Moeilijke Bijbelteksten: Jakobs terugkeer naar het beloofde land; waar lag Salem?

God 20 oktober 2020 Marco van Putten
Marco van Putten

In de serie Moeilijke Bijbelteksten behandelt Bijbelleraar Marco van Putten in korte artikelen onderwerpen uit de Bijbel die moeilijk worden gevonden. Dit artikel gaat over vragen over Jakobs terugkeer naar het beloofde Land en de locatie van Salem in het bijzonder.

Jakob had geen leuk leven. Het begon met een moeilijke jeugd. Hij groeide op met zijn tweelingbroer Ezau die hem overtrof en de aandacht van zijn vader had (Gn 25:27-28). Ezau was de eerstgeborene en die gingen traditioneel voor op alle andere kinderen. Daar kwam bij dat Jakob liever thuis bleef. De wildernis en het jagen trokken hem niet.

Jakob en zijn broer hadden van aanvang aan rivaliteit. Zelfs al in de moederschoot (25:22-23). Omdat Jakob bij de geboorte de hiel (Hebr. ’aqev) van zijn broer beet hield kreeg hij de naam Jakob (Hebr. Ja’aqov – Hielgrijper). Jakob is echter slim en ontneemt Ezau al vroeg zijn eerstgeboorterecht. Dat is niet gunstig voor hun verhouding. Zijn moeder, die juist een voorkeur voor Jakob had, hielp hem met een list de vaderlijke zegen te ontvangen. Ezau overwoog daardoor zelfs zijn broer te vermoorden en daarom raadde Jakobs ouders hem naar de familie in een ander land te vluchten (27:43). Daar verbleef hij zo’n 20 jaar (31:38) en verkreeg er zijn gezin. Maar ook daarvandaan moest hij wegvluchten. Terug naar het beloofde Land, want daar lag een belofte van God (28:13-15).

Vlak voordat Jakob weer het beloofde Land betrad overkwam hem bijzondere (spirituele) zaken.

Wonderlijke terugreis
Vlak voordat Jakob weer het beloofde Land betrad overkwam hem bijzondere (spirituele) zaken. Net zoals bij het verlaten van dat Land (28:11-15). Dit keer kwamen hem engelen tegemoet die daar aan de oostgrens een kampement schenen te hebben. Daarna volgde een worsteling met een engel van God bij de beek Jabboq, waarbij hij stand wist te houden (sarah). Deze engel zegende hem en gaf hem de naam Israël (Gods gevolmachtigde), maar maakte hem wel gehandicapt voor de rest van zijn leven (32:24-29). Daarna kon hij zich met zijn broer verzoenen (33:4).

Aankomst in Sjalem of sjalom?
Bij de beek Jabboq trok Jakob de Jordaan over en stak toen tussen de heuvels door naar de regio van Sichem. Precies zoals zijn grootvader Abraham had gedaan toen hij voor het eerst in het land Kanaän aankwam (12:6).

In de meeste (traditionele) Bijbels staat dat Jakob ‘in vrede’ of ‘behouden’ (sjalom) bij de stad Sichem aankwam (33:18). In de belangrijkste Hebreeuwse manuscripten staat dit echter niet. Slechts in de betere vertalingen, zoals de King James vertaling (KJV), en in de Septuaginta staat dat Jakob ‘tot Sjalem kwam, een stad van Sichem’. Dat meestal het woord sjalom wordt gelezen heeft te maken met de zogenoemde ‘Jeruzalemtraditie’ (de overtuiging dat de plaats Sjalem de stad Jeruzalem is). Deze plaats Sjalem (de meeste vertalingen spellen het verbasterd als Salem) was namelijk al eerder genoemd in de Bijbel (14:18). Het was de stad waar Melchizedeq Gods koning-priester was in de tijd toen Abraham nog leefde.

Was dit niet gewoon een schrijffout en was sjalom niet bedoeld? Aangeven dat Jakob ‘behouden’ of ‘in vrede’ het beloofde Land binnenkwam is ongefundeerd en onduidelijk. Wat betekent dat? Elders in de Bijbel wordt ‘behouden’ echter steevast toegepast in de onbepaalde wijs ‘om te behouden’ (6:19; 19:19, etc.) en niet met een zelfstandig naamwoord wat sjalom is. De betekenis ‘in vrede’ veronderstelt ook de Hebreeuwse woordcombinatie ‘be-sjalom’ of ‘le-sjalom’ (15:15; 26:29, 31; 28:21; 44:17; Ex 4:18; etc.). Die woordcombinatie ontbreekt in de grondtekst.

Als klap op de vuurpijl is er het argument dat de interpretatie sjalom vereist dat een niet in de grondtekst voorkomend woord wordt toegevoegd.

Uit de context wordt duidelijk dat de beschrijving van de reis van Jakob vanuit Haran naar het beloofde Land in volgorde van plaatsen wordt aangegeven (Haran – Gilead – Mahanaim – Sukkot). Het is in die zin van belang te weten welke plaats hij daarna aandeed in het beloofde Land. ‘Sjalem’ dus. Vooral ook omdat het een ‘stad van Sichem’ was en niet Sichem zelf.

