Stefan Paas duidt refocultuur en onderwijsvrijheid: “Als je alles wilt controleren, leg je het leven plat”

Nieuws8 oktober 2021
Stefan Paas

“Kunnen we met elkaar draagvlak houden voor de refocultuur, die diepe wortels heeft in de vaderlandse geschiedenis?”, vraagt Stefan Paas zich af via Twitter. Het vergrootglas ligt deze week op reformatorische scholen nadat een Kamermeerderheid besloot om de zogeheten identiteitsverklaringen in het onderwijs te verbieden. De hoogleraar missiologie aan de Theologische Universiteit Kampen duidt dit nieuwsbericht via zijn Twitterpagina.

Paas maakt duidelijk dat binnen de reformatorische gezindte cultuurpolitiek een belangrijke rol speelt. “Ze bieden een omgeving waarin men als reformatorisch gelovige zichzelf kan zijn. Dit is een bekend fenomeen in alle tijden en culturen: wil een minderheidsgemeenschap overleven en eigenheid bewaren, dan dient men te investeren in cultuurpolitiek. Denk aan de Joden in Europa die ondanks vervolging, discriminatie, gedwongen bekering/assimilatie erin slaagden een eigen identiteit en cultuur door te geven tot op vandaag, dankzij sabbat, voedselwetten, besnijdenis, etc. Idem dito voor First Nations in Amerika en Australië: voor zover er nog iets van over is, dan dankzij deze cultuurpolitiek.

“Kunnen we met elkaar draagvlak houden voor de refocultuur, die diepe wortels heeft in de vaderlandse geschiedenis?”

Dat roept bij buitenstaanders, de meerderheidsmoraal, verzet op. Soms gruwelijk, vaker gewoon alledaagse weerzin. Die concentreert zich, afhankelijk van tijd en cultuur, op zaken als: gebrek aan economische productiviteit, dierenleed, foute ideeën, nu ja in het algemeen: 'achterblijven'. De minderheid kan het uitleggen, maar staat altijd op achterstand. Vandaar het belang van die cultuurpolitiek. Als de Joden in ca. 700 CE hadden gezegd dat 'het in je hart zit' of 'dat iedereen zelf moet weten hoe-ie het invult', dan waren ze allang uitgewist door de geschiedenis."

Cultuur beschermen
"Nu naar de refoscholen: die spelen een duidelijke rol in die cultuurpolitiek. Veel focus op wat de meeste Nederlanders (echte protestanten als we zijn) 'uiterlijkheden' noemen. Maar wel heel belangrijk om de gemeenschap in stand te houden. Om die cultuur te beschermen heeft men een drie-factor authenticatie ingevoerd: alleen ouders die lid zijn van bepaalde kerken kunnen hun kind erheen sturen (1).” Ter illustratie deelt Paas dit schoolprofiel van de scholengemeenschap Pieter Zandt. “Ouders tekenen bovendien een identiteitsverklaring waarin een heel 'dikke' identiteit staat (2). Wie deze twee sluizen passeert, komt terecht in een school waar geprobeerd wordt ouderinvloed zo beperkt mogelijk te houden (3). Vandaar bijvoorbeeld de jarenlange weerstand tegen een MR”, stelt de voormalig Theoloog des Vaderlands, verwijzend naar dit artikel.

“Een belangrijke vraag aan de grote meerderheid van de Nederlanders is hier: kunnen we met elkaar draagvlak houden voor een kleine minderheid die graag z'n eigen cultuur in stand houdt, een cultuur die bovendien diepe wortels heeft in de vaderlandse geschiedenis? Daarbij geldt ook: kunnen we principieel waarderen dat het voor de creativiteit en diversiteit van het nationale debat belangrijk is om 'weerbarstige' minderheidsculturen te beschermen, enigszins vergelijkbaar met instandhouding biodiversiteit voor rijkere ecologie?”

"Ik vind dat scholen, ook refoscholen, zich niet moeten bemoeien met het liefdesleven van hun leerlingen. Net zoals de overheid zich niet moet bemoeien met de identiteit van deze scholen."

