Autisme: een uitdaging voor iedere christen

Nieuws21 maart 2016 Hanneke Schaap en Tera Voorwinden
De invloed van autisme op geloven is inmiddels een punt van aandacht in het christelijk onderwijs en de kerk. Scholen bezinnen zich op de thematiek, aan catechesemethodes worden speciale ‘weetvraagjes’ toegevoegd en er zijn zelfs initiatieven voor prikkelarme kerkdiensten. Maar qua theologische doordenking valt er nog wel een slag te maken, denken Hanneke Schaap-Jonker (foto boven) en Tera Voorwinden (foto rechts).

Een aantal overwegingen als opstap voor verdere bezinning. Twee punten zijn met name van belang volgens ons in deze bezinning, namelijk: welke theologische visie hebben we op mensen met ASS in de christelijke gemeente en wat is er te zeggen over de relatie tussen bepaalde persoonskenmerken van mensen met autisme en de kernen van het christelijk geloof.

Theologische visie
Veel mensen met een autisme spectrum stoornis (ASS) hebben moeite met de affectieve kant van het geloof. In het dagelijks leven is het al moeilijk om liefde of genegenheid van anderen te beantwoorden, laat staan als het gaat over God. De boodschap die ze in de kerk horen, kunnen ze vaak lastig betrekken op zichzelf; het geloof (of de Bijbel) is voor hen ‘een bak vol feiten’. Betekent het dat de bevrijdende boodschap van het evangelie er dan niet voor hen is? Vallen ze buiten de boot omdat ze niet kunnen zeggen dat ze ‘’de Here Jezus echt lief hebben gekregen’’, omdat ze daar gewoon niks bij voelen? Of mogen ze meeliften met het geloof van de gemeente als lichaam van Christus? Wat is in dit verband de visie op de doop als teken van God die mensen verkiest ondanks en onafhankelijk van hun persoonskenmerken?
Veel mensen met een autisme spectrum stoornis (ASS) hebben moeite met de affectieve kant van het geloof

Vragen te over. Bij andere problematieken of stoornissen spelen trouwens vergelijkbare vragen; denk bijvoorbeeld aan iemand die te maken heeft gehad met misbruik of verwaarlozing en daarom nauwelijks in staat is tot vertrouwen. Verwachten we bij voorbeeld van mensen met een verstandelijke beperking dat ze toch zover mogelijk komen in de manier waarop anderen geloven?

Het is goed om te beseffen bij het doordenken van deze vragen dat we als mensen buiten het paradijs leven. We gaan uit van een ‘theologie van de gebrokenheid’ die ook de gemeente van Christus geldt. Het geldt iedere gelovige dat zijn perspectief op de (heils)werkelijkheid gebroken is. Dat maakt de vraag des te dringender: hoe doen we de ander met ASS recht op Bijbelse gronden? Zodat hij of zij niet vooral een probleem is, maar misschien juist prachtige kansen biedt, bij voorbeeld omdat hij of zij met een nietsontziende logica vraagt naar argumenten voor onze overtuigingen en van sommige zonden (bijvoorbeeld jaloezie) niet zoveel last schijnt te hebben?

Kernen van het christelijk geloof
Dit brengt bij de tweede vraag: welke relatie is er tussen persoonskenmerken van mensen met autisme en de kernen van het christelijke geloof? Mensen met autisme zijn over het algemeen betrouwbaar, hebben een sterk rechtvaardigheidsgevoel en hebben een eigen logica, veelal gericht op functionaliteit: ze ‘plussen en minnen’. Bepaalde kernen uit het christelijk geloof en het gereformeerd belijden zijn daarmee moeilijk voor hen, maar andere misschien juist vruchtbaar. Noties als erfzonde en uitverkiezing kunnen bijvoorbeeld als oneerlijk worden ervaren. 

Tegelijk zijn er ook kernen uit het christelijk geloof die juist meer aan kunnen sluiten bij de persoonlijkheidskenmerken van een jongere of volwassene met autisme. Denk bijvoorbeeld de notie van verzoening door voldoening ( een sluitende redenering) of de zogenoemde forensische rechtvaardiging (een ruil waar je beter van wordt). Ook de notie van het verbond (een kader met regels en afspraken) kan aansluiten.
Nieuwe woorden en metaforen zouden behulpzaam kunnen om mensen met ASS handreikingen te doen

Inzicht in moeilijke en vruchtbare kanten van het christelijk belijden zou dienstbaar kunnen zijn om leerlingen of gemeenteleden met autisme op school of in de kerk meer aan te spreken en hen handreikingen te bieden te geloven op een manier waarbij hun persoonskenmerken serieus genomen en ingezet worden.

