Er komt een derde tempel volgens sommige christenen: is dat zo?

Verdieping 5 februari 2024 5 minuten Pieter A. Siebesma
tempel

Veel evangelische christenen menen dat in de toekomst de tempel weer herbouwd zal worden. Maar hoe denken orthodoxe Joden hierover? Verwachten zij de herbouw van de tempel? Zo ja, zullen er dan ook nog offers worden gebracht en zo niet, wat zal dan de functie van de priesters zijn?

Jeruzalem is voor het Joodse volk de belangrijkste stad ter wereld. Hier stond vroeger de tempel, gebouwd door koning Salomo, waarin God Zelf woonde. Na de verwoesting van deze tempel in 586 voor Christus werd na de Babylonische ballingschap de tempel opnieuw gebouwd. Onder Herodes de Grote werd de tempel zo verfraaid en uitgebreid, dat sommige geleerden spreken over de ‘derde tempel’. Dit gebouwencomplex, een van de mooiste en meest indrukwekkende gebouwen uit de oudheid, werd in het jaar 70 door de Romeinen verwoest. Sindsdien zijn er enkele pogingen gedaan om de tempel te herbouwen, zoals tijdens de opstand van Bar Kochba in de tweede eeuw en tijdens de regering van Julianus de Afvallige (361-363). Het liep op niets uit.

Verwachting
De meeste liberale Joden (bijvoorbeeld uit de Reformbeweging en de ‘Conservatives’ in de VS) verwachten niet dat er ooit nog een tempel zal komen. Maar de orthodoxe Joden zijn daarover unaniem. Het gaat zeker gebeuren. Er bestaat een verhaal over rabbi Akiba (± 50-135), een van de grootste rabbijnen van zijn tijd. Toen enkele rabbijnen een jakhals door de ruïne van de verwoeste tempel zagen rondsluipen, barstten zij in tranen uit. Maar rabbi Akiba troostte hen met de woorden, dat aangezien deze verwoesting door de profeten was voorzegd en was uitgekomen, de profetieën over de herbouw van de tempel ook ooit vervuld zullen worden.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld. Vooral in de Joodse liturgie en het gebedenboek wordt de verwachting van de herbouw van de tempel levend gehouden. Tijdens de seidermaaltijd op het Pesachfeest, de avond waarop men de uittocht uit Egypte herdenkt, is een van de bekendste liederen het zogenaamde ‘Addier hu’ (Hebreeuws: ‘Hij is machtig’). Steeds weer wordt het refrein van dit lied herhaald: “Moge Hij Zijn tempel spoedig herbouwen, spoedig, spoedig, in onze dagen, spoedig; o God herbouw, o God herbouw, herbouw Uw tempel spoedig”.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld.

Ook in het Achttiengebed, dat een essentieel onderdeel uitmaakt van de drie dagelijkse gebeden, vinden we verwijzingen naar de herbouw van Jeruzalem en de tempel. Hierbij wordt een relatie gelegd tussen de komst van de Messias en de herbouw van de tempel. De Messias zal in Jeruzalem regeren op de troon van Zijn voorvader David. Onder Zijn leiding zal men de tempel herbouwen. Dan zal God weer Zijn intrek nemen in Zijn Huis en wonen te midden van Zijn volk. Jeruzalem zal het centrum van de wereld zijn. Of in de woorden van Maimonides, een van de bekendste middeleeuwse Joodse geleerden: “Koning Messias zal in de toekomst opstaan en Hij zal het koningschap van David in haar oude toestand herstellen, zoals het was in het begin. En Hij zal de tempel herbouwen en de ballingen van Israël inzamelen. En in Zijn dagen zullen alle wetten weer van kracht worden, zoals ze in het verleden waren. Men zal offers brengen en zich houden aan de sabbatsjaren en jubeljaren met betrekking tot alle geboden in de Thora”. Volgens één bepaalde opvatting zal de tempel gebouwd worden voor de komst van de Messias en voor het herstel van het Huis van David, maar de meerderheid van de rabbijnen verbindt deze gebeurtenissen met elkaar.

