk te bidden. Nadat Israël aan hem gehoor had gegeven waren ze wel in staat om de Filistijnen te verslaan. Sterker, ze hadden van toen aan ook geen probleem meer met geen enkele buitenlandse vijanden zolang Samuël leefde (7:13).

Ontwikkeling richterschap
Samuël trad ook op als een richter op nationaal niveau (vs 15), maar het beperkte zich grotendeels tot godsdienstig leiderschap (7:3; 12:20-25). Dat was nieuw voor een richter. Hij was dus geen sterke politieke of militaire leider. Hoewel hij toch nog een overgang vertegenwoordigde door soms gewelddadig op te treden (15:33).

Hij was immers Levitisch priester, gebonden aan de tent van samenkomst, en geen gewone Israëliet, die werkte in de lokale gemeenschap, zoals ook de Richters voorheen leefden. Eigenlijk was hij dus geen richter.

Toch woonde Samuël in zijn geboorteplaats, waar hij een altaar had gebouwd. Maar hij zal zeker betrokken zijn gebleven bij het functioneren van de tent van samenkomst. Zo zal hij de opleiding van Ikabod en Achitov, de kleinzonen van Eli, tot priesters hebben volbracht, omdat er toen geen andere priesters meer leefden.

Hij had een einde gemaakt aan de steeds vaker optredende tendens dat iedereen maar deed wat naar eigen overtuiging goed was.

Toen Samuël oud geworden was stelde hij zijn twee zonen aan als opvolgers zodat die net als hem godsdienstig richter zouden zijn op nationaal niveau. Alleen zij volgden de verbondsgodsdienst niet, maar waren corrupt. De oudsten van Israël bespraken dat met Samuël. Het bijzondere Richterschap van Samuël als priester-profeet bleek niet te worden voortgezet.

Israëls eerste koning
De oudsten hadden gezien hoe succesvol Samuëls nationale optreden was. Hij had een einde gemaakt aan de steeds vaker optredende tendens dat iedereen maar deed wat naar eigen overtuiging goed was (Ri 17:6; 21:25).

De oudsten waren terecht bezorgd dat dit weer zou terugkeren als Samuël zou sterven. Daarom vroegen ze hem een koning over Israël aan te stellen. God leidde het zo dat Samuël de Benjaminiet Saul ontmoette en zalfde tot eerste koning. Samuël bevestigde dit op nationaal niveau met een volksvergadering in Mizpa. Daarmee was definitief de Richterentijd beëindigd.

Samuël bezorgt over Israël
Samuëls aangezegde waarschuwingen aan het adres van Israël over het aanstellen van een koning werd niet alleen genegeerd. Ze werden ook bewaarheid. Dat maakte dat Samuëls laatste jaren vol zorgen waren over Israël, omdat Saul van aanvang zich niet aan Gods wil hield (13:13; 15:19). Hij maakte het steeds bonter en ondermijnde daarmee de verbondstrouw van het volk. God deelde die zorgen (15:10-11, 35) en nog tijdens Samuëls leven moest hij Saul zijn koningschap afnemen.

Maar God wekte Samuël op om een nieuwe, betere koning over Israël aan te stellen. Het bleek David de Judeeër te zijn. Saul wilde David ombrengen en David zocht bescherming bij de oude Samuël. Tijdens die vervolging van David door Saul stierf Samuel (25:1).

ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlDuurzaamheidOpvoeden

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Noorwegen
Nieuws

Noorse bisschoppen komen met verklaring op Transgedenkdag: "Kerk moet veilig zijn"

De twaalf bisschoppen van de lutherse Noorse kerk hebben gezamenlijk een verklaring uitgebracht op Transgedenkdag. Ze roepen christenen op zich te verzetten tegen haat en onrecht tegenover transpersonen. “De kerk moet een veilige plek zijn voor...

aken
Nieuws

Katholieke kerk in Duitse deelstaat steunt gezichtssluierverbod op scholen

De katholieke vertegenwoordiging in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen steunt het plan om gezichtssluiers op scholen te verbieden. Antonius Hamers, die namens vijf bisdommen de contacten met de deelstaat onderhoudt, vindt een zichtbaar gezicht...

kaars
Nieuws

Kerken noemen morgen de namen van hun overledenen: wat is Eeuwigheidszondag?

In veel kerken klinken morgen de namen van gemeenteleden die het afgelopen jaar zijn overleden. Zondag 22 november is Eeuwigheidszondag, ook wel Gedachteniszondag genoemd. Nabestaanden worden uitgenodigd om samen met de gemeente stil te staan bij het...