Als klap op de vuurpijl is er het argument dat de interpretatie sjalom vereist dat een niet in de grondtekst voorkomend woord wordt toegevoegd. Bijvoorbeeld: Behouden ‘tot’ de stad (SV) of ‘bij’ de stad (NBG).

Belang van Salem
Dat Jakob juist zijn kamp juist bij Salem opsloeg is van belang. Hij koos ervoor om zich te vestigen bij de enige plaats in Kanaän waarvan, vanuit zijn familiegeschiedenis, bekend was dat God er vereerd werd (14:18). De benaming Salem (vrede (van God)) heeft dus wel een bijzondere geestelijke betekenis.

De regio van Sichem heeft dus een veel oudere heiligheid dan Jeruzalem. Niet alleen Jakob, maar ook Abraham woonde er meteen na het binnengaan van het beloofde Land. Beiden bouwden er altaren (12:7; 33:20). Ook in Israëls latere geschiedenis bleef Sichem een belangrijke heilige plaats (Dt 11:29; Joz 8:30; 24; Rich 9; etc.).

De Kanaänitische verering van de God van de Bijbel in Salem bleek echter bij de komst van Jakob inmiddels gecorrumpeerd.

Salems verdorvenheid
De Kanaänitische verering van de God van de Bijbel in Salem bleek echter bij de komst van Jakob inmiddels gecorrumpeerd. Dat wijst erop dat Melchizedeqs nalatenschap verkwanseld was. Het is dan ook belangrijk dat de Hebreeën de mannelijke inwoners van deze stad met de ban sloegen (34:26-29). Daarmee namen ze een voorschot op het latere expliciete bevel van God (Dt 7:2; 20:17). Het Land was immers alleen bestemd voor Gods volk. De Kanaänieten waren, na de verwoesting van de Sodomieten, de meest goddeloze volken en stammen op aarde.

Blindheid voor Gods wil
Ook op dit punt van Gods ban over de Kanaänieten bleek Jakob echter een vreesachtige, oude man (34:30). Net als voor Ezau en Laban vreesde hij steeds vergelding. Hij was zelden ‘in vrede’ of voelde zich behouden (veilig), maar was zeker moedig en trouw aan God.

Zijn verzet tegen de ban markeert het begin van zijn uitfasering als aartsvader. Net als zijn vader en grootvader zat hij er naast als het gaat om Gods wil over het nalatenschap. Abraham dacht dat het overging op zijn dienstknecht Eliëzer of op Ismaël. Izak dacht aan Ezau. Jakob zag de gezegende toekomst van de Levitische priesters (Nm 25:13) niet (Gn 49:5-7). Dit wijst op hun menselijke beperktheid. Ook niet alles wat aartsvaders dachten, zeiden en deden was van God. De ban blijkt echter Gods wil (35:5).

ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlOpvoedenDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Nigeria
Nieuws

Opnieuw dodelijke aanvallen op christelijke dorpen in Nigeria

Bij aanvallen in de Nigeriaanse deelstaat Plateau zijn zondag en maandag volgens lokale bronnen zeker veertien mensen gedood. Het geweld trof overwegend christelijke gemeenschappen. Onder de slachtoffers zouden een echtpaar met hun tweeling en een...

Abortuswetgeving Georgia
Nieuws

Democraten willen abortuswet in Georgia schrappen, Republikeinen verzetten zich

De Democraten in de Amerikaanse staat Georgia willen een einde maken aan de wet die abortus vanaf ongeveer zes weken zwangerschap grotendeels verbiedt. Na hun verkiezingswinst zien zij mogelijkheden om de regels te veranderen. Maar de...

Judith Pen
Persbericht

Amerikaanse Bijbelleraar Andy Woods brengt boek over Daniël uit met Nederlandse uitgever

De Amerikaanse theoloog en Bijbelleraar dr. Andy Woods brengt samen met de Nederlandse uitgever Judith Pen een uitgebreide Bijbelstudie over het boek Daniël uit. Het boek, Daniël – Verzegeld tot de eindtijd, bestemd om ontdekt te worden behandelt...

Oostenrijk
Nieuws

Onderzoek: katholieke kerk brengt Oostenrijkse overheid meer op dan zij kost

De katholieke kerk levert de Oostenrijkse overheid volgens nieuw onderzoek meer op dan zij ontvangt. Onderzoeksinstituut Joanneum Research berekent een positief saldo van ongeveer 890 miljoen euro. Daarbij tellen ook de economische effecten van...

Kevin Doran
Nieuws

Ierse bisschop verdedigt bedenktijd bij abortus: 'Heeft veel jonge levens gered'

De Ierse bisschop Kevin Doran roept politici op de verplichte bedenktijd van drie dagen bij abortus te behouden. Volgens hem biedt die periode vrouwen gelegenheid om hun besluit te overwegen en hulp te zoeken. 'Uw moedige optreden heeft veel jonge...

doop
Nieuws

Bijna 10.000 volwassenen gedoopt in Church of England in 2025: mogelijk hoogste aantal ooit

In de Church of England zijn vorig jaar 9.900 volwassenen gedoopt. Dat zijn er ongeveer 1.300 meer dan in 2024. Volgens het kerkverband ligt het aantal mogelijk hoger dan ooit, al ontbreken de gegevens om dat met zekerheid vast te stellen. De cijfers...