Identiteitsverklaringen
Vervolgens gaat Paas in op de identiteitsverklaring van scholen, die een Kamermeerderheid dus een doorn in het oog is. “De Kamer wil het verplicht laten tekenen daarvoor door ouders laten verbieden. De motie is ingediend door partijen die niet onder stoelen of banken hebben gestoken dat ze sowieso af willen van dat hele religieus bijzonder onderwijs. Ik wijs hier maar weer op de geschiedenis: het heeft nimmer ontbroken aan partijen en bewegingen die deze minderheden wilden 'verlichten' of 'assimileren', desnoods met enige dwang. Het is voor hun eigen bestwil, toch, dat die indianen wat hygiënischer worden en zo?

Maar nu even inside-out, want deze scholen hebben ook een probleem. Met zulke hele 'dikke' identiteitsverklaringen, die - naast heel veel moois (echt waar! het zijn mensen die van kinderen houden), ook dit soort passages bevatten, bevries je wel je eigen interne debat. Immers, elke 'insider' weet dat op deze punten er het een en ander beweegt in de eigen achterban en dat in die kerken waaruit hun leerlingen komen er ook mensen zijn die anders denken over zulke zaken. Dat wordt op school ononderhandelbaar verklaard. Zo haal je de dynamiek eruit."

Hoe nu verder?
“Er is geen enkele traditie, ook niet de Joodse, die niet veranderd is, gereageerd heeft op de tijd, zich herzien heeft, etc.”, maakt de theoloog duidelijk. “Zulke processen gaan vaak traag, maar ze gaan wel. Ook in de reformatorische wereld. En die 'dikke' verklaringen verlammen dit. Maar hoe kan de school dan z'n cultuur bewaken? Door zichzelf als deel te zien van de hele refocultuur, die wel degelijk in beweging is. En dan heb je de volgende mogelijkheden: schaf die verklaringen af en laat het bij een selectie op kerken (en beweeg mee met die kerken) (1). Of maak de verklaring veel 'dunner' (2). Vraag instemming met de Apostolische Geloofsbelijdenis, Catechismus, Nederlandse Geloofsbelijdenis en Dordtse Leerregels. Dat zijn geen sociologische maar belijdende documenten en ze bieden voldoende ruimte aan gesprek en veranderende inzichten.

 "Een traditie blijft alleen levend als-ie niet bevriest."

Met die hele 'dikke' verklaringen probeer je eigenlijk de kerken te verbeteren. Je vraagt meer van ouders om te ondertekenen dan veel van deze kerken vragen van hun ouderlingen. Een traditie blijft alleen levend als-ie niet bevriest. Tot slot: ik vind dat scholen, ook refoscholen, zich niet moeten bemoeien met het liefdesleven van hun leerlingen. Net zoals de overheid zich niet moet bemoeien met de identiteit van deze scholen. Als je alles wilt controleren en bepalen, leg je het leven plat. Dus als het gaat om cultuurpolitiek zou ik zeggen: benadruk de issues die op het spel staan, maar laat wel het debat toe. Een gemeenschap blijft niet in stand door uniformiteit, maar door constant gesprek over de culturele issues die haar boeien.

Bij liefde en seks: benadruk het belang van trouw, commitment, tederheid, opofferingsgezindheid, het hart aanzien in plaats van het uiterlijk. En laat het gesprek toe over wat dit betekent in relaties. Maar leg het niet tot in detail institutioneel vast. Bij schepping: benadruk dat christenen naar de wereld kijken als 'schepping', dat zij God belijden als Schepper, Dat zijn de cultuurvormende issues en daarover mag het gesprek plaatsvinden. Maar leg ouders/leerlingen niet vast op een bepaalde theorie, zoals creationisme”, aldus Paas.

