cip.nl is nu cvandaag.nl
Start gratis maand
Ds. Jan Belder en ds. Piet Schelling
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Dagelijks leven

12 mei 2022 door Redactie

Ds. Belder schrijft brief over euthanasie aan collega: ‘Gelegaliseerd doden kent geen grenzen meer’

‘Euthanasie is opzettelijke levensbeëindiging. De nooduitgang van het leven is geen optie’, stelt ds. Jan Belder in een openingsbrief aan collegapredikant Piet Schelling. Volgens Schelling kan geloven in God en kiezen voor euthanasie heel goed samengaan. De komende weken gaan Belder en Schelling via CIP.nl met elkaar in gesprek. Als voor- en tegenstander van euthanasie proberen de twee broeders elkaar beter te begrijpen. In zijn openingsbrief licht Belder toe waarom hij een principiële tegenstander is en blijft van euthanasie.

cvandaag Premium logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door cvandaag Premium lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Beste Piet,

Beiden hebben wij grondig nagedacht over het onderwerp euthanasie. Jij schreef er recent een boek over, ik deed dat eerder al, in 2018, samen met specialist ouderenzorg, dr. A. A. Teeuw (lees hier meer over het boek ‘Mijn leven voltooid?’, red.).

Euthanasie is een aangelegen onderwerp, naar mijn voorzichtige inschatting tegenwoordig meer binnen dan buiten de kerken. Dat laatste heeft ongetwijfeld te maken met de secularisatie en het daaruit voortgekomen autonome denken waarbij een mens in hoge mate de architect van het eigen bestaan is. In onze postchristelijke samenleving heeft de meerderheid van de bevolking het recht op zelfbeschikking opgeëist. Dood en leven liggen niet meer in hoger hand, maar in eigen hand. De menselijke autonomie is heiligverklaard. We verdragen niet dat een ander ons een strobreed in de weg legt. Zeker het instituut kerk niet.

Inmiddels is euthanasie – de eigen gearrangeerde dood – vergaand geaccepteerd in de samenleving. Er is zelfs sprake van ’een mooie dood’.

Dat het bij euthanasie gaat om een teer en gevoelig onderwerp is geen punt van discussie. We zijn beiden begaan met mensen in heel moeilijke fasen van hun leven. Wij willen niet lichtvaardig oordelen en veroordelen, maar vooral en allereerst als pastores de lijdende mens nabij zijn. Beiden dachten en denken wij nog steeds na over het mens- en Godsbeeld. Boeiend en leerzaam. Niet minder geldt dat de ontwikkelingen op allerlei terreinen.

Onze generatie heeft de medische kennis en kunde met sprongen voorwaarts zien gaan. Goedbedoelde behandelingen kunnen het leven echter ook ondraaglijk zwaar maken. Daarop wees ooit de vrijzinnig hervormde psychiater en filosoof Prof. dr. J. H. van Berg in een brochure die nogal wat stof deed opwaaien (1969). Een arts moet ook van ophouden weten, betoogde hij. Maar wanneer is dat moment en wie beslist dat zonder in gewetensconflict te raken? Wanneer moet je stoppen met beademing …? Of toch nog maar een volgende chemo …? En moet je als arts een doodwens van een patiënt honoreren …?

Inmiddels is euthanasie – de eigen gearrangeerde dood – vergaand geaccepteerd in de samenleving. Er is zelfs sprake van ’een mooie dood’. Euthanasie is steeds minder een punt van discussie, niet in de laatste plaats dankzij de media-aandacht, de ’euthanasiemarketing’.

Ds. Jan Belder

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat met name de Nederlandse Hervormde Kerk van eerder niet onwelwillend stond tegenover de mogelijkheid van euthanasie. Voortrekkers in het debat waren christenen, meestal van vrijzinnige huize. Later keerde het tij onder invloed van ontwikkelingen op dit terrein. Kennelijk zagen de synodes – ook die van de Gereformeerde Kerken – in, dat het licht op groen zetten voor euthanasie, al ging het om uitzonderlijke situaties, een onbegaanbaar en heilloos pad betekende.

