‘De onbekende soldaat’

Dagelijks leven14 februari 2020
Willem Ouweneel

Het verhaal gaat dat president De Gaulle van Frankrijk eens op bezoek was bij de Israëlische premier Golda Meir. Men besloot De Gaulle ook een krans te laten leggen bij het graf van de onbekende soldaat, want dat was die man zo gewend... Alleen hééft Israël niet zo’n graf. Geen nood: men hing een grote doek over het standbeeld van een of andere joodse bankier en beweerde dat dit het graf van de onbekende soldaat was, dat tijdelijk in restauratie was. Maar op het moment dat De Gaulle zijn krans neerlegde, woei de wind het doek een beetje op, zodat hij de naam kon lezen: bankier Zo-en-zo. Hij zei niets, maar ’s avonds bij het diner fluisterde hij Golda in het oor: ‘Zeg, dat standbeeld van vanmiddag, dat was helemaal niet van de onbekende soldaat – dat was van bankier Zo-en-zo!’ Waarop Golda zei: ‘Dat klopt helemaal! Maar bedenk wel: als bankier was hij wereldberoemd, maar als soldaat was hij totaal onbekend!’

Ik denk wel eens aan de vele “onbekende soldaten” als ik bijvoorbeeld op grote kunstenaars stuit die volgens de kenners briljant waren, maar toch grotendeels in de vergeethoek zijn geraakt. Nou ja, zelfs de grootste van allen, Johann Sebastian Bach, bleef tot tachtig jaar na zijn dood (1750) grotendeels onbekend… Er zijn vele ‘onbekende soldaten’ in de kunstwereld, en ik heb het nu vooral over de wereld van de klassieke muziek. Neem nou de componist Franz Schmidt, wiens sterfdag de kenners afgelopen dinsdag (11 februari) hebben herdacht (maar dan moet je wel een héél grote liefhebber zijn om dinsdag dááraan gedacht te hebben…). Wie kent deze Hongaars-Oostenrijkse componist, die leefde van 1874 tot 1939? En over een maand herdenken we de sterfdag van de joods-Oostenrijkse componist Alexander (von) Zemlinsky (1871-1942), ook al niet erg bekend, behalve bij een beperkte kring enthousiastelingen. En om nog een derde verwaarloosde componist uit die tijd te noemen: de Tsjech Josef Suk (1874-1935).

Hoeveel lezers kennen deze componisten? Ik geef toe, je moet sowieso al een beetje van de periode houden waarin deze componisten leefden en werkten. Ik heb een bijzondere voorliefde voor de klassieke muziek van pakweg tussen 1880 en 1945 (gedachtig de kreet dat niemand hoeft te houden van de klassieke muziek die ná zijn geboorte geschreven is). Die periode wordt, wat Midden-Europa betreft, gedomineerd door (nog net) Anton Bruckner, en verder vooral Gustav Mahler en Richard Strauss, twee ongelooflijke giganten. Met zulke reuzen in de buurt is het altijd moeilijk zelf beroemd te worden. We zouden Georg Philipp Telemann wellicht veel meer waarderen als er in die tijd geen Johann Sebastian Bach geleefd had. We zouden Antonio Salieri wellicht veel meer waarderen als er in zijn tijd geen Wolfgang Amadeus Mozart geleefd had. We zouden Zemlinsky wellicht veel meer waarderen als er in die tijd geen Gustav Mahler geleefd had. (Zemlinsky was nota bene smoorverliefd op Alma Schindler, die haar verloving met hem verbrak om met die andere Jood, Mahler, te trouwen…) We zouden Suk wellicht veel meer waarderen als er in die tijd en kort ervóór geen Antonín Dvořák geleefd had (die nota bene Suks schoonvader was).

Als je veel waardering kunt opbrengen voor Anton Bruckner, Gustav Mahler en Richard Strauss, moet je echt ook eens Schmidt, Zemlinsky en Suk proberen. Komaan, dit is een christelijke site, dus ik zal van elk een bij uitstek (joods-)christelijk werk noemen, om je met deze drie té weinig bekende componisten een beetje vertrouwd te maken. De werken die ik noem, kun je allemaal op Youtube vinden.

Wat Franz Schmidt betreft, zou ik het liefst zijn vier heerlijke symfonieën noemen, vooral de vierde. Maar je moet beslist ook eens luisteren naar Das Buch mit sieben Siegeln (‘Het boek met zeven zegels’). Het is een oratorium op thema’s uit de Openbaring van Johannes. Het is tegelijk een van Schmidts belangrijkste werken (uit 1937) en duurt een uur en vijftig minuten. In dit werk wordt door zangers en instrumentalisten allereerst de openingsscène van Openbaring 5 uitgebeeld, en wordt vervolgens uitgebeeld wat er gebeurt bij het openen van elk van de zeven zegels. Het te weinig bekende werk geldt als een van de belangrijkste uit de Duitse laatromantiek.