Praatmee

Beluister onze podcast

#327 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over het rechtse kabinet, Tom de Wal en ontkerkelijking
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

jubileum Bonisa
Video

Terugkijken: uitzendingen omtrent jubileum Bonisa

In verband met de viering van 50-jaar Bonisa werd er vorige week elke dag een live uitzending gehouden vanuit EMG Studio in Apeldoorn onder leiding van Riekelt Pasterkamp. Deze uitzendingen zetten door middel van muziek, een kinderverhaal en gesprekk

Sargodha
Nieuws

Woedende moslimmenigte valt christelijke gemeenschap aan in Pakistan

Een menigte woedende moslims in Pakistan heeft afgelopen weekend op gewelddadige wijze een christelijke gemeenschap aangevallen. Aanleiding hiervoor was een beschuldiging van godslastering die door een islamitische geestelijke werd verspreid. Minsten

Sela
Video

Luister naar de nieuwste single van Sela: 'Kyrie Eleison'

'Kyrie Eleison', zo heet de nieuwste single van de bekende christelijke band Sela. Het nummer verscheen vandaag en is via de bekende streamingsplatforms te beluisteren. De videoclip is opgenomen in de prachtige Sint-Janskerk in Gouda en de tekst van

Ds. J. IJsselstein
Video

GerGem-predikant waarschuwt christenen die kerkdiensten overslaan

"In Hebreeën 10 zegt de apostel Paulus dat we onze onderlinge bijeenkomst niet moeten nalaten. Dat betekent dus dat je niet moet thuisblijven of ergens anders naar toe moet gaan. We moeten elkaar daarin vermanen, zeker met het oog op de grote dag des

Hezbollah
Nieuws

Hezbollah-raket vernietigt kerkgebouw Messiaanse gemeente in Noord-Israël

Een raketaanval door Hezbollah vanuit Zuid-Libanon heeft afgelopen vrijdag het gebouw van een Messiaanse gemeente in het Israëlische Kiryat Shmona verwoest. Dat meldt All Israel News. Voorganger Israel Illuz, zijn familie en de leden van de gemeente

Christian Stier
Verdieping

Werd in Ezechiël 37 geprofeteerd over de huidige staat Israël?

Wie zich verdiept in de algemene christelijke visie op de huidige staat Israël, komt er al snel achter dat het herstel van Israël vaak gezien wordt als een geleidelijk proces dat in 1948 is begonnen. Een bekende profetie die veel wordt aangehaald is

Ds. R. van der Knijff
Nieuws

Ds. R. van der Knijff aanvaardt beroep hervormd Strijen

Ds. R. van der Knijff (foto) gaat de hervormde gemeente (PKN) in Molenaarsgraaf verlaten. De predikant heeft het beroep van de Grote of St. Lambertuskerk in Strijen aanvaard. Van der Knijff bedankt voor beroepen uit Noordhorn en Renswoude. Ds. A. A.

verliefd stel
Nieuws

Refoweb-vragensteller: 'Zijn er Bijbelse bezwaren tegen een geregistreerd partnerschap?'

'Onze relatie is heel serieus en ons doel is dan ook om uiteindelijk met elkaar te trouwen. Mijn vriendin en ik zijn erachter gekomen dat het zeer wenselijk is om eerst onze vermogens samen te voegen en elkaars wettelijke partners (en daarmee ook o.a

Meerartikelen

24-7 Prayer Nederland
Nieuws

24-7 Prayer Nederland lanceert Jaar van Gebed

De gebedsbeweging 24-7 Prayer Nederland lanceerde op de Pinksterconferentie Opwekking in samenwerking met Opwekking een Jaar van Gebed voor Nederland. Van Opwekking 2024 tot aan Opwekking 2025 hopen zij dat er exact 9000 uur voor het doorbreken van G

Bijbel
Column

De verrassing van de Bijbel: beseffen we dat we een schat in handen hebben?

Mijn ouders hebben de Bijbel hun hele leven gelezen. Ik besef dat dit een voorrecht voor mij is, want het betekent dat ik van jongs af aan bekend ben gemaakt met de Bijbelse verhalen. In de oorlog, zo vertelde mijn moeder me eens, moest er altijd een

Prof. dr. Mart-Jan Paul
Opinie

Was de helikoptercrash van de Iraanse president een straf van God?

