Moeilijke Bijbelteksten: Wat betekende Israëls vraag om een koning?

God 31 mei 2022 Marco van Putten
Marco van Putten

In de serie Moeilijke Bijbelteksten behandelt Bijbelleraar Marco van Putten in korte artikelen onderwerpen uit de Bijbel die moeilijk worden gevonden. Dit artikel gaat over de gevolgen van Israëls vraag om een koning.

De oudsten van Israël vroegen de profeet Samuël om een koning over Israël aan te stellen (1 S 8:5). Hun argumenten lijken redelijk. Samuël zou niet lang meer te leven hebben, maar zijn zonen bleken niet zo rechtvaardig als hun vader (vers 3). Wie zou Israël dan na Samuëls dood leiden (in godsdienstige zin), zoals hij had gedaan?

Toch redeneerden de oudsten krom. Het ging er namelijk niet alleen om dat Samuëls nationale optreden voortgezet zou worden. Ze wilden bovenal een koning, omdat ze gelijk wilde zijn aan de andere volken.

Ze wilden bovenal een koning, omdat ze gelijk wilde zijn aan de andere volken.

Daarmee miskenden ze Gods volk te zijn. Dat ze onvergelijkelijk waren met de volken. De komst van een koning zou onherroepelijk ook een afname betekenen van de erkenning dat God de Enige Koning van Zijn volk is (Ps 10:16). Samuël realiseerde zich beiden zaken en was dan ook fel gekant tegen die koningsvraag. Van Godswege waarschuwde hij de oudsten (1 S 8:11-18; 10:19), maar zij hielden vast aan hun vraag om een koning.

Achteraf gezien maakte God, met het aanstellen van de nationale ambtsprofeet Samuël, permanent nationaal leiderschap mogelijk en nodig. Dit kon deels ingevuld worden met een koning die zou optreden als centrale, nationale richter in politieke en militaire zin (8:20). God zou dat dan tegelijkertijd aanvullen met een nationaal profeet voor de spirituele leiding daarbovenuit.

Ontwikkeling Israëls leiderschap
Israël werd oorspronkelijk geleid door oudsten (Ex 3:16) en elke familie door een patriarch (6:13). Ten behoeve van de uittocht stelde God Mozes aan als messiaans volksleider. Die stelde een krijgsleger aan met oversten en legerleiders (18:25).

Toen God hem bekend maakte dat Hij te midden van Israël wilde wonen werd daartoe door Mozes een Israëlitisch hogepriester aangesteld. Die hogepriester werd bijgestaan door diens zonen als dienaren en leerlingen. Deze priesters werden Israëls godsdienstige leiders en leraren.

Later stelde God opzieners aan om Mozes bij te staan in zijn bediening (Nm 11:16). Voor de Inname van het beloofde Land stelde God Jozua als militair leider aan. In Israëls leger werden toen ook aanvoerders (Joz 10:24) aangesteld.

De komst van een koning zou onherroepelijk ook een afname betekenen van de erkenning dat God de Enige Koning van Zijn volk is.

Toen Israël zich definitief in diens toegewezen stamgebieden vestigde, leek messiaans leiderschap overbodig geworden. Maar omdat de priesters en de oudsten niet in staat bleken om Israël trouw te laten zijn aan Gods verbond, kon de zonde de overhand krijgen. Daardoor konden buurvolken Israël steeds meer verdrukken. Daarom stelde God richters, messiaanse beslechters, aan om Zijn orde te herstellen.

Uiteindelijk zond Hij een richter-profeet op nationaal niveau, Samuël, die Israëls leiders op hun verantwoordelijkheden wees en hen tot stappen aanzette die Gods wil bevestigden.

Verlangen naar een koning
Het succesvolle optreden van Samuël had verlangen doen opkomen voor meer nationale identiteit. Er was bezorgdheid dat het bestaande leiderschap dit onvoldoende kon verzekeren.

Mozes profeteerde dat zo’n koningsvraag zou kunnen opkomen en gaf daarom bepalingen zodat koningschap dan naar Gods wil zou zijn (Dt 17:14-20). Daarmee werd benadrukt dat een koning over Israël aanstellen geen bevel van God was.

Gevolgen voor Israël
Israël werd van Godswege gewaarschuwd (1 S 8:9) voor belangrijke gevolgen van het koningschap. Hieronder volgen enkele ervan die ook onderling verbonden zijn:

Het succesvolle optreden van Samuël had verlangen doen opkomen voor meer nationale identiteit.

· Tussen God en de natie
Koningschap zou de neiging hebben om het andere leiderschap in Gods volk te verdringen. De hogepriester in het bijzonder. Dat ligt niet zozeer alleen aan de koning zelf, maar ook doordat het ambt een centraliserende werking heeft (vers 11-17). Maar overmoedige of zelfs ronduit goddeloze koningen van Israël poogden de positie van Israëls geestelijke ambten waar te nemen (13:9; 2 Kr 26:16).

Erger nog, koningschap kan ook een intermediaire functie worden toegedicht tussen God en mensen die in Bijbelse zin strikt toebehoort tot de (hoge)priesters. Dat toedichten is Godslasterlijk (1 S 8:7).

