Huisgemeente in opkomst kan zich niet zomaar spiegelen aan het Nieuwe Testament

God 15 september 2022 Piet Vergunst, De Waarheidsvriend
Piet Vergunst

Behoefte aan kleinschaligheid, aan ontmoeting, aan gezien en gehoord worden – de groei van de huisgemeenten past bij de tijd waarin we leven, bij de periode dat we ons herinneren dat de coronapandemie alles op zondag anders maakte.

Al wat langer geleden kwamen de volgende woorden uit de pen van drs. Gijs van den Brink, als evangelisch theoloog betrokken bij de StudieBijbel van het Centrum voor Bijbelonderzoek: ‘Mijn verwachting is dat naarmate de secularisatie van de christelijke cultuur in het westen verder gaat, de geloofsgemeenschappen meer de vorm zullen aannemen van de christelijke gemeenten in het Romeinse rijk van de eerste eeuw.’ Wat betekent dit? Zullen we meer en meer met huisgemeenten te maken krijgen?

Tempel en huis
Uit het Nieuwe Testament weten we niet beter dan dat het Evangelie in de huizen gepredikt werd: ‘En zij hielden niet op iedere dag in de tempel en bij de huizen onderwijs te geven en Jezus Christus te verkondigen.’ (Hand.5:42) Over Zijn Naam ging het in de tempel én in de huissamenkomsten. Die combinatie van tempel en huis vinden we eveneens in Handelingen 2: ‘En zij bleven dagelijks eensgezind in de tempel bijeenkomen, en terwijl zij van huis tot huis brood braken, namen zij gezamenlijk voedsel tot zich, met vreugde en in eenvoud van hart.’

Het samenkomen in de huizen staat niet los van de context van de gemeente, die (althans in Handelingen 5) gestempeld werd door verdrukking en smaad, mishandeling en verbod.

Op diverse plaatsen in Paulus’ brieven zien we de gemeente in de huizen samen. In Romeinen (16:23) is Gajus de gastheer van de hele gemeente, in Korinthe staat de woning van Priscilla en Aquila open (1 Kor.16:19), terwijl elders Nymfas (Kol.4:15) en Filemon de broeders en zusters ontvangen. Speciale kerkgebouwen waren er niet in de eerste periode na de uitstorting van de Heilige Geest, de periode van de vorming van gemeenten in allerlei steden. In woningen van welgestelde mensen kwam men samen, woningen die plaats boden aan zo’n dertig tot veertig mensen.

Reguliere gestalte
De huisgemeente was in die tijd de reguliere gestalte van de christelijke kerk. Gemeenten in het Nieuwe Testament waren kleine gemeenten en de plaats van samenkomst was het huis van een van de leden. Tot in de derde eeuw bleef dit zo. In latere tijden kwam er een schaalvergroting, de overgang van huisgemeente naar een gemeente op het niveau van de stad of de streek. Toen dat laatste gebeurde, werden er meer en meer oudsten aangesteld, opzieners. Aanvankelijk gaf degene bij wie men samenkwam, immers leiding aan de gemeente. Gedaan werd dat door het hoofd van een gezin of een familie.

Het samenkomen in de huizen staat niet los van de context van de gemeente, die (althans in Handelingen 5) gestempeld werd door verdrukking en smaad, mishandeling en verbod. ‘Verblijd dat zij waardig geacht werden omwille van de Naam van Jezus schandelijk behandeld te worden’, kwamen ze samen in de huizen.

Besluit van de classis
We maken een sprong van twintig eeuwen en overbruggen 3350 km om van het eerste-eeuwse Jeruzalem in onze context te landen. Dan zien we een nieuw ontstane behoefte om in de gemeenschap met een beperkt aantal mensen thuis samen te komen. Toen de kerken door de coronamaatregelen heel beperkt mensen konden toelaten, hebben gezinnen en alleengaanden elkaar opgezocht, om samen de dienst te volgen. Hier en daar werd een kaars ontstoken, een open Bijbel neergelegd en werd na afloop met elkaar gezongen en gesproken. Mooi is dat, die kleine cel.

Alsof enig ambt ingesteld is om controle uit te oefenen. (Huis)gemeenten kunnen niet zonder ambt, opdat de kerk kerk blijft.