Al met al denken we dat de vraag terecht is of we in de lijn van Calvijns accommodatiegedachte (God past zich in zijn openbaring aan aan het begripsvermogen van mensen) nog een slag moeten, kunnen en willen maken richting medemensen met ASS. Zou het mogelijk zijn de voor hen moeilijke noties (regelmatig of zo nu en dan) te parkeren op de theologische agenda en de vruchtbare of beter bruikbare uit het christelijk belijden juist in te zetten? Is er in dat kader ook een alternatieve definitie op stellen over wat geloof in de kern is? Zoals de theoloog Stanley Hauerwas op hoge leeftijd eens in een interview een definitie gaf van liefde: ‘Ik concludeerde na het jarenlange samenzijn met mijn vrouw dat het liefde was.” Liefde als conclusie en gedrag in plaats van ervaring en gevoel. Nieuwe woorden en metaforen zouden behulpzaam kunnen om mensen met ASS handreikingen te doen.
 
Kansen
Gemeentezijn als lichaam van Christus vraagt om gesprek waarin mensen met en zonder autisme elkaar ontmoeten en verder denken over genoemde thema’s. De gemeente is geroepen niet alleen te ‘dealen met’ de ander met ASS , maar hem of haar als beelddrager van God en mede- onderdeel van het gebroken lichaam van Christus principieel recht te doen. Een uitdaging die kansen biedt.

Dr. Hanneke Schaap-Jonker is psycholoog en theoloog en rector van het Kennisinstituut christelijke ggz, onderdeel van Eleos en De Hoop ggz. Drs. Tera Voorwinden-Hofman MA is als theoloog en neerlandica betrokken bij diverse projecten en publicaties. 

Praatmee

Beluister onze podcast

#331 Patrick & Jeffrey over Eppo Bruins, Christenen voor Israël en Tom de Wal
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

M. Bal
Nieuws

Nieuwe dominee voor GerGem Terwolde-De Vecht: J. Janse

Kandidaat J. Janse uit Vierhouten heeft het beroep aangenomen dat door de gereformeerde gemeente Terwolde-De Vecht op hem was uitgebracht. In totaal ontving hij dertien beroepen, meldt GerGeminfo.nl. Janse werd in 2020 aangenomen als student aan de T

Ds. A.C. Borsje
Video

Ds. Borsje kreeg een email van een man die een bijzondere tekst op een grafsteen zag staan

"'Beste dominee, afgelopen week liepen we op een begraafplaats hier ergens in de buurt. Ik liep een beetje rond en zag een grafsteen met daarop de tekst: 'En het geschiedde dat de bedelaar stierf’. Deze tekst bleef maar in mijn hoofd ronddwalen. Waar

Donald Trump
Nieuws

Donald Trump stelt dat christendom in Amerika 'vernietigd' wordt als Biden opnieuw president wordt

Voormalig president Donald Trump heeft tijdens een bijeenkomst opgemerkt dat het christendom in Amerika in gevaar zal komen als Joe Biden opnieuw de presidentsverkiezingen wint. Dat meldt The Christian Post. Trump stelde zelfs dat het christendom in

Public Domain/Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg
Nieuws

Archeologen ontdekken zeldzame papyrustekst over Jezus' jeugd

Archeologen hebben in een universiteitsbibliotheek in Duitsland een oude papyrus gevonden waarop de naam 'Jezus' te lezen is. Dat meldt The Christian Post. Deze papyrus, afkomstig uit Egypte, wordt beschouwd als het oudste bewaard gebleven fragment v

ds. M. Baan
God

Ds. Baan: 'Afscheiden van de hervormde kerk heeft geen zin'

'Ik ben belijdend lid van een van de afgescheiden kerken. Ik geloof dat de afgescheiden kerken de plicht hebben zich weer aan te sluiten bij de Hervormde Kerk zodra dit kan zonder principes aan de kant te hoeven zetten of af te wijken van de belijden

embryokweek
Verdieping

Ingrijpen in DNA van embryo's: hoe ver kun je gaan?

Is de techniek waarmee DNA van embryo’s aangepast kan worden veilig in de handen van mensen? Het kweken van menselijke embryo’s is een voorwaarde om deze techniek in gang te zetten. Daarom moet daar over gesproken worden. Stel: het is 2050 en er is e

Cvandaag podcast
Podcast

Cvandaag podcast over Eppo Bruins, Christenen voor Israël en Tom de Wal

Redacteur Patrick Simons legt uit waarom Christenen voor Israël boos is op het dagblad Trouw. Presentator Jeffrey Schipper merkt op dat het ministerschap van voormalig CU-Kamerlid Eppo Bruins veel losmaakt. En tv-persoonlijkheid Johan Derksen windt z

Ds. P. L. R. van der Spoel
Nieuws

Ds. Van der Spoel aanvaardt beroep hervormd Harderwijk

De hervormde gemeente in Harderwijk verwelkomt een nieuwe predikant. Ds. P. L. R. van der Spoel (foto) heeft het beroep als deeltijdpredikant (60 procent) aanvaard. Hij combineert het predikantschap met zijn bediening als gevangenispredikant te Sitta