· Koninklijk huis
Een natie stelt niet slechts een koning aan, maar krijgt er ook de niet geringe last van diens familie bij. Binnen koninklijke families vindt altijd een competitie plaats over de troonsopvolging en welke plaats ingenomen wordt in de hiërarchie onder de koning. Dit heeft voor de hand liggende schade aan de voorbeeldfunctie van het koninklijk huis.

· Dynastie
Elk ambt geeft de neiging tot behoud ervan. Koningschap is in principe dynastiek (erfopvolging) georganiseerd in tegenstelling tot veel andere ambten, zoals dat van een Richter.

Koningschap is geen goddelijke maar een menselijke instelling. Daarom neigen koningen ernaar zich allerlei vormen van goddelijkheid aan te meten, ondanks het hiervoor genoemde gegeven dat God het koningschap niet aan Zijn volk heeft voorgeschreven.

Het ambt van koning is in zekere zin permanent en veronderstelt zelfbehoud. Israël kon dus niet zomaar af van een koning en nog minder makkelijk van het koningschap. Het einde van een koning(sdynastie) ging vaak samen met (ernstig) geweld of is er een gevolg van. Maar het was God Die Israëls koning(schap) tolereerde (Dn 2:21).

· Koningstraditie
Een merkwaardigheid van koningschap over Gods volk was de verbinding met het theocratische concept (Gods (in)directe bestuur op aarde). Koningen zouden door hun zalving door een Israëlitisch priester door God zijn aangesteld en dus namens Hem regeren. De zalving wijst echter eerder op het ontvangen van de voor het koningschap nodige inspiratie of vervulling door Gods Geest.

· Heidendom
Koningschap is geen goddelijke maar een menselijke instelling. Daarom hebben veel volken een koning (of iets soortgelijks). Koningen zullen zich aan elkaar meten. Dat is de competitieve eigenschap van het heidendom. Daarom neigen koningen ernaar zich allerlei vormen van goddelijkheid aan te meten, ondanks het hiervoor genoemde gegeven dat God het koningschap niet aan Zijn volk heeft voorgeschreven.

In alles waarin heidense koningen overtraden en zich misdroegen deden Israëls koningen dat in meerdere of mindere mate ook (zie bijvoorbeeld: 2 S 11:3-4; 2 Kr 28:3). Als koning over Gods volk wordt dat echter als lasterlijk (ernstige zonde) aangerekend. Israëls incompetente koningschap eindigde daarom, hoewel in twee delen, in de verbanning van Israël als natie.

Kortom, het koningschap is in Bijbelse zin facultatief en geen vereiste van Godswege. Maar zelfs gelovigen zouden dat vergeten en er een beeld bij maken net zoals de volken doen. Het blijft moeilijk om Gods wil volledig te doen ondanks de herhaaldelijke oproep (Mt 5:48). Ook gelovigen kiezen er steeds weer opnieuw voor Hem te belemmeren. De koningsvraag is daar een voorbeeld van.

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

islam
Nieuws

'In 2035 wereldwijd meer moslims dan christenen in de wereld'

Wereldwijd zijn er tegen 2035 naar verwachting meer moslims dan christenen. Dat blijkt uit bevolkingsprognoses die het Amerikaanse Pew Research Center woensdag publiceerde. Tegelijk groeit het aantal christenen wereldwijd door tot bijna 3 miljard...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Meerartikelen

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Notre Dam
Nieuws

Wereldsteden kleuren rood voor vervolgde christenen, maar Salzburg weigert verlichting stadhuis

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen en Madrid: op tal van plaatsen kleurden woensdag gebouwen rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Salzburg ontstond juist ophef. De communistische locoburgemeester wees een verzoek...

Walid Alasaad
Interview

Syrische voorganger houdt Nederlandse kerken spiegel voor: "Hier is het vaak meer ik dan wij"

Als de Syrische Walid Alasaad (49) terugkijkt op zijn leven, ziet hij hoe God hem stap voor stap heeft voorbereid op zijn roeping. Via een twaalf jaar durende ‘woestijnperiode’ en een vlucht naar Nederland kwam hij uiteindelijk terecht bij de...

Cvandaag
Opinie

Ik snap wel iets van die omgekeerde vlaggen

Omgekeerde vlaggen als symbool van boerenprotesten zijn sinds een paar jaar gemeengoed geworden. Veel mensen verafschuwen het. Dat begrijp ik. Maar ik ben milder geworden. Die vlaggen kloppen wel, maar toch niet helemaal. Als je honderden trekkers...

Derksen
Nieuws

Johan Derksen slaat alarm over christenen in azc’s: "Kinderen worden in elkaar geslagen"

Johan Derksen heeft in de talkshow Vandaag Inside een boekje opengedaan over de positie van christenen in Nederlandse azc's. Hij stelde dat hun situatie op dit moment de grootste angst is binnen opvanglocaties. "Ze worden de hele dag geterroriseerd...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft woensdag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...