Ruissen
Nieuws

Christelijke waarden haatzaaiend? SGP eist opheldering over rapport tegen christelijke organisaties

De SGP, NPV Zorg en Schreeuw om Leven belanden vanwege hun christelijke standpunten in een rapport over haat. Dat stelt SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen, die opheldering eist over The Hate Review. De opstellers spreken over ‘besmetting’ door...

doop
Nieuws

Belg wil uit doopregister worden geschrapt, Europese bisschoppen maken bezwaar

Een Belgische man die als kind rooms-katholiek werd gedoopt, wil zijn persoonsgegevens uit het doopregister laten verwijderen. Zijn verzoek heeft geleid tot een zaak bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. De Europese bisschoppencommissie...

EK
Nieuws

SGP presenteert Eerste Kamerlijst en kiest bovenaan voor vertrouwde gezichten

De SGP gaat met de zittende senatoren Peter Schalk en Marc de Vries bovenaan de conceptlijst de Eerste Kamerverkiezingen van 2027 in. Topambtenaar Jan Willem van der Ham staat op de derde plaats. “Meer dan ooit is het nodig om het geluid van Gods...

Oude Kerk in Putten
Persbericht

Stichting HOE viert 50-jarig jubileum met gratis concert in Putten

Stichting HOE (Hulp Oost-Europa) uit Barneveld bestaat dit jaar 50 jaar. Ter afsluiting van alle activiteiten in dit jubileumjaar organiseert de stichting op D.V. zaterdag 28 november een gratis jubileumconcert in de Oude Kerk in Putten (foto). De...

Sela
Video

Sela deelt liveopname van 'Licht in de nacht' tijdens kerstconcert in Rotterdam Ahoy

De christelijke muziekgroep Sela heeft een liveopname van het lied Licht in de nacht gedeeld. De uitvoering werd opgenomen tijdens een kerstconcert in Rotterdam Ahoy. Met het lied richt de band de aandacht op de geboorte van Jezus Christus en de hoop...

Meerartikelen

Cvandaag Explainer
Video

Ophef over Statenvertaling 2027?

Een nieuwe Bijbelvertaling die volgens een predikant ‘het werk van de duivel’ is. De Statenvertaling 2027 bestaat nog niet eens, maar zorgt nu al voor flinke verdeeldheid binnen de gereformeerde gezindte. Waarom willen de makers de eeuwenoude...

Mart de Kruif (links op de foto) en zendingspredikant ds. Kees van der Knijff
Persbericht

Oud-generaal Mart de Kruif en zendingspredikant spreken tijdens ondernemersavond GZB

Hoe blijf je overeind wanneer de omstandigheden tegenzitten en machteloosheid dreigt? Die vraag staat centraal tijdens een ondernemersavond van de Gereformeerde Zendingsbond (GZB) op donderdag 26 november in Harderwijk. Voormalig luitenant-generaal...

Hour of Power
Interview

Kenji Gorré bidt met Curaçao: “Uiteindelijk doen we het voor de glorie van God”

Kenji Gorré speelde bij Manchester United, werd aanvoerder bij Maccabi Haifa en vertegenwoordigde Curaçao op het wereldkampioenschap. Jarenlang draaide zijn leven vrijwel volledig om voetbal. Inmiddels weet hij dat zijn identiteit niet afhangt van...

Kerkasiel Kampen
Analyse

Twee jaar kerkasiel in Kampen: hoe lang kan een kerk een gezin blijven beschermen?

Al twee jaar klinkt er dag en nacht gezang, gebed en Bijbellezing in de Open Hof in Kampen. Niet alleen om God te eren, maar ook om te voorkomen dat een Oezbeeks gezin wordt uitgezet. Voor de betrokken kerk is het een kwestie van christelijke...

Jonathon van Maren
Preekverslag

Jonathon van Maren wijst op pornogebruik binnen refogezindte: “Dit is een noodsituatie”

Een jongen van vijftien die al tien jaar worstelt met pornografie. Meisjes die nauwelijks nog vertrouwen hebben in een toekomstig huwelijk. Echtparen bij wie jarenlang verborgen pornogebruik diepe wonden heeft geslagen. De Canadese schrijver en...

Ds. G.J. Baan
Preekverslag

Ds. G.J. Baan over Christus' offer: “Beperkte verzoening houdt geen beperkte vrijmoedigheid in”

Voor wie stierf Christus? Als Zijn bloed niet voor iedereen is vergoten, hoe kan het Evangelie dan toch aan iedereen worden aangeboden? Tijdens een bijeenkomst in het Hoornbeeck College in Amersfoort ging ds. G.J. Baan op die vraag in. De predikant...

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...