De helikoptercrash van de Iraanse president Ebrahim Raisi was een straf van God. Dit beweren verschillende rabbijnen, nadat vorige week duidelijk werd dat Raisi is verongelukt. Ook de minister van Buitenlandse Zaken Hossein Amir-Abdollahian kwam daar

Gebedsbox
Interview

Ellie van Heerde: “Kinderen bouwen nog geen menselijke ‘hekken’ in hun hart”

“Juist kinderen kunnen krachtig leven in Gods Koninkrijk. Laten we groot denken van onze grote God en kijken door de ogen van Jezus naar onze kinderen!”, vertelt Ellie van Heerde, initiatiefnemer van de Gebedsbox, een praktische handreiking om kinder

Geurt van Kooten
Interview

Geurt van Kooten spreekt zich uit: "Ervaringsverhalen LHBTI’ers doen mij veel pijn"

"Sommige christenen stellen precies te weten wat de Bijbel over homoseksualiteit zegt. Ondertussen wordt de groep mensen waar het hier over gaat nog steeds enorm veel pijn gedaan", zegt Geurt van Kooten. "Dat raakt mij enorm en het maakt mij ook boos

Shutterstock - inzet: Alfa Wijnveen
God

Alfa Wijnveen: "Gebed brengt dingen in beweging"

Ze ervaart gebed als voeding en merkt dat bidden werkt als een motor. Alfa Wijnveen heeft veel te zeggen en te onderwijzen over bidden. Daarom schreef ze de cursus ‘Teach us to Pray’, waarin de cursist wordt meegenomen in een ontdekkingsreis om het e

Dineke van Kooten
Column

De verborgen strijd van een schijnbaar gelukkige vrouw...

Schijnbaar gelukkig zit ze bij me aan tafel, een pittige dame van half in de veertig. Op mijn vraag wat ze in het dagelijkse leven doet, antwoordt ze opgewekt: ‘Ik werk als vrijwilliger bij een daklozenopvang en ik pas twee dagen op mijn kleinkindere

Lineke Blijdorp
Podcast

Is de dood van de Iraanse president een straf van God? Lineke Blijdorp antwoordt

Deze week werd bevestigd dat de Iraanse president Ebrahim Raisi is verongelukt bij een helikoptercrash in Iran. Verschillende rabbijnen leggen het ongeluk uit als een straf van God. Terecht? Advocaat en opiniemaker Lineke Blijdorp bespreekt dit in de

organist Arjan Breukhoven
Video

Organist Arjan Breukhoven vertelt ontroerend verhaal over zijn stervende vader

Het is maar een heel gewoon kindergebedje, maar voor organist Arjan Breukhoven een lied met emotie: 'Ik ga slapen ik ben moe.' Hij schreef er muziek op voor zijn vader, die op dat moment stervende was. Het lied speelde hij tijdens de uitvaart van zij

SGP logo
Nieuws

Solidariteitsactie SGP met Joodse liederen op de Dam

Op maandag 27 mei organiseert de SGP een solidariteitsactie ter bemoediging van de Joodse gemeenschap in Nederland. Bij het Nationaal monument op de Dam worden het Hatikvah, andere Joodse liederen en psalmen gezongen. Ook SGP-voorman Chris Stoffer en

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp bood in Jakarta excuses aan voor Nederlands slavernijverleden

"Jaren geleden werd ik met twee vrienden uitgenodigd om mee te werken aan The Call Indonesia, een nationale dag van gebed voor Indonesië. We reisden af naar Jakarta om vergeving te vragen voor de 350 jaar koloniale onderdrukking door Nederland", aan

Maurits Amoreus
Nieuws

Maurits Amoreus over het gebed: "Dien niet alleen je eigen lijstjes in"

"Ik denk dat het gezond zou zijn als we niet altijd onze eigen lijstjes indienen bij de Heer, maar dat we Hem ook alle eer en glorie geven. Zonder dat we dan verder nog iets in ons gebed zeggen", dat vertelt interkerkelijk spreker Maurits Amoreus in