Misverstand over de Bijbel: Lucas gebruikt medische taal

Verdieping 21 oktober 2024 3 minuten Pieter J. Lalleman
Pieter J. Lalleman
YouTube

Hoewel in het derde Evangelie niet de naam van de schrijver staat, nemen wij aan dat het geschreven is door Lucas, de persoon die (meteen) daarna ook het boek Handelingen schreef. Dat Lucas de schrijver van beide boeken is, is namelijk de unanieme traditie van de kerk en er is nooit een goed alternatief voor aangedragen. 

Deze Lucas was een medewerker van Paulus (2 Timotheüs 4:11, Filemon 24) en wij lezen in Kolossenzen 4:14 dat hij arts was. Deze mededeling van Paulus doet vermoeden dat de geschriften van Lucas herkenbaar zijn aan een speciaal medisch taalgebruik, maar dat is een misverstand. Het is natuurlijk wel zo dat elke schrijver, en dus ook elke auteur van het Nieuwe Testament, een eigen stijl heeft, maar de stijl van Lucas is niet meer medisch dan die van de anderen.

Honderd jaar geleden weerlegd
Het bewijs voor de aanwezigheid van medisch taalgebruik leek te worden geleverd toen in 1882 een zekere William Kirk Hobart een boek publiceerde over Lucas’ medische taal, maar dat werd al honderd jaar geleden weerlegd door Henry J. Cadbury. Door Lucas gebruikte woorden die Hobart ‘typisch medisch’ vond, bleken niet alleen in medische literatuur maar ook door allerlei andere schrijvers te zijn gebruikt, zoals bijvoorbeeld de Joodse historicus Flavius Josefus, en dus helemaal niet te wijzen op een arts. Cadbury stelde vast dat Lucas best arts kan zijn geweest, maar dat dit niet aan zijn schrijfstijl en woordkeuze kan worden afgelezen.

Later heeft de Nederlandse arts G.A. Lindeboom het werk van Lucas nog speciaal vergeleken met dat van twee artsen uit de oudheid, Galenus en Hippocrates, met hetzelfde resultaat. Het is mij dan ook en raadsel waarom het boek van Hobart nog steeds in druk is.

Ik geef een paar voorbeelden van misverstanden over Lucas’ woordkeus: 

  • Marcus gebruikt voor een verlamde persoon het Griekse woord paralutikos (Marcus 2:3-5), terwijl Lucas 5:24 paralelumenos heeft. Wat Hobart over het hoofd ziet, is dat beide woorden bij dokters uit de oudheid voorkomen.
  • In Lucas 10:30 staat dat rovers iemand ‘halfdood’ (hēmithanē) laten liggen. Dit woord komt weliswaar nergens anders in het Nieuwe Testament voor, maar wel bij heel verschillende schrijvers uit de oudheid, niet alleen in medische boeken.
  • Volgens Handelingen 12:23 werd koning Herodes Agrippa ‘door de wormen gegeten’ zodat hij stierf. In het Grieks staat hier één lang woord, skōlēkobrōtos. Vroeger was dit woord vrijwel onbekend, maar er zijn nu handschriften van alledaagse teksten gevonden waarin het voorkomt. Geen technische term dus.
  • In Lucas 1:2 gebruikt de auteur het woord autoptai, ooggetuigen. Sommigen menen daarin het moderne woord autopsie, lijkschouwing, te herkennen. Dat kan kloppen maar in de oudheid was dit woord nog geen medisch-technische term. Het komt juist veel voor bij historici.  

In zijn Evangelie verbeterde Lucas de woordkeus van Marcus, die simpel Grieks schreef, soms bewust. Dat doet hij echter niet door technische woorden in te voeren. Wel verzacht hij de volgende woorden uit Marcus 5:26 (HSV):

en veel geleden had door toedoen van veel dokters, en alles wat zij bezat, daaraan uitgegeven had en geen baat gevonden had, maar met wie het veeleer erger geworden was - Markus 5:26.

Lucas schrijft in plaats daarvan (8:43, HSV):

En een vrouw die al twaalf jaar bloedvloeiingen had en die al haar bezit aan dokters uitgegeven had, maar door niemand genezen had kunnen worden - Lukas 8:43.
 
Lucas gebruikt ook hier geen medische taal, maar is wel minder kritisch over zijn vakgenoten dan Marcus. Overigens noemt Mattheüs (9:20) de dokters van de vrouw helemaal niet! 
 