Euthanasiewetgeving
Sinds 2002 is de mogelijkheid tot euthanasie bij wet geregeld. Er zijn allerlei criteria vastgelegd waaraan voldaan moet worden, zo moet er sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Beide woorden benadrukken het samen optrekken van arts en patiënt. En toch … wat is uitzichtloos en wat is ondraaglijk? Kan het een er zijn zonder het andere? Hier bestaan geen objectieve meetinstrumenten voor. De beide criteria zijn subjectiever en rekbaarder dan de wetgever destijds bedoeld zal hebben.

Euthanasie is opzettelijke levensbeëindiging. De nooduitgang van het leven is geen optie.

De wet die in het leven geroepen werd om in zeldzame gevallen actieve levensbeëindiging op eigen verzoek mogelijk te maken, is ondertussen verder uitgebreid. Het gaat niet meer uitsluitend om patiënten met ondraaglijk en uitzichtloos lijden, men kan zijn leven ook als voltooid beschouwen en er een punt achter willen zetten.
Inmiddels dienen zich nu vragen aan of de wet ook niet van toepassing kan zijn op kinderen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Hoewel het draagvlak onder de bevolking groot is en steeds groter wordt, lijkt de animo voor euthanasie onder de medische stand eerder af dan toe te nemen. Een mens doden is niet zomaar wat. Iemands leven beëindigen, hem uit zijn lijden verlossen, is een hele ingreep en beslissing. Men kan ook zelf een overdosis pillen bij elkaar sparen of via internet een leverancier vinden, en dus de weg van ‘zelfeuthanasie’ gaan. Er zijn mogelijkheden genoeg om het leven te verlaten dat niet altijd rozengeur en maneschijn is. Niet alleen een laatste levensfase, het hele leven of een groot deel daarvan kan zwaar zijn, een aaneenschakeling zijn van fysiek en of psychisch lijden.

Ds. Piet Schelling

Stierven nog niet zo lang geleden de meeste mensen na een kortstondig ziekbed, door de ‘zegeningen’ van medisch kunnen, is het mogelijk de dood voor ons uit te schuiven en het leven – menselijkerwijs gesproken – te verlengen. Maar kwantiteit betekent niet altijd meer kwaliteit van leven.

Ik ontken niet dat er lijden is dat ons stil en verlegen kan maken. Jij zult het zelf maar zijn die het overkomt en treft. Geen van beiden willen wij gerekend worden bij het kamp van de vrienden van Job met hun bloedeloze theorieën en kille argumenten. Als pastores praten wij niet gemakkelijk over andermans pijn en lijden en wij wachten ons voor het geven van goedkope antwoorden.

De middeleeuwse kerk kende de praktijk van de ‘ars moriendi’, de heilige stervenskunst. Die weg is naar mijn stellige overtuiging heilzamer dan het pad van euthanasie.

Euthanasie is opzettelijke levensbeëindiging
Hoe sta ik nu ten opzichte van euthanasie? Als christen belijd ik dat mijn leven in hoger hand ligt. Ik ben er niet zelf baas over. Ik heb mijn verantwoordelijkheden, daarbij is mijn levensstijl niet van ondergeschikt belang, maar heb ik het recht en de bevoegdheid over eigen en andermans dood te beschikken? Voor mijzelf beantwoord ik die vraag met een resoluut nee. Wijs ik daarmee ‘zelfbeschikking’ af? Ik heb verantwoordelijkheid voor mijn eigen leven, jegens de naaste en God.

