Theoloog kritisch na Kroonbede en wijst op 'blinde vlekken' van PKN

Missionair theoloog Birgit Jaarsma (foto) is kritisch op de bijdrage die PKN-scriba Kees van Ekris onlangs hield tijdens de Nationale Kroonbede. Van Ekris pleitte daar voor "een andere verbeelding" in de politiek. Jaarsma waardeert die oproep, maar vindt dat de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) dezelfde kritische blik onvoldoende op zichzelf richt.
De Nationale Kroonbede vond op 8 september plaats in Den Haag. Tijdens deze jaarlijkse interkerkelijke bijeenkomst wordt gebeden voor regering, parlement en bestuur. Van Ekris vertelde dat hij politici tijdens kennismakingsgesprekken had gevraagd wat zij van de kerk verwachten. Een van hen antwoordde dat de politiek gemakkelijk wordt gedomineerd door "pragmatiek en kleinheid" en sprak de hoop uit dat de kerk "een andere verbeelding" opent.
Van Ekris werkte dat begrip uit als "een ander waarnemingsvermogen": niet ontsnappen aan de werkelijkheid, maar beter leren zien wat daarin gebeurt. Gebed kan volgens hem de blik zuiveren en ruimte maken voor nieuwe inzichten.
Jaarsma stelt in een opiniestuk op NieuwWij dat Van Ekris daarmee politici een stevige morele opdracht meegeeft. Haar bezwaar is dat die opdracht volgens haar nauwelijks wordt toegepast op de kerk zelf.
'De kerk verschijnt als degene die het morele zicht van anderen corrigeert. Haar eigen blinde vlekken, belangen en verstarring blijven buiten beschouwing', schrijft ze. Ook plaatst ze vraagtekens bij de bijzondere plaats die politieke bestuurders tijdens de Kroonbede krijgen. 'Waarom zou een politicus in ons gebed een voornamer plaats krijgen dan de vuilnisman die onze straten leefbaar houdt of de mantelzorger die dagelijks verantwoordelijkheid draagt voor een ander?'
Daarmee zegt Jaarsma niet dat er niet voor politici gebeden moet worden. Haar kritiek richt zich op wat zij de 'sacrale omlijsting' van politieke macht noemt.
Andere lezing van Ruth
Ze bekritiseert ook Van Ekris’ uitleg van het Bijbelboek Ruth. De scriba benadrukte aan de hand van Ruth dat mensen kwetsbaar zijn en elkaar nodig hebben. Jaarsma vindt dat daarbij machtsverschillen te weinig aandacht krijgen. 'Ruth is niet zomaar een kwetsbaar mens. Zij is vrouw, migrant en weduwe, zonder land, bezit of bescherming. Boaz heeft grond, status en handelingsmacht', schrijft ze.
Daarmee komt Jaarsma tot een bredere kritiek op de PKN. De kerk zou mildheid, verbinding en pacificatie sterk benadrukken, terwijl verandering soms ook vraagt om 'aanklagen, begrenzen en partij kiezen'. Ze noemt daarbij onder meer de positie van LHBTI'ers, vrouwen en mensen met een beperking binnen de kerk, evenals de opleidingsroute voor nieuwe predikanten.
Gaza
Een belangrijk deel van haar kritiek betreft Gaza. Van Ekris vertelde over een museum in Tel Aviv waar een foto van de verwoesting in Gaza te zien is, terwijl vijftien meter verder een beeld hangt van festivalgangers die op 7 oktober 2023 voor Hamas vluchten. Voor hem illustreert dat de noodzaak om het lijden van verschillende kanten onder ogen te zien.
Jaarsma vindt dat in die benadering de vraag naar macht en verantwoordelijkheid onvoldoende wordt benoemd. Ze erkent de gruwelijkheid van de Hamasaanval, gijzelingen en het groeiende antisemitisme, maar betoogt dat het naast elkaar plaatsen van leed niet betekent dat verantwoordelijkheid en mogelijkheden om in te grijpen gelijk verdeeld zijn. De scriba zelf gebruikte het voorbeeld vooral als pleidooi om 'de dood te durven zien in het gelaat van de ander' en van daaruit verantwoordelijkheid te nemen.
Wie is Birgit Jaarsma?
Jaarsma is missionair theoloog en pastor en is daarnaast opgeleid als musicus, orthopedagoog en cognitief gedragstherapeut. Ook is ze actief als dichter, schrijver en kunstenaar. In 2025 rondde ze aan de Protestantse Theologische Universiteit een master Theologie af en momenteel volgt ze daar de opleiding tot gemeentepredikant. Ze werkt daarnaast als pastor bij twee kerkelijke gemeenten in Noord-Holland.
In eerdere publicaties pleitte Jaarsma voor nieuwe vormen van kerk-zijn waarin kwetsbaarheid, gemeenschap en inclusiviteit een belangrijke plaats krijgen.





































Praatmee