Hoe context en vormgeving samenhangen, zien we in de Protestantse Kerk sinds enige jaren in de kerkordelijke figuur van de huisgemeente. Zij is dan echter voortzetting van de plaatselijke gemeente, die zelf niet meer in de ambten kan voorzien, die te klein geworden is om te voldoen aan de vereisten die bij een gemeente horen. Het gaat hier om een kleinschalige gemeenschap, die samenkomt om te vieren, te leren en te dienen, om een huisgemeente die gevormd wordt bij besluit van de classicale vergadering, zodat de band met de kerk als geheel intact blijft. Een commissie geeft leiding aan de huisgemeente, een commissie die werkt onder de verantwoordelijkheid van een kerkenraad van een naburige gemeente. Zo houden we ambt en gemeente bijeen. Een bekend voorbeeld in deze tijd is de hervormde huisgemeente Blauwkapel-Groenekan, die elke zondagmiddag in het kerkje van Groenekan samenkomt.

Twee of drie
Al tientallen jaren kent ons land een huiskerk-beweging, die wil stimuleren om van de institutionele kerk terug te keren naar de gestalte waarin de gemeente in het Nieuwe Testament samenkwam. De theologische onderbouwing hiervan ligt vooral in Mattheüs 18: ‘Waar twee of drie in Mijn Naam bijeengekomen zijn, daar ben Ik in hun midden.’ Deze woorden gebruikt Jezus echter niet om ons aan te moedigen de ambtelijke samenkomst van de gemeente te passeren. Hij zegt dit nadat Hij gesproken heeft over het verlangen van de gemeente, een verlangen dat in het gebed gezonden wordt naar de Vader. Volgens de Joodse regels waren voor dit gebed ten minste tien mannen nodig. Tegen deze achtergrond geeft Hij aan dat al zijn we met weinigen, het gemeenschappelijke gebed in Zijn Naam tot de Vader zal komen.

Al is de huiskerk-beweging al decennia oud, in 2019 startte het Evangelisch Werkverband met het landelijke initiatief De Huiskerk, omschreven als ‘een nieuwe vorm van kerk zijn voor gezinnen (alle generaties) die gericht is op discipelschap’. De doelgroep vormen gezinnen, stellen en alleenstaanden die ‘nog wel iets met God hebben, maar niet meer naar de kerk gaan’. Om deel te nemen hoef je bij deze huisgemeenten ten aanzien van de belijdenis niets te onderschrijven.

Huisgodsdienst
Waar evangelische gemeenten in de voorbije halve eeuw nogal eens ontstonden en groeiden vanwege onvrede met het leven van de plaatselijke (hervormde) gemeente, is er nu ook de route naar de huisgemeente. Is er een relatie met de secularisatie, waardoor mensen in hun dagelijkse leven en werk weinig contact met andere christenen hebben en voor de zondag gezocht wordt naar ontmoetingen waarbij je de ander kent? Dat zou zomaar kunnen.

Voor de opbouw van de gemeente zijn de huizen altijd van veel betekenis geweest, maar niet ontkend kan worden dat met de huiskerk een andere weg ingeslagen wordt. Neem (wat die betekenis betreft) wat dr. O. Noordmans eens schreef over het geestelijke klimaat van zijn jeugd, namelijk dat de vroomheid die gestempeld werd door het dagelijkse bijbellezen, door het gebed en het zingen van de Psalmen ‘in de huiskerk ingeslepen werd’.

Noordmans refereert hier aan huisgódsdienst, die maakte dat we spraken over het gezin als kerkje in de kerk, kleine cel met grote waarde voor de opbouw van de gemeente. Dat raakt aan de opdracht voor vaders om de woorden uit Jozua 24 te praktiseren: ‘Maar wat mij en mijn huis betreft, wij zullen de HEERE dienen!’

Juist als de secularisatie voortgaat, is het kerkgebouw als de plaats waar de gemeente samenkomt meer en meer van betekenis.

Huisbijbelkringen
Dat kleinschalige en persoonlijke praktiseren vele gemeenten vandaag door middel van de huisbijbelkringen, waarin we elkaar op een doordeweekse avond driewekelijks ontmoeten. Rond de open Bijbel worden geloofs- en levensvragen gedeeld, wordt soms de spanning in een huwelijk of de kwetsbaarheid van een gezin niet verzwegen, is er vanuit diaconaal motief zorg voor elkaar in het gewone leven. In de context van vandaag zien we hier trekken van het leven van de eerste christenen terug. De tijd vraagt dat de kerkenraad hiervoor aandacht heeft, dit stimuleert en begeleidt.

