Het was best fris, maar met een Palestijnse doek om mijn hoofd en een warme jas aan was het een comfortabele wandeling. Het was aardedonker en dankzij een stralende sterrenhemel was de weg maar net te volgen. Na een goed uur lopen door het heuvelland werden in de verte de twinkelende lichtjes van Bethlehem zichtbaar. En naarmate ik verder liep, klonk steeds duidelijker een Kerstkoor dat prachtige liederen zong. De sprookjesachtige Kerstbeleving kon niet meer stuk. Toen ik het stadje naderde werd ik plotseling besprongen door Israëlische soldaten. Ze pakten me stevig beet, want vanwege mijn hoofdtooi werd ik voor een Palestijnse terrorist aangezien. Weg euforie... Gelukkig was het misverstand snel opgelost en kon ik mijn “pelgrimstocht” enigszins ontgoocheld vervolgen.

Ik had een nogal gewijde voorstelling van hetgeen ik in Bethlehem zou aantreffen. Op het kerkplein was echter een menigte verzameld, die uitbundig de verjaardag van Jezus vierde. Zoals dat op verjaardagen gaat; met de nodige spiritualiën en vrolijke stemverheffingen. Grote speakers op palen deden hun best om nog iets van de kerkelijke Kerstviering over de schare uit te storten, maar dat bleek niet erg stichtelijk te werken. Wat een contrast met de stilte van het heuvelland met in de verte die ijle hemelse klanken en de denkbeeldige herders in het veld...

Aan dat plein staan twee kerken zusterlijk naast elkaar; een Rooms-Katholieke en een Koptische. De Koptische kerk is duidelijk een stuk ouder en die ging ik binnen. De toegang is een smalle poort waardoor je alleen gebukt en zonder veel bagage kan binnenkomen. Dat is de kerk met in de kelder een soort nis, waar Jezus geboren zou zijn. De kerk was zeer sober ingericht met mooie ronde pilaren, gedempt licht en geen kerkbanken. Ook het altaar-gedeelte was eenvoudig en er was helemaal niemand. De Kopten vieren immers pas op 7 januari de verjaardag van Jezus. Wel klonk door een dikke deur naar de rooms-katholieke buurkerk vaag het geluid van een plechtige eredienst. Na in alle rust de geboorteplek van Jezus bewonderd te hebben installeerde ik mij in de kerkruimte tegen een pilaar.

Plotseling knalde de deur naar de rooms-katholieke kerk open en voorafgegaan door een aantal priesters in vol ornaat daalde een flinke stoet af naar de geboorte-kelder. Met de nodige rituelen werden daar de liturgische plichten gepleegd, waarna de stoet ijlings weer naar het rooms-katholieke domein vertrok. De weldadige stilte nam weer bezit van de ruimte. Na enige tijd kwamen Koptische monniken de kerk binnen. Ze deden hun laatste dagelijkse rituelen en vertrokken weer. Een van hen kwam naar mij toe voor een praatje. Ik mocht er blijven slapen en hij regelde een matje voor me om op te liggen. Na een heerlijke nachtrust in die oeroude kerk werd ik 's morgens vroeg gewekt door de eerste dagelijkse rituelen van de monniken. Met een ervaring rijker ging ik op pad; terug naar Jeruzalem.

Af en toe heb ik dit Kerstavontuur als het ware herbeleefd en er vaak over nagedacht. Bracht het mij dichter bij Jezus? Niet echt. Het was ook wel verwarrend. Dat contrast tussen het uitbundige verjaardagsfeest op het plein en de kerkelijke plechtigheden. Later zag ik dat als het scherpe onderscheid tussen “de wereld” en “de gelovigen”. Maar al een tijd vermoed ik, dat het pleinfeest een stuk oprechter was dan de door vrome lieden opgevoerde Kerstmis in het heiligdom. Het zou wel eens kunnen dat er helemaal niet zo'n strakke scheidslijn loopt tussen de Gemeente en de “buitenstaanders”. De engelen zongen immers “Ere zij God in de hoogste hemelen, en vrede op aarde, in de mensen een welbehagen.” 

Ik lees dan: alle mensen (Lucas 2). Er waren echter schriftgeleerden, die zich niet voor konden stellen dat alle mensen een vreugde kunnen/mogen beleven aan Kerstfeest en er van maakten: ... in de mensen des welbehagens. Oftewel de mensen, in wie God een welbehagen heeft. God is toch echt veel royaler met zijn zegenstromen. Hij laat immers de zon schijnen op alle mensen. Op braveriken èn slechteriken.

Diep van binnen beleven de meeste westerse mensen iets, als Kerst er aan komt. Ze worden vaak vriendelijker, zachtaardiger, vrijgeviger. Kerst is voor gelovigen en ongelovigen een feest van gemeenschap; met familie en vrienden. Mensen die er alleen voor staan ervaren dan juist extra hun eenzaamheid. En wat is een kerstboom toch een mooie metafoor! Letterlijk betekent het: Christusboom. En is de Christusboom niet de boom des levens? De kleurige ballen in de lichtgevende boom als overvloedige vruchten voor hongerige zielen, die sinds Jezus’ offer weer van die boom mogen eten. En heel belangrijk; een echte Kerstboom heeft geen aardkluit, maar staat op een houten kruis gespijkerd. Boven in de boom vaak een ster of een piek, die naar de Hoge wijst. Als de spitse piek op menige kerk uit de reformatie. Hoezo een heidens feest? Kan zijn, maar God is in staat om ook heidense feesten tot een christelijke metafoor te maken.

Jazeker, mensen die Jezus nog niet kennen zullen Kerst vieren op een wijze die gelovigen op z'n zachts gezegd profaan vinden. Maar zou God er niet op uit zijn om alle mensen uit alle culturen iets van zijn Vreugde te laten proeven? Ook wij hebben die opdracht. Toch?

Een betekenisvol Kerstfeest toegewenst.

Dit artikel is afkomstig van Marijn Burkunk, oprichter van Oasis Trails. In een Spaans dorpje, aan het pelgrimspad naar Santiago de Compostela, runt de Oasis Trails gemeenschap een kleine herberg. Het is een gemeenschap van gelovigen, die de gasten zowel praktisch als geestelijk met Jezus, het Levende Woord, in contact wil brengen. Heel praktisch en betrokken, op een manier die bij de gasten past. Lees hier meer over de Oasis Trails.