Meerartikelen

Zie ik kom spoedig
Video

Video: hoe Openbaring 19 de terugkomst van Jezus beschrijft

Het wordt zeven keer beloofd in Openbaring en in Openbaring 19:11-21 gaat het gebeuren. Jezus komt samen met miljoenen engelen en Zijn heiligen terug naar de Olijfberg en al Zijn vijanden worden verslagen. Maak in onderstaande video tijd voor aflever

Ron van der Spoel
Video

Ron van der Spoel over de eerste vraag die God ooit aan de mens stelde

'Waar ben je?', het is een vraag die we vast allemaal wel eens hebben gekregen. Het was ook de eerste vraag die God aan de mens stelde na de zondeval. In Genesis 3 lezen we hoe God Adam en Eva opzoekt nadat ze van de verboden vrucht gegeten hebben en

Statenvertaling
Nieuws

NBG lanceert Statenvertaling-website

De Statenvertaling is sinds 1637 een hoeksteen van het christendom in Nederland. Ook al zijn er inmiddels zo'n twintig Nederlandse Bijbelvertalingen, tot op de dag van vandaag wordt de Statenvertaling in verschillende kerken gebruikt. Om die kerken e

Urk
Positief nieuws

Indrukwekkende beelden: massale samenzang op haven van Urk

Urk is misschien wel het meest bekende christelijke dorp van Nederland. Regelmatig laten Urkers dan ook zien hoe bijzonder en mooi het christelijke geloof kan zijn. Zondagavond was weer zo'n moment. Alsof het hele dorp was leeggestroomd, zó druk was

Drs. Ernst Leeftink
Opinie

Frame behoudende CGK-dominees is in strijd met belangrijk Bijbels principe

Je ziet het de laatste jaren steeds vaker: behoudende CGK-dominees roepen anderen in hun kerk op om zich strikt vast te houden aan synodale besluiten. Dat je in 'het aloude presbyteriaal-synodale stelsel' per definitie strikt gebonden bent aan genome

prof. dr. Willem Ouweneel
Boekfragment

Toekomstige terugkeer Joden naar het 'Beloofde land' is geen sprookje

Er  bestaat een nauwe koppeling tussen de ‘terugkeer’ (bekering) tot God en de ‘terugkeer’ naar het 'Beloofde land'. In Deuteronomium 30 worden die twee zaken dan ook in één adem genoemd en met dezelfde termen aangeduid. Deze passage is slechts zeer

Stoffer
Nieuws

Chris Stoffer op partijcongres: "Niet Geert Wilders maar God doet de zon opgaan"

“De verkiezingen voor de Tweede Kamer in november zorgden voor een van de grootste politieke aardverschuivingen in onze historie.” Dat stelde SGP-leider Chris Stoffer zaterdag op het jaarlijkse partijcongres dat gehouden werd in Nieuwegein. Het was d

pkn-synode
Nieuws

PKN-synode besluit: hbo-theoloog kan officieel dominee worden

Een hbo-theoloog kan voortaan volledig ‘dienaar des Woords’ worden in de Protestantse Kerk van Nederland (PKN). Daartoe besloot de synode vrijdag. Het veelbesproken voorstel kreeg een meerderheid van stemmen. Daardoor is het voortaan mogelijk om met

Mona Keijzer
Nieuws

Beoogd minister Mona Keijzer getuigt van haar "Maker" in de Tweede Kamer

Mona Keijzer, de beoogd minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, heeft deze week tijdens haar zogeheten hoorzitting in de Tweede Kamer getuigt van haar geloof in God. De politica van de BoerBurgerBeweging (BBB) sprak in haar bijdrage o

Ds. M. Klaassen
Video

Dr. Klaassen schetst drie typen christenen waar we ons in kunnen herkennen

Dr. M. Klaassen behandelde onlangs in een preek drie denkbeeldige personen die in dezelfde gemeente zitten en alledrie hetzelfde missen: de doorwerking van Gods Geest in hun leven en ziel én in het gemeenteleven. De eerste denkbeeldige persoon, die d

Cvandaag podcast
Podcast

Ergernis van de week: zure reacties op biddende voetballers

"Kom op, mensen. Soms kun je ook gewoon iets mooi vinden zonder er direct weer allerlei kanttekeningen en kritische noten bij te plaatsen", stelt Cvandaag-redacteur Patrick Simons naar aanleiding van kritische reacties op het bericht 'Voetballers Ned

ChristenDOM?
Video

Is het christendom een westers verzinsel? Bekijk de video

'Is het christendom een westers verzinsel?', die vraag staat centraal in een nieuwe video van het christelijke YouTube-kanaal ChristenDOM?. Op dit kanaal gaan christelijke jongeren middels uitlegvideo's in op allerlei geloofsthema's die een rol spele