Meerartikelen

Hoskin
Nieuws

Oprichter Book of Hope overleden: Bob Hoskins bracht miljoenen kinderen het Evangelie

Bob Hoskins, oprichter van de christelijke zendingsorganisatie OneHope, is zaterdag 14 november op 90-jarige leeftijd overleden. Met het werk dat begon onder de naam Book of Hope wilde hij kinderen wereldwijd in aanraking brengen met het Evangelie....

Bijbel
Nieuws

Statenvertalers bouwden voort op oudere Bijbelvertaling

Meer dan de helft van de tekst van het Oude Testament in de Statenvertaling komt overeen met de oudere Deux-Aesvertaling. Dat blijkt uit onderzoek van Kees Jan van Linden, die maandag 16 november promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De...

Yassir Eric
Levensverhaal

Als fanatieke moslim haatte Yassir christenen intens, totdat Jezus in zijn leven kwam

Ooit was Yassir Eric een fanatieke moslim die de Koran uit zijn hoofd kende en christenen intens haatte. Totdat hij tot geloof in Jezus kwam. Nadat hij Hem begon te volgen, verloor hij zijn familie, veiligheid en uiteindelijk ook zijn vrijheid....

zwart
Nieuws

Rapport: 44 procent meer aanvallen en bedreigingen tegen christenen in Europa

Het aantal geregistreerde christenvijandige incidenten gericht tegen personen in Europa is in 2025 met 44 procent gestegen. Dat meldt OIDAC Europe in het maandag verschenen jaarrapport. De organisatie registreerde minstens 395 incidenten die...

Sarina Kriek
Column

We willen kinderen beschermen, maar maken we ouders vooral bang?

We willen kinderen beschermen en geen enkel signaal van onveiligheid missen. Maar wat gebeurt er als die zorg omslaat in angst en controle? Sarina Kriek ziet hoe ouders en professionals daardoor soms tegenover elkaar komen te staan, terwijl juist...

Jeroen
Getuigenis

Jeroen verloor zijn moeder en vluchtte in het uitgaansleven: "Toen kwam Jezus dichtbij"

Jeroen Timmermans groeit op in een warm katholiek gezin in Midden-Limburg. Maar wanneer zijn moeder overlijdt, raakt hij als twintigjarige student de weg kwijt. Hij probeert zijn verdriet te verdringen met feesten en alcohol. Tot hij na een nacht...

wout
Analyse

Zorgen voetballers als Wout Weghorst voor een herleving van het christelijke geloof?

Wout Weghorst bidt na een wedstrijd op het veld en krijgt daar felle kritiek op. De Duitse international Felix Nmecha legt na een doelpunt symbolisch zijn kroon voor Jezus neer en ziet na overleg met zijn bondscoach af van dat gebaar. Tegelijk...

Johan van Heuven
Interview

Johan brak met jarenlange pornoverslaving: “God hielp mij moedig te zijn”

“Je schaamt je oog uit je kop, maar je durft het niet op te biechten", vertelt Johan van Heuven. Jarenlang zat hij gevangen in een pornoverslaving die hem twee huwelijken kostte. Ook zijn geloofsleven stond op losse schroeven. Maar toen het niet...

Mirjam Moolhuizen
Nieuws

Mirjam Moolhuizen heeft een zeldzame auto-immuunziekte: "Ik kan niet genezen; mijn toekomst ligt in Gods handen"

Jarenlang stond Mirjam Moolhuizen (56) met plezier in een drogisterij. Ze hield ervan om mensen te helpen, een luisterend oor te bieden en tijd voor klanten te nemen. Tot een ziekte haar leven ingrijpend veranderde. Door systemische sclerose, een...

Kerk wint prijs
Persbericht

Kerk redt dak met gesponsorde dakpannen en wint prijs voor creatieve geldwerving

Een kerkdak redden door dakpannen te laten sponsoren, honderden dorpsbewoners samenbrengen tijdens een maaltijd en kinderen enthousiast maken voor Bijbelverhalen met een spaaralbum. Drie kerkelijke initiatieven zijn zaterdag 14 november in Nijkerk...

Ds. W. J. Westland
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente Papendrecht: ds. W. J. Westland

De hervormde gemeente te Papendrecht mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen: ds. W. J. Westland (foto). De predikant nam het op hem uitgebrachte beroep aan en volgt in wijk Oost ds. C. H. Bijl op. Laatstgenoemde predikant is sinds april 2025...

Wes Huff
Nieuws

Populaire apologeet Wes Huff trekt zich terug na plagiaatbeschuldigingen

De Canadese apologeet Wes Huff, bekend van zijn optreden in de populaire podcast van Joe Rogan, trekt zich voorlopig terug vanwege plagiaatbeschuldigingen. Huff is vicevoorzitter van Apologetics Canada, een organisatie die het christelijk geloof...