Helder moeten we het echter wel hebben dat dit wezenlijk anders is dan zondagse samenkomsten in huisgemeenten, zoals die in onze tijd een opmars lijken te maken. In plaats van de samenkomst van heel de gemeente te bezoeken, het zelf een dienst beleggen, soms zelf de sacramenten bedienen en (zoals een vertegenwoordiger van het Evangelisch Werkverband half juli in het Reformatorisch Dagblad opmerkte) ‘zonder controle van bovenaf uitoefenen op ethische of theologische standpunten’. Dat is een onthullende en ook shockerende uitspraak – alsof enig ambt ingesteld is om controle uit te oefenen. (Huis)gemeenten kunnen niet zonder ambt, opdat de kerk kerk blijft.

Openbaar
Een beslissend uiteengaan van wegen is hier de visie op de samenkomst van de gemeente, de eredienst, die wij niet beleggen. Na de verbondssluiting met Israël spreekt de HEERE over de plaats van samenkomst van de gemeente: ‘Dan zal Ik u daar ontmoeten en van boven het verzoendeksel (…) zal Ik met u spreken over alles wat Ik u voor de Israëlieten gebieden zal.’ De dienst van de verzoening is aan de kerk opgedragen en de kerk draagt die op aan hen die geroepen en gezonden zijn. Laten we degenen die nu thuis samenkomen, niet loslaten, maar over essentiële noties het gesprek voeren.

Juist als de secularisatie voortgaat, is het kerkgebouw als de plaats waar de gemeente samenkomt meer en meer van betekenis, is het opgaan naar Gods huis een publieke uiting van geloof, blijven we de kerkdienst zien als een openbare godsdienstoefening waarin iedereen welkom is, ook de passant die in het portaal aarzelt en toch naar binnenglipt.

Traditionele kerk, kerk als instituut, het zijn begrippen die niet overal geliefd zijn. Beter is daarom het bijbelse jargon te gebruiken én in de praktijk te tonen: de gemeente als geestelijk huis, heilig priesterschap, tempel van God, lichaam van Christus, licht in de wereld.

Piet Vergunst is hoofdredacteur van De Waarheidsvriend. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 49,95). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidIsraëlOpvoeden

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Kerkasiel Kampen
Analyse

Twee jaar kerkasiel in Kampen: hoe lang kan een kerk een gezin blijven beschermen?

Al twee jaar klinkt er dag en nacht gezang, gebed en Bijbellezing in de Open Hof in Kampen. Niet alleen om God te eren, maar ook om te voorkomen dat een Oezbeeks gezin wordt uitgezet. Voor de betrokken kerk is het een kwestie van christelijke...

Jonathon van Maren
Preekverslag

Jonathon van Maren wijst op pornogebruik binnen refogezindte: “Dit is een noodsituatie”

Een jongen van vijftien die al tien jaar worstelt met pornografie. Meisjes die nauwelijks nog vertrouwen hebben in een toekomstig huwelijk. Echtparen bij wie jarenlang verborgen pornogebruik diepe wonden heeft geslagen. De Canadese schrijver en...

Ds. G.J. Baan
Preekverslag

Ds. G.J. Baan over Christus' offer: “Beperkte verzoening houdt geen beperkte vrijmoedigheid in”

Voor wie stierf Christus? Als Zijn bloed niet voor iedereen is vergoten, hoe kan het Evangelie dan toch aan iedereen worden aangeboden? Tijdens een bijeenkomst in het Hoornbeeck College in Amersfoort ging ds. G.J. Baan op die vraag in. De predikant...

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...

Meerartikelen

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem Bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Brink
Nieuws

Minister Van den Brink wil snelrecht inzetten tegen religieus geweld in azc’s

Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie wil de bestaande mogelijkheden voor snelrecht gebruiken bij religieus geweld in de asielopvang. Ook steunt hij betere kennis van religie bij COA-medewerkers. Dat zei hij donderdag tijdens het...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Eunice van Zomeren en Tobias Cinjee
Interview

Auteurs over de toekomst van christelijke zorg: "De zorg is eigenlijk 'gekaapt' van de kerk"

Veel Nederlandse ziekenhuizen en zorginstellingen hebben christelijke wortels. Maar wat betekent die identiteit nog in een tijd van secularisatie, personeelstekorten en toenemende werkdruk? In het boek Blijvend Bezield onderzoeken Eunice van...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...