Dat het leven een geschenk van Hem is, zal in christelijke kring breed bijval ontvangen, maar hoe absoluut geldt dat eigenaar-zijn-van? Ben ik niet eerder rentmeester over het mij gegeven leven? En heb ik met dat gegeven leven ook de beschikking over het auteursrecht? Nu is hier tegen in te brengen dat ik niet om het leven gevraagd heb, maar dan nog blijft staan dat ik het gekregen heb en er niet zondermeer mee kan en mag doen wat mij goed dunkt. Het kader is de wet der tien geboden, waarbij de beschermwaardigheid van het leven deel van uitmaakt. Ik mag niet doden. Ook mijzelf niet. En euthanasie is opzettelijke levensbeëindiging. De nooduitgang van het leven is geen optie.

Terugblikkend op de euthanasiepraktijk valt niet te ontkennen dat wat aanvankelijk bedoeld was voor uitzonderlijke gevallen, daar geen halt heeft gehouden. Gelegaliseerd doden kent duidelijk geen grenzen meer. Of anders gezegd: waar en wanneer stopt het …? Door meerderen – ook door deskundigen die zich geen christen noemen – is gewezen op het snel vervagen van grenzen en gerefereerd aan de euthanasiepraktijken van nazi-Duitsland. Een schip op het strand is een baken in zee. Handen af van het leven.

Dat het leven behalve gave ook opgave is, behoeft geen betoog. De opgaaf kan zwaar gaan wegen. In de Bijbel lezen wij van mensen voor wie het leven genoeg is geweest, ‘zat van dagen’. Toch wachtte men op God. Bach verwoordde het onnavolgbaar schoon in de cantate ‘Komm, süsser Tod, komm sel’ge Ruh.’ De componist denkt niet aan een eigenhandig beëindigen van zijn leven, hij verlangt naar Christus. ‘Komm, führe mich in Friede, da ich der Welt bin mühe.’

De middeleeuwse kerk kende de praktijk van de ‘ars moriendi’, de heilige stervenskunst. De reformatie en nadere-reformatie hebben die pastorale zorg voor stervenden voortgezet. Die weg is naar mijn stellige overtuiging heilzamer dan het pad van euthanasie.

Ontvang mijn hartelijke groet, Piet, ik kijk uit naar je reactie.

Hartelijke groet vanuit Harskamp,
ds. Jan Belder

Volgende week publiceert CIP.nl de openingsbrief van dominee Piet Schelling, waarin de PKN-predikant reageert op bovenstaande opmerkingen van collegapredikant Jan Belder. Klik hier om ‘Mijn leven voltooid?’ van ds. Belder te bestellen.

cvandaag Premium logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor cvandaag Premium

Je las net een gratis cvandaag Premium artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Briefwisseling euthanasie
- Slotbrief PKN-predikant aan collega: 'Euthanasie druist niet in tegen het geloof'
- Ds. Belder schrijft slotbrief over euthanasie aan collega: ‘Je hebt mij niet overtuigd’
- PKN-predikant schrijft vervolgbrief: ‘Euthanasie is geen moord’
- Vervolgbrief ds. Belder over euthanasie: ‘Goede palliatieve zorg maakt euthanasie overbodig’
- PKN-predikant reageert op brief over euthanasie: ‘Niemand anders dan ik ben eigenaar van mijn leven’
Meer over briefwisseling euthanasie »

Praat mee

Alleen cvandaag Premium leden kunnen reageren op artikelen. Word ook cvandaag Premium lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

Een duidelijk maar ook bewogen artikel van ds. Belder.

Euthanasie blijft doden.

Ik weet uit ondervinding hoe zwaar het lijden soms kan zijn…

Maar Gods kinderen zien dan toch omhoog en ook mag je bidden of God je wil opnemen in Zijn Heerlijkheid.

Dat gebed wordt verhoord. Het verlangen om bij Jezus te zijn maakt het lijden niet minder maar wel heel anders… er is dan een rust en overgave die de Heilige Geest geeft.

Maar doordat de mens zonder God de autonomie over zichzelf wil houden krijgen deze zaken steeds meer aandacht.