Het is ook een misverstand dat de genezingsverhalen van Lucas langer zouden zijn of dat hij er meer zou hebben dan de andere evangelisten. Integendeel, Marcus besteedt een groter deel van zijn tekst aan genezingen (dertig procent) dan Lucas. En door zelf de Evangeliën te lezen kun je zien, dat Lucas echt niet opvallend anders is dan de andere.

Pieter J. Lalleman is schrijver, nieuwtestamenticus en predikant van de Baptistengemeente in Knaphill, Surrey, Groot-Brittannië. Bovenstaand artikel verscheen op debijbel.nl van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en is met toestemming overgenomen door Cvandaag. 

Praatmee

Beluister onze podcast

#361 Jeffrey & Andries Knevel over SGP-vrouwen, de nieuwe paus en het Joodse volk
Of beluister op:
Luister naar
0:00

Meerartikelen

Bert-Jan Ruissen
Persbericht

SGP stelt vragen over gebruik menselijke embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek

Europarlementariër Bert-Jan Ruissen (SGP) is zeer bezorgd over het gebruik van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek en heeft daarom opnieuw vragen gesteld aan de Europese Commissie. Ruissen: “Een embryo is geen wegwerpartikel, maar waardevol begi

Jan Pool
Column

Tot mijn dood krijg ik chemotherapie (maar ik tel mijn zegeningen)

Afgelopen maandag had ik een gesprek met mijn behandelend arts. De laatste keer dat ik haar sprak, was voor de start van het behandeltraject, na alle onderzoeken. De afgelopen twee maanden verliep het contact via een verpleegkundige die mij begeleidt

Ezechiël-papyrus
Nieuws

Unieke Bijbelpapyrus uit de derde eeuw te zien in Spaanse nationale bibliotheek

In de Nationale Bibliotheek van Spanje is sinds kort een uniek Bijbels document te bewonderen: de zogenoemde Ezechiël-papyrus. Deze waardevolle papyrus is het oudste document dat de bibliotheek in bezit heeft. De papyrus stamt waarschijnlijk uit de 3

Claude
Nieuws

Nederlandse Songfestival-zanger vindt inspiratie in christelijke muziek

Claude Kiambe, de 21-jarige zanger die Nederland vertegenwoordigt op het Eurovisie Songfestival 2025 met het nummer C’est la Vie, vertelde eerder openhartig over zijn christelijke geloof. Hij groeide op in een protestants gezin en beschouwt zijn gelo

Turkije vlag
Positief nieuws

Steeds meer kijkers voor eerste en enige christelijke tv-zender Turkije

In Turkije is het niet vanzelfsprekend om je geloof in Christus openlijk te belijden. Toch merkt de christelijke zender SAT-7 TÜRK op dat steeds meer mensen hun uitzendingen bekijken, erop reageren en zelfs contact opnemen. Ondanks maatschappelijke d

Davidson County Schools
Nieuws

Ophef in Amerikaanse staat om optreden christelijke boyband op openbare school

In de Amerikaanse staat North Carolina is ophef ontstaan over een optreden van de christelijke muziekformatie 3 Heath Brothers op een openbare basisschool. Volgens critici was het optreden te religieus en daarmee in strijd met de scheiding van kerk e

Staat Israël
Nieuws

Nieuw boek daagt christenen uit om zich te herbezinnen over het Israël van nu

Israëls terugkeer en herstel roept op tot herbezinning op Bijbelse profetieën. Wat betekent de oprichting van de staat Israël in 1948 in het licht van de profetieën? Hoe verhoudt het Israëlisch-Palestijnse conflict zich tot de vervulling van Gods bel

Ds. A. Simons
Video

Ds. Simons vertelt over predikant die weigerde te bidden voor 90-jarige man op sterfbed

"Ik bid niet meer voor u. U heeft uw hele leven erom gebeden, maar u heeft het nog nooit geloofd", aldus ds. A. Simons. In een recente preek deelde de hervormde predikant een waargebeurd verhaal over een 90-jarige man die op zijn sterfbed lag en tot

Meerartikelen

Wilkin van de Kamp
Video

Kan je iemand vergeven die geen berouw toont? Wilkin van de Kamp geeft antwoord

Stel dat iemand jou in het verleden veel pijn deed en je daar tot op de dag van vandaag onder lijdt. Dan wil je niets liever dan dat diegene zijn of haar excuses aanbiedt, zodat je vergeving kunt schenken. Maar wat nu als die ander geen enkel berouw

