“We hebben in deze vijf jaar veel kunnen doen”, vat Schaap de afgelopen jaren samen. “Het was belangrijk dat er mooie onderzoeken zijn opgezet en we daardoor meer geleerd hebben over de relatie tussen psyche en geloof. Aan het tweede doel, kennis delen, hebben we ook een mooie bijdrage geleverd, in de deskundigheidsbevordering van collega’s en in de toerusting van ambtsdragers toegerust. Zo hebben we symposia georganiseerd en boeken gepubliceerd, onder andere over verslaving. Je doet het uiteindelijk voor de mensen die worstelen met psychische problematiek en hun omgeving.”

Vandaag organiseren jullie een jubileumcongres over God, geluk en ggz. Waarom hebben jullie voor dat thema gekozen?
“Binnen de ggz wordt zingeving steeds vaker erkend als thema binnen behandelingen. Cliënten zeggen dat ze het belangrijk vinden dat ze weten waarvoor ze een traject ingaan. Waarom zou je afkicken als je niet weet waarvoor je wilt leven? Mijn eigen visie is dat deze existentiële vragen zo wezenlijk zijn dat je geen herstel van klachten kan verwachten als je geen (voorlopig) antwoord op die vragen vindt. En dat gun ik niet alleen christelijke cliënten, maar alle mensen die in de ggz in behandeling zijn. Daarom is het een belangrijk thema, zeker ook als het om geloof gaat.”

Niet iedere psycholoog of psychiater vindt dus dat geloof of zingeving belangrijk is voor herstel?
“Er zijn hulpverleners voor wie het thema religie niet in beeld is. Er is een hoge werkdruk in de ggz, er moet al zoveel. Hoogleraar psychiatrie Jim van Os speelt een belangrijke rol in de sector van herstelgerichte ggz, en betoogde onlangs dat religie niet bijdraagt aan het sociale herstel van psychiatrische patiënten. Terwijl ik denk dat religie weliswaar vervelend uit kan werken, maar ook heel helpend kan zijn voor diverse aspecten van herstel. Dat blijkt ook uit onderzoek. Door sommige hulpverleners wordt dit thema overigens wel opgepakt. Een derde groep is er afkerig van en vindt dat geloof juist belemmerend werkt voor mensen, omdat het angstig of somber maakt.”

Zingeving is dus belangrijk. Hoe wordt dat gedeelte aangepakt als iemand behandeld wordt?
“Als je bezig bent met herstel, moeten ook levensbepalende vragen nagegaan worden. Dat heeft invloed op de andere onderdelen van het herstel. Natuurlijk moet je, als iemand bijvoorbeeld psychotisch is, medicijnen geven om symptomen te onderdrukken. Daar zijn hulpverleners voor. Maar kijk ook naar hoe iemand in het leven staat, waar hij of zij houvast aan heeft, of juist mee worstelt. Welke rol speelt geloof? Wij leven ons leven voor het aangezicht van God. Hoe beleeft iemand dat als het gaat om ingrijpende gebeurtenissen of psychische ziekten? Met regelmaat stellen mensen zich vragen: ‘wat bedoelt God hiermee?’ Of: ‘Wat is Zijn plan?’ en ‘Waarom laat Hij dit gebeuren?’ Op die vragen moet een antwoord gevonden worden.”

U heeft het over onderzoeken die het kennisinstituut uitgevoerd heeft. Zijn die er nog niet genoeg?
“Nee. Er is weliswaar wel onderzoek naar deze thematiek gedaan, maar vaak in Amerika en ook vaak onder niet-patiënten. Die kunnen we dus niet zomaar generaliseren naar de Nederlandse context en naar de context van de ggz. Verder is differentiatie nodig: Over het algemeen zie je een trend dat hoe meer geloof voor mensen betekent, hoe minder klachten men heeft. Maar dat is niet altijd voor specifieke groepen het geval, en ook niet in crisissituaties van het leven. Daarom gaan we verder met het kennisinstituut. Dat is ook relevant voor behandeling en begeleiding.

Een collega bij Eleos heeft een mooie studie gedaan over de rol van geloof in het omgaan met klachten. Daar komt uit dat mensen, als ze verder komen in hun herstel, nog steeds vragen en geloofsworstelingen hebben, maar dat niet meer zo sterk koppelen aan hoe goed het met ze gaat. Daarom is psycho-educatie ook belangrijk: het is bijvoorbeeld niet gek als je weinig bij het geloof voelt omdat je depressief bent. Daar biedt mensen herkenning en kan een opluchting zijn.”

Waar willen jullie als kennisinstituut de komende jaren naartoe werken?
“Het blijft een doorlopend doel om onderzoek te doen en de opgedane kennis te delen met professionals. Als je psycholoog of psychiater wordt, krijg je in je opleiding niet veel mee over de rol van geloof in het herstel van klachten. Wij willen dat als christelijke ggz-instelling geloof op een goede manier betrekken bij behandeling en begeleiding. En dat vraagt om specifieke kennis. Kennis delen doen we ook graag met kerken, maar ook met de mensen zelf.

Op dit moment doen we bijvoorbeeld onderzoek naar schematherapie, een therapie voor mensen met een persoonlijkheidsstoornis. En daar leggen we ook weer de link met geloofsbeleving en therapie. De uitkomsten willen we door publicaties delen met de mensen die met deze thema’s worstelen en hen verder helpen. Dat is waar we het uiteindelijk voor doen.”