Offers
Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht. Er bestaan drie verschillende visies: De meest gebruikelijke is, zoals we die ook bij Maimonides vinden, dat er op dezelfde manier offers gebracht zullen worden als tijdens de eerste en tweede tempelperiode.

De tweede opvatting is dat er geen dieren meer geofferd worden. Volgens een uitspraak van rabbi Menachem van Gallië (of Galatië), een rabbijn uit het eind van de derde eeuw “zullen de offers afgeschaft worden, alleen het dankoffer zal niet afgeschaft worden”. Waarschijnlijk ging hij ervan uit dat in de eindtijd de mensen volmaakt zullen zijn en niet meer zondigen. Daarom is het niet meer noodzakelijk om offers voor de zonden te brengen. Alleen wanneer men God wil danken voor Zijn overvloed en goedheid, mag men een dankoffer brengen of een dankgebed uitspreken.

Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht.

Het derde standpunt daarentegen verkondigt dat er helemaal geen offers meer zullen worden gebracht, omdat gerechtigheid en vrede de plaats van de offers zullen innemen. God Zelf zal als Koning in de tempel wonen en deze zal het geestelijk centrum van de wereld vormen. Dan zal vervuld worden wat Jesaja profeteerde (Jes.2:2-4), dat uit Sion de wet zal uitgaan en des HEEREN woord uit Jeruzalem.

Priesters
Ook de vraag of er in de toekomst nog priesters en Levieten nodig zullen zijn, wordt verschillend beantwoord. Volgens sommige rabbijnen zullen ze functioneren zoals in het verleden het geval was. Weer anderen menen dat de priesters zich met name zullen bezighouden met de bestudering, en het in praktijk brengen, van de Thora op basis van Maleachi 2:7. Zo wordt de tempel het geestelijk centrum van de wereld. De goddelozen zijn dan van de wereld verdwenen en er zal geen lijden meer zijn. Alleen de rechtvaardigen, zowel Joden als niet-joden, zijn overgebleven.

Essentiële verschillen
Deze visie vertoont overeenkomst met de visie op het duizendjarig rijk van veel evangelische christenen. Er zijn echter twee belangrijke verschillen. De herbouw van de tempel vindt plaats voor de wederkomst van Christus, omdat de antichrist deze tempel zal ontwijden, terwijl volgens de Joodse opvatting de Messias Zelf de tempel zal herbouwen. En waar de rabbijnen alles op het aardse Jeruzalem betrekken, maken veel christenen een onderscheid tussen het aardse Jeruzalem tijdens het duizendjarig vrederijk, en het nieuwe Jeruzalem ten tijde van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Immers volgens Openbaring 21:22 zal er in het nieuwe Jeruzalem geen tempel meer zijn, aangezien de HEERE God haar tempel is. 

Dr. Pieter A. Siebesma (1954) is hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven en daarnaast docent Bijbels Hebreeuws aan diverse instellingen. Bovenstaand artikel verscheen op de site van Stichting Israël en de Bijbel en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.

ChristenvervolgingDuurzaamheidOpvoedenIsraëlGeloofszekerheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun aan het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw aan...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Meerartikelen

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Silvan Bruinstroop
Opinie

Zou ik de Heere Jezus blijven belijden als het zelfs mijn leven zou kosten?

Zou ik de Heere Jezus blijven belijden als er een pistool op mijn hoofd wordt gericht? Als ik voor de keuze word gesteld: mijn leven behouden of mijn Heiland verloochenen? Het is een vraag die mij sinds afgelopen zaterdag bezighoudt. Tijdens de...

Hans Hamoen
Podcast

Bijbelsmokkelaar Hans Hamoen beleeft wonderlijke ontmoeting bij Roemeense douane

Met een koffer vol Johannesevangeliën reist Hans Hamoen in de jaren tachtig naar het communistische Roemenië. Bij aankomst op het vliegveld van Boekarest ontdekt een douanebeambte tien Bijbelboekjes in zijn binnenzak. Wat volgt, kan Hans tientallen...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...