Wat Zemlinksy betreft, zou ik ook graag zijn drie symfonieën noemen én zijn symfonisch gedicht Die Seejungfrau. Maar je moet ook eens luisteren naar zijn Psalm 83 voor solisten, gemengd koor en orkest. Psalm 83 is een gebed om hulp voor Gods volk tegen zijn vijanden. Zemlinsky schreef het juist in de tijd dat Alma hem in de steek liet (wat trouwens niet wil zeggen dat hij Mahler tot zijn ‘vijanden’ rekende, integendeel). De compositie heeft een wat requiem-achtige teneur omdat ze ontstond in de tijd dat Zemlinsky’s vader overleed (1900). Krijg je de smaak te pakken, luister dan ook naar Zemlinsky’s toonzettingen van de Psalmen 13 en 23!

Wat Josef Suk betreft, van hem moet je echt de vijfdelige Asraël-symfonie uit 1906-07 horen. Suk schreef dit werk om twee geliefde personen te herdenken: zijn schoonvader Antonín Dvořák en diens dochter, Suks vrouw Otilie Dvořák, die kort na elkaar stierven. Je kunt het werk dus een begrafenissymfonie noemen. Asraël, of Azraël (‘Hulp van God’), is in sommige joodse tradities de naam van de engel des doods, die we in de Bijbel tegenkomen in Ex. 12:23; 2 Sam. 24:16; 2 Kon. 19:35; 1 Kron. 21:15 (echter zonder de naam Azraël). In deze schriftplaatsen is zijn rol negatief, maar in de joodse traditie is zijn rol veel positiever. Azraël houdt een boekrol bij met de bestemmingen van de mensen en hij brengt de zielen van de gestorvenen over naar het hiernamaals. In deze zin moeten we Azraël zien in de titel van deze prachtige ‘uitvaartsymfonie’!

Praatmee

Beluister onze podcast

#327 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over het rechtse kabinet, Tom de Wal en ontkerkelijking
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Lineke Blijdorp
Podcast

Is de dood van de Iraanse president een straf van God? Lineke Blijdorp antwoordt

Deze week werd bevestigd dat de Iraanse president Ebrahim Raisi is verongelukt bij een helikoptercrash in Iran. Verschillende rabbijnen leggen het ongeluk uit als een straf van God. Terecht? Advocaat en opiniemaker Lineke Blijdorp bespreekt dit in de

organist Arjan Breukhoven
Video

Organist Arjan Breukhoven vertelt ontroerend verhaal over zijn stervende vader

Het is maar een heel gewoon kindergebedje, maar voor organist Arjan Breukhoven een lied met emotie: 'Ik ga slapen ik ben moe.' Hij schreef er muziek op voor zijn vader, die op dat moment stervende was. Het lied speelde hij tijdens de uitvaart van zij

SGP logo
Nieuws

Solidariteitsactie SGP met Joodse liederen op de Dam

Op maandag 27 mei organiseert de SGP een solidariteitsactie ter bemoediging van de Joodse gemeenschap in Nederland. Bij het Nationaal monument op de Dam worden het Hatikvah, andere Joodse liederen en psalmen gezongen. Ook SGP-voorman Chris Stoffer en

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp bood in Jakarta excuses aan voor Nederlands slavernijverleden

"Jaren geleden werd ik met twee vrienden uitgenodigd om mee te werken aan The Call Indonesia, een nationale dag van gebed voor Indonesië. We reisden af naar Jakarta om vergeving te vragen voor de 350 jaar koloniale onderdrukking door Nederland", aan

Maurits Amoreus
Nieuws

Maurits Amoreus over het gebed: "Dien niet alleen je eigen lijstjes in"

"Ik denk dat het gezond zou zijn als we niet altijd onze eigen lijstjes indienen bij de Heer, maar dat we Hem ook alle eer en glorie geven. Zonder dat we dan verder nog iets in ons gebed zeggen", dat vertelt interkerkelijk spreker Maurits Amoreus in

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant werd tijdens fietstocht door een wesp gestoken

"Als ik aan mensen zou vragen: 'Ben je wel eens bang voor een wesp?', dan denk ik dat dat er wel een aantal zullen zijn die zeggen: 'Ja, ik wel.' Nou, ik ben het eerlijk gezegd ook wel. Ik weet nog goed dat ik een keer in de buurt van Nunspeet fietst

ChristenDOM?
Nieuws

Is het eigenlijk wel nodig om elke zondag naar de kerk te gaan? Bekijk de video

Is het eigenlijk wel nodig om elke zondag naar een kerkdienst te gaan? Of kun je ook thuis in je eentje 'kerk' zijn? In deze video van ChristenDOM? geven presentatoren Tamera, Mandy en Bagtowar antwoord op deze vragen. Bekijk in onderstaande video va

Wim Verwoerd
Boekfragment

De Holocaust als vergelding van een veel grotere misdaad tegenover God

Het zal je maar gezegd worden: “Jullie Joden krijgen wat jullie verdienen, vanwege die zonde, het kruisigen van Jezus, tweeduizend jaar geleden.” En dat door de hoogste leiders van de Rooms-Katholieke Kerk. Wat de orthodoxe rabbi Weissmandel in boven

