Autisme: een uitdaging voor iedere christen

Nieuws21 maart 2016 Hanneke Schaap en Tera Voorwinden
De invloed van autisme op geloven is inmiddels een punt van aandacht in het christelijk onderwijs en de kerk. Scholen bezinnen zich op de thematiek, aan catechesemethodes worden speciale ‘weetvraagjes’ toegevoegd en er zijn zelfs initiatieven voor prikkelarme kerkdiensten. Maar qua theologische doordenking valt er nog wel een slag te maken, denken Hanneke Schaap-Jonker (foto boven) en Tera Voorwinden (foto rechts).

Een aantal overwegingen als opstap voor verdere bezinning. Twee punten zijn met name van belang volgens ons in deze bezinning, namelijk: welke theologische visie hebben we op mensen met ASS in de christelijke gemeente en wat is er te zeggen over de relatie tussen bepaalde persoonskenmerken van mensen met autisme en de kernen van het christelijk geloof.

Theologische visie
Veel mensen met een autisme spectrum stoornis (ASS) hebben moeite met de affectieve kant van het geloof. In het dagelijks leven is het al moeilijk om liefde of genegenheid van anderen te beantwoorden, laat staan als het gaat over God. De boodschap die ze in de kerk horen, kunnen ze vaak lastig betrekken op zichzelf; het geloof (of de Bijbel) is voor hen ‘een bak vol feiten’. Betekent het dat de bevrijdende boodschap van het evangelie er dan niet voor hen is? Vallen ze buiten de boot omdat ze niet kunnen zeggen dat ze ‘’de Here Jezus echt lief hebben gekregen’’, omdat ze daar gewoon niks bij voelen? Of mogen ze meeliften met het geloof van de gemeente als lichaam van Christus? Wat is in dit verband de visie op de doop als teken van God die mensen verkiest ondanks en onafhankelijk van hun persoonskenmerken?
Veel mensen met een autisme spectrum stoornis (ASS) hebben moeite met de affectieve kant van het geloof

Vragen te over. Bij andere problematieken of stoornissen spelen trouwens vergelijkbare vragen; denk bijvoorbeeld aan iemand die te maken heeft gehad met misbruik of verwaarlozing en daarom nauwelijks in staat is tot vertrouwen. Verwachten we bij voorbeeld van mensen met een verstandelijke beperking dat ze toch zover mogelijk komen in de manier waarop anderen geloven?

Het is goed om te beseffen bij het doordenken van deze vragen dat we als mensen buiten het paradijs leven. We gaan uit van een ‘theologie van de gebrokenheid’ die ook de gemeente van Christus geldt. Het geldt iedere gelovige dat zijn perspectief op de (heils)werkelijkheid gebroken is. Dat maakt de vraag des te dringender: hoe doen we de ander met ASS recht op Bijbelse gronden? Zodat hij of zij niet vooral een probleem is, maar misschien juist prachtige kansen biedt, bij voorbeeld omdat hij of zij met een nietsontziende logica vraagt naar argumenten voor onze overtuigingen en van sommige zonden (bijvoorbeeld jaloezie) niet zoveel last schijnt te hebben?

Kernen van het christelijk geloof
Dit brengt bij de tweede vraag: welke relatie is er tussen persoonskenmerken van mensen met autisme en de kernen van het christelijke geloof? Mensen met autisme zijn over het algemeen betrouwbaar, hebben een sterk rechtvaardigheidsgevoel en hebben een eigen logica, veelal gericht op functionaliteit: ze ‘plussen en minnen’. Bepaalde kernen uit het christelijk geloof en het gereformeerd belijden zijn daarmee moeilijk voor hen, maar andere misschien juist vruchtbaar. Noties als erfzonde en uitverkiezing kunnen bijvoorbeeld als oneerlijk worden ervaren. 

Tegelijk zijn er ook kernen uit het christelijk geloof die juist meer aan kunnen sluiten bij de persoonlijkheidskenmerken van een jongere of volwassene met autisme. Denk bijvoorbeeld de notie van verzoening door voldoening ( een sluitende redenering) of de zogenoemde forensische rechtvaardiging (een ruil waar je beter van wordt). Ook de notie van het verbond (een kader met regels en afspraken) kan aansluiten.
Nieuwe woorden en metaforen zouden behulpzaam kunnen om mensen met ASS handreikingen te doen

Inzicht in moeilijke en vruchtbare kanten van het christelijk belijden zou dienstbaar kunnen zijn om leerlingen of gemeenteleden met autisme op school of in de kerk meer aan te spreken en hen handreikingen te bieden te geloven op een manier waarbij hun persoonskenmerken serieus genomen en ingezet worden.

