Er komt een derde tempel volgens sommige christenen: is dat zo?

Verdieping5 februari 2024 5 minuten Pieter A. Siebesma
tempel

Veel evangelische christenen menen dat in de toekomst de tempel weer herbouwd zal worden. Maar hoe denken orthodoxe Joden hierover? Verwachten zij de herbouw van de tempel? Zo ja, zullen er dan ook nog offers worden gebracht en zo niet, wat zal dan de functie van de priesters zijn?

Jeruzalem is voor het Joodse volk de belangrijkste stad ter wereld. Hier stond vroeger de tempel, gebouwd door koning Salomo, waarin God Zelf woonde. Na de verwoesting van deze tempel in 586 voor Christus werd na de Babylonische ballingschap de tempel opnieuw gebouwd. Onder Herodes de Grote werd de tempel zo verfraaid en uitgebreid, dat sommige geleerden spreken over de ‘derde tempel’. Dit gebouwencomplex, een van de mooiste en meest indrukwekkende gebouwen uit de oudheid, werd in het jaar 70 door de Romeinen verwoest. Sindsdien zijn er enkele pogingen gedaan om de tempel te herbouwen, zoals tijdens de opstand van Bar Kochba in de tweede eeuw en tijdens de regering van Julianus de Afvallige (361-363). Het liep op niets uit.

Verwachting
De meeste liberale Joden (bijvoorbeeld uit de Reformbeweging en de ‘Conservatives’ in de VS) verwachten niet dat er ooit nog een tempel zal komen. Maar de orthodoxe Joden zijn daarover unaniem. Het gaat zeker gebeuren. Er bestaat een verhaal over rabbi Akiba (± 50-135), een van de grootste rabbijnen van zijn tijd. Toen enkele rabbijnen een jakhals door de ruïne van de verwoeste tempel zagen rondsluipen, barstten zij in tranen uit. Maar rabbi Akiba troostte hen met de woorden, dat aangezien deze verwoesting door de profeten was voorzegd en was uitgekomen, de profetieën over de herbouw van de tempel ook ooit vervuld zullen worden.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld. Vooral in de Joodse liturgie en het gebedenboek wordt de verwachting van de herbouw van de tempel levend gehouden. Tijdens de seidermaaltijd op het Pesachfeest, de avond waarop men de uittocht uit Egypte herdenkt, is een van de bekendste liederen het zogenaamde ‘Addier hu’ (Hebreeuws: ‘Hij is machtig’). Steeds weer wordt het refrein van dit lied herhaald: “Moge Hij Zijn tempel spoedig herbouwen, spoedig, spoedig, in onze dagen, spoedig; o God herbouw, o God herbouw, herbouw Uw tempel spoedig”.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld.

Ook in het Achttiengebed, dat een essentieel onderdeel uitmaakt van de drie dagelijkse gebeden, vinden we verwijzingen naar de herbouw van Jeruzalem en de tempel. Hierbij wordt een relatie gelegd tussen de komst van de Messias en de herbouw van de tempel. De Messias zal in Jeruzalem regeren op de troon van Zijn voorvader David. Onder Zijn leiding zal men de tempel herbouwen. Dan zal God weer Zijn intrek nemen in Zijn Huis en wonen te midden van Zijn volk. Jeruzalem zal het centrum van de wereld zijn. Of in de woorden van Maimonides, een van de bekendste middeleeuwse Joodse geleerden: “Koning Messias zal in de toekomst opstaan en Hij zal het koningschap van David in haar oude toestand herstellen, zoals het was in het begin. En Hij zal de tempel herbouwen en de ballingen van Israël inzamelen. En in Zijn dagen zullen alle wetten weer van kracht worden, zoals ze in het verleden waren. Men zal offers brengen en zich houden aan de sabbatsjaren en jubeljaren met betrekking tot alle geboden in de Thora”. Volgens één bepaalde opvatting zal de tempel gebouwd worden voor de komst van de Messias en voor het herstel van het Huis van David, maar de meerderheid van de rabbijnen verbindt deze gebeurtenissen met elkaar.

