Allereerst: Vrijheid is iets kostbaars. In Nederland mogen we geloven wat we willen en onze religie op onze eigen manier beleven. We gaan naar de kerk, organiseren activiteiten en hebben onze eigen scholen. Maar vrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. Als die vrijheid leidt tot angst, controle of pijn, dan moeten we daarover praten. Dat geldt niet alleen voor andere geloofsgroepen, zoals moslims of Chinese denkwijzen, maar ook voor christenen.

Ik wil het hebben over wat religieus onderwijs met mensen kan doen.

Religieuze pijn: wat opgelegd geloof met je kan doen
Tot mijn 27e draaide mijn hele leven om God, de leer en om de regels die mij (bewust of onbewust) werden opgelegd. Elke dag was ik bezig met zonde en met hoe ik een goede gelovige kon zijn. Uiteindelijk raakte ik mezelf kwijt. Op een dag dacht ik zelfs dat ik zwanger was van de Heilige Geest en begon ik maandenlang wartaal te spreken. Later begreep ik dat ik ziek was, maar ook dat mijn geloofsbeleving niet gezond was. Hoewel ik echt oprecht was, was angst voor God en angst voor mensen bepalend voor wat ik deed.

In veel kerken speelt angst een grote rol. Zolang je doet wat je (voor)ouders en je kerk willen, lijkt er niets aan de hand. Maar stel je vragen of maak je andere keuzes, dan kun je te maken krijgen met afwijzing. Opeens ben je niet meer goed genoeg, ook al geloof je nog steeds in God.

Te vaak worden mensen gemanipuleerd om zich aan geloofsregels te houden. Dit doet pijn en zorgt voor een cultuur waar geen ruimte is voor vragen of andere meningen.

Godsdienstonderwijs: regels boven denken
Mijn eigen ervaringen met godsdienstonderwijs zijn daar een voorbeeld van. Op mijn reformatorische school moesten we tijdens godsdienst christelijke liedjes controleren op hun bijbelgetrouwheid. Het ging hier niet om zelf te leren nadenken, maar om het afwijzen van andere leerstellingen door ze weg te zetten als niet bijbelgetrouw.

In de Bijbel staat dat we God lief moeten hebben met ons hart, onze ziel én ons verstand. Maar in sommige kerken lijkt zelfstandig denken verboden. Zelf nadenken wordt soms gezien als ongehoorzaamheid. Daar heb je geen last van, zolang je het rechte pad bewandelt. Dan zul je dit niet herkennen. Maar wijk je ervan af, dan is er een grote kans dat je dit gaat ervaren.

Daardoor leren kinderen en jongeren alles klakkeloos overnemen, zonder hun eigen vragen te onderzoeken.

Religieus onderwijs zou juist een veilige plek moeten zijn. Een plek waar jongeren mogen twijfelen, vragen stellen en groeien in hun geloof. Geloof hoort gebaseerd te zijn op liefde en vertrouwen, niet op angst en controle.

De kwestie Israël: groepsdruk in de kerk
Een ander voorbeeld van groepsdruk in kerken is hoe veel christenen naar Israël kijken. Sinds de oorlog in 2023 zie je op sociale media vooral berichten waarin steun voor Israël wordt uitgesproken. Voor veel christenen lijkt het vanzelfsprekend dat Israël altijd gelijk heeft, omdat dit volgens hen in de Bijbel staat. Maar berichten over het lijden van Palestijnen zie je veel minder. Kom je voor de Palestijnen op of wijs je Israël af, lees maar in de reacties wat er dan gebeurt.

Ik ben vier keer in Israël geweest en voel me verbonden met het Joodse volk en het land. Maar ik vind het lastig om de situatie simpel te zien als 'goed tegen kwaad'. Wat als Israël niet (altijd) rechtvaardig handelt? Hoe kun je partij kiezen in een conflict waarin aan beide kanten onschuldige mensen lijden?

Ik denk dat Gods plan met de wereld zal uitkomen, maar dat dit zal gebeuren door inkeer en erkenning van Jezus. Tot die tijd moeten we voorzichtig zijn.

We mogen Israël steunen, maar niet op een manier die onrecht of geweld goedpraat.

Een oproep tot verandering
Ik wil een gesprek starten over geloof, onderwijs en vrijheid. Hoe zorgen we ervoor dat religie draait om liefde en vertrouwen, in plaats van angst en controle?

Godsdienstonderwijs moet een plek zijn waar jongeren mogen twijfelen, vragen stellen en groeien. Kerken moeten luisteren naar mensen die worstelen met hun geloof. En wij als gelovigen moeten durven nadenken over wat ons is geleerd, zelfs als dat moeilijk is.

Dit is mijn verhaal. Misschien herken je er iets in. Laten we samen werken aan een geloofsgemeenschap die ruimte biedt voor verschillen, eerlijkheid en een diepere band met God.

Arjanne Holsappel is kunstenaar en schrijfster. Neem hier een kijkje op haar website.