Al met al denken we dat de vraag terecht is of we in de lijn van Calvijns accommodatiegedachte (God past zich in zijn openbaring aan aan het begripsvermogen van mensen) nog een slag moeten, kunnen en willen maken richting medemensen met ASS. Zou het mogelijk zijn de voor hen moeilijke noties (regelmatig of zo nu en dan) te parkeren op de theologische agenda en de vruchtbare of beter bruikbare uit het christelijk belijden juist in te zetten? Is er in dat kader ook een alternatieve definitie op stellen over wat geloof in de kern is? Zoals de theoloog Stanley Hauerwas op hoge leeftijd eens in een interview een definitie gaf van liefde: ‘Ik concludeerde na het jarenlange samenzijn met mijn vrouw dat het liefde was.” Liefde als conclusie en gedrag in plaats van ervaring en gevoel. Nieuwe woorden en metaforen zouden behulpzaam kunnen om mensen met ASS handreikingen te doen.
 
Kansen
Gemeentezijn als lichaam van Christus vraagt om gesprek waarin mensen met en zonder autisme elkaar ontmoeten en verder denken over genoemde thema’s. De gemeente is geroepen niet alleen te ‘dealen met’ de ander met ASS , maar hem of haar als beelddrager van God en mede- onderdeel van het gebroken lichaam van Christus principieel recht te doen. Een uitdaging die kansen biedt.

Dr. Hanneke Schaap-Jonker is psycholoog en theoloog en rector van het Kennisinstituut christelijke ggz, onderdeel van Eleos en De Hoop ggz. Drs. Tera Voorwinden-Hofman MA is als theoloog en neerlandica betrokken bij diverse projecten en publicaties. 

Praatmee

Beluister onze podcast

#316 Olga en Eric over een buitenechtelijke relatie en de kracht van vergeving
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant legt uit waarom Urk onvoorwaardelijk de kant van Israël kiest

“Op Urk zijn wij Israël-minded. Iedere keer als er een conflict uitbreekt, kiezen we onvoorwaardelijk de kant van Israël. Israël is immers het oude verbondsvolk. Wie God liefheeft, krijgt dat volk ook lief”, aldus ds. A.C. Uitslag. De christelijke ge

verwoeste kerk
Nieuws

Schrikbarende toename christenvervolging in India

“Met politiewagens vol komen ze het dorp in. We worden behandeld als criminelen.” Lokale evangelisten in India slaan alarm. Sinds begin februari leven christenen in deelstaat Chhattisgarh in grote angst. De nieuwe eerste minister, Vishnu Deo Sai, spr

Kerk
Nieuws

Oekraïense priester dood aangetroffen nadat hij door Russische troepen werd vastgehouden

In het Oekraïense dorpje Kalanchak is het stoffelijk overschot aangetroffen van de 59-jarige priester Stephan Podolchak. Dat meldt The Christian Post. De geestelijke is vermoedelijk door het toedoen van het Russische leger om het leven gekomen. Podol

Opperrabbijn
Column

De zegen en de vloek van sociale media

In zijn nieuwste dagboek gaat opperrabbijn Jacobs onder meer in op de zegen en de vloek van sociale media. Daarnaast gaat hij in op het incident in Middelburg waarbij hakenkruizen op een synagoge werden gespoten. De opperrabbijn betwijfelt of het om

Jalil Mashali
Nieuws

Christelijke taxichauffeur krijgt megaboete na plakken bijbelvers op voertuig 

Een christelijke taxichauffeur uit het Duitse Essen is onlangs door lokale autoriteiten op de bon geslingerd. Reden hiervoor is een sticker met een bijbelvers die de man op zijn voertuig plakte. Als de taxichauffeur weigert de sticker te verwijderen,

Mozambique
Nieuws

Islamitisch geweld in Mozambique neemt toe: Ook kerken en christenen doelwit

De situatie in het noorden van Mozambique blijft zorgelijk vanwege jihadistische aanvallen op de bevolking, het leger en op kerken. In tegenstelling tot sussende geluiden over de onrust in de provincie Cabo Delgado, neemt het geweld toe. Dat melden d

Ron van der Spoel
Video

In deze video behandelt Ron van der Spoel de zegenbede uit Numeri 6

Iedere zondag sluiten we onze kerkdienst af met de zegen en vaak is dat die uit Numeri 6: 'De Heere zegent u en behoede u. De Heere doet Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heere verheft Zijn aangezicht over u en geve u vrede.' Deze z

ds. W. Pieters
Dagelijks leven

Refoweb-vragensteller: 'Ik geloof dat Jezus voor mij gestorven is, maar telkens slaat de angst toe'

'In Romeinen 6:16 gaat het over de twee soorten slaven. Of de slaaf van zonde tot dood, of van de gehoorzaamheid, tot gerechtigheid. Kan het zijn dat je je allebei die slaven voelt en bent (nee, toch?) Ik geloof dat Jezus ook voor mij gestorven is, m

