Dit voorjaar bracht de Raad van State een zeer kritisch advies naar buiten over het wetsvoorstel van D66 over stervenshulp bij ‘voltooid leven’. Anderhalf jaar lag het op de plank en bleef het buiten beeld tijdens de verkiezingen en moeilijke kabinetsformatie. Voor D66 moet dit advies een bittere pil geweest zijn. De Raad wond er geen doekjes om: het wetsvoorstel biedt te weinig waarborgen om te voorkomen dat mensen onvrijwillig of in een opwelling hun eigen levenseinde kiezen. Dat betekent dat deze wet zeer risicovol is voor kwetsbare mensen. 

Nog nooit in de geschiedenis was er een welvarende en veilige samenleving met zoveel en zulke oude mensen als de onze. En toch ontstaat juist in deze tijd de vraag om levensbeëindiging bij een ‘voltooid leven’. Daar kan een schrijnende vraag onder liggen van eenzaamheid of nutteloosheid: ‘Wat heeft mijn leven voor zin?’. ‘Ik voel me als een herfstboom die zijn blaadjes laat vallen – alleen zitten er bij mij geen nieuwe knopjes meer in’, zo zei iemand het eens treffend. 

Houvast
De zelfgekozen dood kan voelen als een houvast, als een manier om controle te houden. Maar een vermindering van het eigen kunnen, toenemende kwetsbaarheid en afhankelijkheid van anderen zijn onlosmakelijk verbonden aan het leven. Bovendien blijft men in de keuze voor een autonome, zelfgekozen dood – paradoxaal genoeg – afhankelijk van bijvoorbeeld de overheid (om een wet te maken) en de hulpverlener (om het dodelijke middel toe te dienen). 

Doodswens kan verdwijnen
Er valt genoeg tegen zo’n wetsvoorstel in te brengen, en echt niet alleen vanuit christelijk perspectief. Al eerder plaatste Els van Wijngaarden in haar baanbrekende onderzoek belangrijke kanttekeningen bij ‘Voltooid leven’. Volgens haar onderszoeksteam is een doodswens geen vast gegeven. Het verlangen te sterven kan verminderen of verdwijnen als iemands situatie verbetert, stelden zij vast. 

Zingeving
Factoren die volgens de ouderen hun doodswens versterken zijn piekeren, ziekte, geestelijke en lichamelijke aftakeling, eenzaamheid, afhankelijkheid, het gevoel anderen tot last te zijn, financiële zorgen, angst om (nog meer) afhankelijk te worden en angst om (nog een keer) te vallen.

Zaken die de wens om te leven versterken zijn volgens de ouderen woonplezier, onafhankelijkheid en het ervaren van verbinding met anderen.
Dit bevestigt dat we het niet alleen hebben over een zorgprobleem, maar ook over een zingevingsprobleem. Mensen zijn aangelegd op relaties en verbanden. Dat zijn de sleutels voor verandering.

Daarom mag met overtuiging gedeeld worden dat ons geloof een beslissend en bevrijdend ánder perspectief schenkt op de levensavond. Treffend brengt Ida Gerhardt dat onder woorden in het gedicht Genesis: 

Oud worden is het eindelijk vermogen  
ver af te zijn van plannen en getallen;  
een eindelijke verheldering van ogen  
voordat het donker van de nacht gaat vallen. 

 Het is een opengaan van vergezichten,  
een bijna van gehavendheid genezen;  
een aan de rand der tijdeloosheid wezen.  
Of in de avond gij de zee ziet lichten. 

Het is, allengs, een onomstotelijk weten  
dat gij vernieuwd zult wezen en herschapen  
wanneer men van u schrijven zal: ‘ontslapen’.  
Wanneer uw naam op aarde is vergeten. 

Als het contact met anderen mist
Merkt u dat u verbinding met anderen mist, of kunt u soms wel een beetje hulp gebruiken? De vrijwilligers van NPV-Thuishulp staan graag voor u klaar om een kop koffie met u te drinken, een spelletje te doen of boodschappen voor u te halen. Neem contact op met een van de lokale afdelingen van NPV-Thuishulp via npvzorg.nl/thuishulp.

Elise van Hoek is manager Onderzoek & Beleid bij NPV - Zorg voor het leven.