‘De onbekende soldaat’

Dagelijks leven 14 februari 2020
Willem Ouweneel

Het verhaal gaat dat president De Gaulle van Frankrijk eens op bezoek was bij de Israëlische premier Golda Meir. Men besloot De Gaulle ook een krans te laten leggen bij het graf van de onbekende soldaat, want dat was die man zo gewend... Alleen hééft Israël niet zo’n graf. Geen nood: men hing een grote doek over het standbeeld van een of andere joodse bankier en beweerde dat dit het graf van de onbekende soldaat was, dat tijdelijk in restauratie was. Maar op het moment dat De Gaulle zijn krans neerlegde, woei de wind het doek een beetje op, zodat hij de naam kon lezen: bankier Zo-en-zo. Hij zei niets, maar ’s avonds bij het diner fluisterde hij Golda in het oor: ‘Zeg, dat standbeeld van vanmiddag, dat was helemaal niet van de onbekende soldaat – dat was van bankier Zo-en-zo!’ Waarop Golda zei: ‘Dat klopt helemaal! Maar bedenk wel: als bankier was hij wereldberoemd, maar als soldaat was hij totaal onbekend!’

Ik denk wel eens aan de vele “onbekende soldaten” als ik bijvoorbeeld op grote kunstenaars stuit die volgens de kenners briljant waren, maar toch grotendeels in de vergeethoek zijn geraakt. Nou ja, zelfs de grootste van allen, Johann Sebastian Bach, bleef tot tachtig jaar na zijn dood (1750) grotendeels onbekend… Er zijn vele ‘onbekende soldaten’ in de kunstwereld, en ik heb het nu vooral over de wereld van de klassieke muziek. Neem nou de componist Franz Schmidt, wiens sterfdag de kenners afgelopen dinsdag (11 februari) hebben herdacht (maar dan moet je wel een héél grote liefhebber zijn om dinsdag dááraan gedacht te hebben…). Wie kent deze Hongaars-Oostenrijkse componist, die leefde van 1874 tot 1939? En over een maand herdenken we de sterfdag van de joods-Oostenrijkse componist Alexander (von) Zemlinsky (1871-1942), ook al niet erg bekend, behalve bij een beperkte kring enthousiastelingen. En om nog een derde verwaarloosde componist uit die tijd te noemen: de Tsjech Josef Suk (1874-1935).

Hoeveel lezers kennen deze componisten? Ik geef toe, je moet sowieso al een beetje van de periode houden waarin deze componisten leefden en werkten. Ik heb een bijzondere voorliefde voor de klassieke muziek van pakweg tussen 1880 en 1945 (gedachtig de kreet dat niemand hoeft te houden van de klassieke muziek die ná zijn geboorte geschreven is). Die periode wordt, wat Midden-Europa betreft, gedomineerd door (nog net) Anton Bruckner, en verder vooral Gustav Mahler en Richard Strauss, twee ongelooflijke giganten. Met zulke reuzen in de buurt is het altijd moeilijk zelf beroemd te worden. We zouden Georg Philipp Telemann wellicht veel meer waarderen als er in die tijd geen Johann Sebastian Bach geleefd had. We zouden Antonio Salieri wellicht veel meer waarderen als er in zijn tijd geen Wolfgang Amadeus Mozart geleefd had. We zouden Zemlinsky wellicht veel meer waarderen als er in die tijd geen Gustav Mahler geleefd had. (Zemlinsky was nota bene smoorverliefd op Alma Schindler, die haar verloving met hem verbrak om met die andere Jood, Mahler, te trouwen…) We zouden Suk wellicht veel meer waarderen als er in die tijd en kort ervóór geen Antonín Dvořák geleefd had (die nota bene Suks schoonvader was).