Meerartikelen

André van Grol
Verdieping

Heviger vervolging leidt tot forse groei aantal christenen

De vervolging van christenen zal dit jaar verder toenemen. Wat zijn de trends en verwachtingen voor 2024? Digitale controle van bijvoorbeeld Chinese christenen is een van de zorgelijkste ontwikkelingen. Als eerste trend noem ik de doorgaande radicali

Ds. D.M. Heikoop over het verlangen naar God
Video

Ds. Heikoop bespreekt herkenbare geloofsvraag van dichter Psalm 42

Waarom is God nu niet nabij? Deze vraag kan heel herkenbaar zijn. Zo ook voor de dichter van Psalm 42. Hij voelt een afstand tot God en mist Gods nabijheid. In deze Psalm verwoord de dichter zijn verlangen om weer dicht bij Hem te zijn. Ds. D.M. Heik

Leo Fijen
Nieuws

KRO-NCRV-gezicht Leo Fijen presenteert zijn laatste Geloofsgesprek

Na ruim 14 jaar en 700 gesprekken voert Leo Fijen aanstaande zondag zijn laatste Geloofsgesprek. Het KRO-NCRV-gezicht presenteerde sinds januari 2010 het bekende zondagochtendprogramma waarin katholieken openhartig over hun geloof spreken. Het zondag

Adieu God?
Nieuws

Nieuw seizoen van ‘Adieu God?’ met Caroline van der Plas en John van den Heuvel

EO-presentator Tijs van den Brink trapt het dertiende seizoen van Adieu God? af met BBB-lijsttrekker Caroline van der Plas. Een nieuw seizoen met diepe gesprekken over geloof, ongeloof en alles wat daar tussenin zit. Andere gasten die hun verhalen de

Bevindelijke prediking
Recensie

Het boek ‘Bevindelijke prediking’ laat diversiteit aan visies op bevinding zien

De reacties op het boek 'Bevindelijke prediking' worden over het algemeen als ‘vriendelijk vrijblijvend’ getypeerd. Maar mogen bevindelijke preken op de snijtafel worden gelegd van zelfreflectie en wetenschap? Zo ja, dan komen er drie vragen aan de o

Johannes de Vries en Miriam Atya
Video

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power. De Vries is sinds vorig jaar werkzaam voor Stichting Present Nederland, nadat hij jarenlang werkte als hoofd voorlichting namens de ChristenUnie in de Tweede Kamer. Atya

Arie-Jan Mulder
Column

Waarom eten en drinken we samen tijdens het avondmaal?

Op de televisie wordt verslag gedaan van een staatsbezoek. Buitenlandse diplomaten zijn in ons land te gast, en worden vorstelijk ontvangen. De vriendschap tussen beide landen wordt gevierd met een staatsbanket, een officiële maaltijd met de belangri

Anne van der Bijl
Boekfragment

Vuur de kanonnen van de Heer niet af met het buskruit van de duivel

Ben jij klaar om de confrontatie aan te gaan met de reus die God in jouw leven toelaat? Misschien weet je dat niet zeker totdat je tegenover hem staat. Toch zijn er een aantal dingen die erop wijzen dat je er klaar voor bent.  De echte strijd tegen G

Leah
Nieuws

Zes jaar na haar ontvoering inspireert dit Nigeriaanse christelijke meisje nog steeds

Zes jaar geleden werd Leah Sharibu, een 14-jarig plattelandsmeisje in Nigeria, ontvoerd van school. Omdat ze haar christelijke geloof niet opgaf, kwam ze nooit vrij. Vriendinnen vertellen hoe Leah’s standvastigheid hen bemoedigd heeft. En hoe ze hope

Wilkin van de Kamp
Video

Volgens Wilkin van de Kamp is Jezus de enige 'foto' die we van God hebben

"Je zou kunnen zeggen dat Jezus de enige foto is die we van God hebben ontvangen", merkt Wilkin van de Kamp op in een nieuwe aflevering van de serie 'Begin je dag met God.' De bekende christelijke auteur en spreker merkt op dat Jezus exact toont hoe

Nicaragua
Nieuws

Elf predikanten in Nicaragua opgepakt na grootschalige evangelisatiecampagne

Na een grootschalige evangelisatiecampagne van de Amerikaanse evangelist Britt Hancock in Nicaragua zijn meerdere predikanten in het land in de gevangenis gezet. Zelf wordt Hancock ook vervolgd in Nicaragua, al zit hij veilig in de Verenigde Staten. 

Maaike Harmsen en ds. M. van Reenen
Podcast

Is het moederschap de hoogste roeping van de vrouw? Maaike Harmsen antwoordt

‘Het moederschap is een unieke roeping. Die roeping is offers waard’, zo stelden diverse reformatorische predikanten eerder. Deze uitsprak besprak theologe Maaike Harmsen met de dominee M. van Reenen in een themapodcast van Cvandaag. “Je wordt als ma