Meerartikelen

dr. Piet van Midden
Opinie

Het bestaan van Israël in twijfel trekken getuigt niet van veel verstand

Zes weken was hij weggeweest, met een vriend naar Israël. Vrijwel iedereen reageerde een beetje jaloers, want zo ver en veelzeggend reizen was bepaald niet standaard in het begin van de zestiger jaren. Er was zondags in de kerk voor hem gebeden dat h

Opperrabbijn Jacobs
Column

Hoe een Holocaust-herdenking in Amsterdam overschaduwd werd door één toespraak

Opperrabbijn Jacobs is verbijsterd over een toespraak tijdens een herdenkingsbijeenkomst van de Holocaust in Amsterdam. NIOD-directeur Martijn Eickhoff stelde tijdens de herdenking onder meer dat er regeringen van Israël de Holocaust hebben misbruikt

Lineke Blijdorp
Podcast

Cvandaag podcast: Lineke Blijdorp is niet pessimistisch over ontkerkelijking

Vorig jaar rekende 42 procent van de Nederlanders zichzelf tot een geloofsgemeenschap, zo bleek onlangs uit cijfers van het CBS. Tien jaar eerder was dat nog een meerderheid: 53 procent. In de nieuwspodcast van Cvandaag bespreekt advocaat en opiniema

Nigeria
Nieuws

Nigeriaanse leger redt honderden gijzelaars uit handen van moslimextremisten

Met een succesvolle militaire operatie heeft het Nigeriaanse leger deze week honderden gijzelaars bevrijd. Die werden maanden- of soms zelfs jarenlang vastgehouden door Boko Haram, een islamitische terreurgroep. De meeste van de bevrijde gijzelaars z

Dopeling
Positief nieuws

Recordaantal dopelingen in Amerika: 12.000 mensen gedoopt tijdens Pinksteren

Meer dan 12.000 mensen werden tijdens Pinksteren in heel Californië gedoopt in de naam van Christus, wat wordt beschouwd als de grootste georganiseerde doop in de Amerikaanse geschiedenis. Pastoor Mark Francey, oprichter van de beweging Baptize Calif

Schotse kerk
Nieuws

Onderzoek: voor het eerst is meerderheid van de Schotten niet gelovig

Uit nieuwe gegevens blijkt dat voor het eerst een meerderheid van de Schotse bevolking aangeeft geen religie aan te hangen. Dat meldt Christian Today. De gegevens komen uit de Schotse volkstelling van 2022, waarvan de resultaten de komende maanden in

Stichting HVC
Nieuws

HVC lanceert petitie voor bescherming van Indiase christenen

Christenvervolging neemt in India schrikbarend toe. Voorgangers en evangelisten worden opgepakt. Christenen in elkaar geslagen. Kerken vernietigd. Geloofsvrijheid staat in India zwaar onder druk. Daarom start Stichting HVC een petitie. Daarin roept z

Ds. A. A. Egas
Video

CGK-predikant merkt op dat steeds meer jonge mannen zich laten steriliseren

"Ik las van de week dat steeds meer jonge mannen zich laten steriliseren. Een van de redenen, zo zeggen zij, is dat ‘het niet meer van deze tijd is om kinderen op de wereld te zetten'", aldus ds. A. A. Egas. De CGK-predikant merkte dit onlangs op in

Ds. Oscar Lohuis
Video

Ds. Oscar Lohuis vertelt over Jezus als de komende Koning van Israël

Als christenen denken wij zo vaak dat Jezus alleen iets heeft met degenen die in Hem geloven. Wij koppelen Jezus te makkelijk los van Israël. Als we het Nieuwe Testament goed bestuderen, zien we echter dat Jezus bij Israël hoort. Er zijn veel paralel

kinderbijbel
Nieuws

Bijbel voor kinderen: 45 jaar kinderen leren over Gods liefde

Het Vaticaan bereidt zich voor op de eerste Wereldkinderdag, 25-26 mei. Paus Franciscus benadrukt in zijn boodschap voor deze gelegenheid de kostbaarheid van elk kind in Gods ogen.  In 1979 markeerde ACN het “Internationale Jaar van het Kind” met de

Boekpresentatie ds. Klaassen
Nieuws

Ds. Klaassen tijdens boekpresentatie: “We hebben een forse scheut vrouwelijkheid nodig”

“Alleen middelmatige boeken ontsnappen aan kritiek, daar valt dit boek van dr. M. Klaassen niet onder”, zo stelde SGP-Kamerlid Diederik van Dijk. Hij was één van de vier sprekers tijdens de boekpresentatie van de hersteld hervormde predikant. In opdr

Doopbox
Nieuws

Doopbox geeft kerkenraden middel in handen voor opvoedingsondersteuning

Met de nieuwe doopbox van Geloofwaardig opvoeden en Woord en Daad kunnen kerkenraden doopouders voorzien van waardevolle handreikingen voor de geloofsopvoeding van kinderen. De doopbox bevat materiaal en toerusting over onder andere bijbellezen, bidd