Naomi Oosterhof
Podcast

Een goed gesprek over de doop: beluister deze podcast

De doop is in sommige christelijke gemeenschappen een heet hangijzer. De een is voor de kinderdoop, de ander voor de geloofsdoop. 'En eerlijk gezegd vind ik het ook moeilijk', stelt podcastmaker Naomi Oosterhof. 'Er is dus misschien niet een duidelij

Ds. Bram Hofland
Opinie

Trouwen zonder examen of toerusting? Tijd voor een huwelijksbrevet

Weet je hoeveel werk het is om een scooterrijbewijs te krijgen? Je moet eerst je theorie halen en een praktijkexamen afleggen – een hele weg om uiteindelijk op zo’n ding te mogen rondrijden. En dan komt daar ook nog bij: controle op je helm, een verp

Tom Wright
Boekfragment

Vecht vanuit je geloof tegen de afgoden van deze wereld

Het evangelie roept ons op in Jezus Christus te geloven, bij de kerk te horen en aan het koninkrijk te bouwen. Als we dat allemaal doen, volgen we de weg van het kruis en dan bouwen we – onder de ogen van Caesar – dingen die de bouwwerken van totalit

Euthanasie
Nieuws

Schots parlement overweegt hulp bij zelfdoding te legaliseren, christelijke leiders geschokt

Het Schotse parlement heeft ingestemd met de eerste fase van een wetsvoorstel dat hulp bij zelfdoding wil legaliseren. Tegelijk klinkt er luid protest vanuit christelijke kring. Meer dan zestig voorgangers en christelijke leiders uit heel Schotland w

Andries Knevel
Podcast

Andries Knevel: “SGP-kieslijst zonder vrouwen op termijn onhaalbaar"

“Het aantal hoogopgeleide vrouwen in de reformatorische wereld neemt toe. Vanwege al die reformatorische scholen neemt de emancipatie van refovrouwen snel toe. Het succes van het onderwijs haalt hen in. Vroeg of laat worden SGP-vrouwen verkiesbaar ge

Mariska
Video

Mariska verloor haar zoontje: "Ik voelde mij door God verlaten"

Wat begint als een gewone dag, eindigt in een nachtmerrie: Mariska verliest haar zoontje Raphaël door een tragisch ongeval. In de periode van rouw worstelt ze met diepe woede, schuld en het gevoel door God verlaten te zijn. Maar te midden van de pijn

pakistan
Nieuws

Christelijke man in Pakistan vrijgesproken van godslastering

De Pakistaanse christen Chand Shamaun is zaterdag 10 mei vrijgesproken van blasfemie en terrorisme. De rechter oordeelde dat de aanklager er niet in was geslaagd om bewijs aan te leveren. De beschuldigingen bleken ongegrond. Shamaun, vader van twee j

Jim Bakker
Nieuws

Televisiepredikant vraagt achterban om geld om bediening én huis niet kwijt te raken

Televisiepredikant Jim Bakker riep onlangs zijn achterban op om geld te geven om zijn bediening te redden. “We staan aan het einde", zei de 85-jarige Bakker in een televisie-uitzending op 6 mei. Als er niet snel een miljoen Amerikaanse dollar (ongeve

Ds. V.S. van der Meer
Video

Wie horen er thuis aan het avondmaal? HHK-predikant geeft antwoord

Tijdens het avondmaal gedenken christenen met brood en wijn het lijden en sterven van Jezus. Voor veel christenen is het avondmaal dan ook een grote troost. Maar er zijn ook gelovigen die vanwege verschillende redenen een (te) hoge drempel ervaren om

Ongehoord Nederland
Nieuws

Refoweb-vragensteller: 'Kan een christen lid zijn van Ongehoord Nederland?'

'Kun je als christen lid zijn/worden van een organisatie als Ongehoord Nederland?', aldus een vragensteller via Refoweb.nl. Een lidmaatschap van Ongehoord Nederland (ON!) is niet onomstreden, omdat het mediaplatform herhaaldelijk is bekritiseerd vanw

Matthijn Doekes
Opinie

Witte rook in evangelische kerken: kerkleiders functioneren als paus

De paus is dood, lang leve de paus! Paus Leo XIV is de nieuwe paus van de katholieken. Volgens Wikipedia is de paus volgens deze leer de leider van de wereldkerk en de plaatsbekleder van Christus op aarde. Persoonlijk heb ik niks met de paus; ik ben