Als je veel waardering kunt opbrengen voor Anton Bruckner, Gustav Mahler en Richard Strauss, moet je echt ook eens Schmidt, Zemlinsky en Suk proberen. Komaan, dit is een christelijke site, dus ik zal van elk een bij uitstek (joods-)christelijk werk noemen, om je met deze drie té weinig bekende componisten een beetje vertrouwd te maken. De werken die ik noem, kun je allemaal op Youtube vinden.

Wat Franz Schmidt betreft, zou ik het liefst zijn vier heerlijke symfonieën noemen, vooral de vierde. Maar je moet beslist ook eens luisteren naar Das Buch mit sieben Siegeln (‘Het boek met zeven zegels’). Het is een oratorium op thema’s uit de Openbaring van Johannes. Het is tegelijk een van Schmidts belangrijkste werken (uit 1937) en duurt een uur en vijftig minuten. In dit werk wordt door zangers en instrumentalisten allereerst de openingsscène van Openbaring 5 uitgebeeld, en wordt vervolgens uitgebeeld wat er gebeurt bij het openen van elk van de zeven zegels. Het te weinig bekende werk geldt als een van de belangrijkste uit de Duitse laatromantiek.

Wat Zemlinksy betreft, zou ik ook graag zijn drie symfonieën noemen én zijn symfonisch gedicht Die Seejungfrau. Maar je moet ook eens luisteren naar zijn Psalm 83 voor solisten, gemengd koor en orkest. Psalm 83 is een gebed om hulp voor Gods volk tegen zijn vijanden. Zemlinsky schreef het juist in de tijd dat Alma hem in de steek liet (wat trouwens niet wil zeggen dat hij Mahler tot zijn ‘vijanden’ rekende, integendeel). De compositie heeft een wat requiem-achtige teneur omdat ze ontstond in de tijd dat Zemlinsky’s vader overleed (1900). Krijg je de smaak te pakken, luister dan ook naar Zemlinsky’s toonzettingen van de Psalmen 13 en 23!

Wat Josef Suk betreft, van hem moet je echt de vijfdelige Asraël-symfonie uit 1906-07 horen. Suk schreef dit werk om twee geliefde personen te herdenken: zijn schoonvader Antonín Dvořák en diens dochter, Suks vrouw Otilie Dvořák, die kort na elkaar stierven. Je kunt het werk dus een begrafenissymfonie noemen. Asraël, of Azraël (‘Hulp van God’), is in sommige joodse tradities de naam van de engel des doods, die we in de Bijbel tegenkomen in Ex. 12:23; 2 Sam. 24:16; 2 Kon. 19:35; 1 Kron. 21:15 (echter zonder de naam Azraël). In deze schriftplaatsen is zijn rol negatief, maar in de joodse traditie is zijn rol veel positiever. Azraël houdt een boekrol bij met de bestemmingen van de mensen en hij brengt de zielen van de gestorvenen over naar het hiernamaals. In deze zin moeten we Azraël zien in de titel van deze prachtige ‘uitvaartsymfonie’!

Wil je verder lezen?

Als lid krijg je onbeperkt toegang tot cvandaag.nl

ChristenvervolgingDuurzaamheidOpvoedenIsraëlGeloofszekerheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Meerartikelen

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem Bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Brink
Nieuws

Minister Van den Brink wil snelrecht inzetten tegen religieus geweld in azc’s

Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie wil de bestaande mogelijkheden voor snelrecht gebruiken bij religieus geweld in de asielopvang. Ook steunt hij betere kennis van religie bij COA-medewerkers. Dat zei hij donderdag tijdens het...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Eunice van Zomeren en Tobias Cinjee
Interview

Auteurs over de toekomst van christelijke zorg: "De zorg is eigenlijk 'gekaapt' van de kerk"

Veel Nederlandse ziekenhuizen en zorginstellingen hebben christelijke wortels. Maar wat betekent die identiteit nog in een tijd van secularisatie, personeelstekorten en toenemende werkdruk? In het boek Blijvend Bezield onderzoeken Eunice van...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...