Een encycliek is een belangrijke brief van de paus aan de kerk en de samenleving. Daarin geeft hij richting en spreekt hij zich uit over grote thema’s die volgens hem van bijzonder belang zijn.

Volgens het Vaticaan verandert kunstmatige intelligentie de wereld in hoog tempo. Paus Leo XIV noemt AI een van de grootste uitdagingen van deze tijd. Vooral het gebruik van AI in oorlogen en bij toezicht op mensen baart hem zorgen.

Met de encycliek waarschuwt de paus voor de gevaren van technologie die steeds zelfstandiger beslissingen neemt. Daarbij legt hij nadruk op menselijke waardigheid, verantwoordelijkheid en bescherming van het leven.

Opvallende samenwerking met AI-bedrijf
De paus presenteert de encycliek samen met Christopher Olah, medeoprichter van AI-bedrijf Anthropic. Dat is opvallend, omdat pausen normaal gesproken niet samen met technologiebedrijven een kerkelijk document presenteren. Anthropic staat bekend als een bedrijf dat veel nadruk legt op veiligheid bij de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Leo XIV ondertekende het document op 15 mei, precies 135 jaar nadat paus Leo XIII zijn beroemde encycliek Rerum Novarum publiceerde. Die encycliek ging over arbeidersrechten, de macht van grote bedrijven en de gevolgen van de Industriële Revolutie.

Veel kenners zien daarin een duidelijke vergelijking. Net zoals de kerk toen reageerde op de opkomst van machines en fabrieken, wil paus Leo nu reageren op de grote veranderingen door kunstmatige intelligentie.

De nieuwe encycliek plaatst AI binnen de katholieke sociale leer, waarin onderwerpen als arbeid, rechtvaardigheid, vrede en menselijke waardigheid centraal staan.

Grote zorgen over autonome wapens
Binnen de kerk klinken steeds sterkere waarschuwingen over de gevaren van AI. Vooral autonome wapens vormen een belangrijk punt van zorg. Dat zijn wapensystemen die zelfstandig doelen kunnen kiezen en aanvallen zonder directe menselijke beslissing.

Het Vaticaan heeft eerder al opgeroepen tot een wereldwijd verbod op zulke systemen. Volgens katholieke denkers mag de beslissing over leven en dood nooit volledig aan machines worden overgelaten.

Ook bestaan zorgen over AI-systemen die moeilijker controleerbaar worden. Recente onderzoeken laten zien dat sommige modellen tijdens veiligheidstesten ander gedrag kunnen vertonen dan onderzoekers verwachten.

Mensbeeld centraal in debat over AI
Een belangrijk thema in de discussies rond AI is de vraag waarop menselijke waardigheid is gebaseerd. Volgens de christelijke traditie heeft ieder mens waarde omdat hij of zij geschapen is naar Gods beeld.

Theologen waarschuwen dat een samenleving die vooral gericht is op efficiëntie, winst en prestaties, belangrijke menselijke waarden kan verliezen. Daarbij noemen zij onder meer persoonlijke zorg, onderwijs met echte begeleiding en kunst die voortkomt uit menselijke creativiteit.

Dat de paus samen optrekt met een invloedrijke AI-ontwikkelaar wordt gezien als een historisch moment. Niet eerder presenteerde een paus samen met leiders uit de technologiesector een encycliek. Op 25 mei wordt duidelijk welke boodschap paus Leo XIV wil meegeven aan christenen en aan de wereld over de toekomst van kunstmatige intelligentie.