Offers
Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht. Er bestaan drie verschillende visies: De meest gebruikelijke is, zoals we die ook bij Maimonides vinden, dat er op dezelfde manier offers gebracht zullen worden als tijdens de eerste en tweede tempelperiode.

De tweede opvatting is dat er geen dieren meer geofferd worden. Volgens een uitspraak van rabbi Menachem van Gallië (of Galatië), een rabbijn uit het eind van de derde eeuw “zullen de offers afgeschaft worden, alleen het dankoffer zal niet afgeschaft worden”. Waarschijnlijk ging hij ervan uit dat in de eindtijd de mensen volmaakt zullen zijn en niet meer zondigen. Daarom is het niet meer noodzakelijk om offers voor de zonden te brengen. Alleen wanneer men God wil danken voor Zijn overvloed en goedheid, mag men een dankoffer brengen of een dankgebed uitspreken.

Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht.

Het derde standpunt daarentegen verkondigt dat er helemaal geen offers meer zullen worden gebracht, omdat gerechtigheid en vrede de plaats van de offers zullen innemen. God Zelf zal als Koning in de tempel wonen en deze zal het geestelijk centrum van de wereld vormen. Dan zal vervuld worden wat Jesaja profeteerde (Jes.2:2-4), dat uit Sion de wet zal uitgaan en des HEEREN woord uit Jeruzalem.

Priesters
Ook de vraag of er in de toekomst nog priesters en Levieten nodig zullen zijn, wordt verschillend beantwoord. Volgens sommige rabbijnen zullen ze functioneren zoals in het verleden het geval was. Weer anderen menen dat de priesters zich met name zullen bezighouden met de bestudering, en het in praktijk brengen, van de Thora op basis van Maleachi 2:7. Zo wordt de tempel het geestelijk centrum van de wereld. De goddelozen zijn dan van de wereld verdwenen en er zal geen lijden meer zijn. Alleen de rechtvaardigen, zowel Joden als niet-joden, zijn overgebleven.

Essentiële verschillen
Deze visie vertoont overeenkomst met de visie op het duizendjarig rijk van veel evangelische christenen. Er zijn echter twee belangrijke verschillen. De herbouw van de tempel vindt plaats voor de wederkomst van Christus, omdat de antichrist deze tempel zal ontwijden, terwijl volgens de Joodse opvatting de Messias Zelf de tempel zal herbouwen. En waar de rabbijnen alles op het aardse Jeruzalem betrekken, maken veel christenen een onderscheid tussen het aardse Jeruzalem tijdens het duizendjarig vrederijk, en het nieuwe Jeruzalem ten tijde van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Immers volgens Openbaring 21:22 zal er in het nieuwe Jeruzalem geen tempel meer zijn, aangezien de HEERE God haar tempel is. 

Dr. Pieter A. Siebesma (1954) is hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven en daarnaast docent Bijbels Hebreeuws aan diverse instellingen. Bovenstaand artikel verscheen op de site van Stichting Israël en de Bijbel en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.

Praatmee

Beluister onze podcast

#316 Olga en Eric over een buitenechtelijke relatie en de kracht van vergeving
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Stichting Heart2Heart
Nieuws

Stichting Heart2Heart organiseert conferentie over ‘singles en intimiteit’

Op 1 en 2 maart 2024 organiseert stichting Heart2Heart in Amersfoort haar vierde single conferentie. Dit keer over een kwetsbaar en gewaagd thema: singles en intimiteit. Intimiteit is een heel breed onderwerp. Intimiteit in relatie met God, familie e

Damesensemble Yerusha
Video

Damesensemble Yerusha en Jaco van Houselt zingen op prachtige wijze Psalm 38

'Want, o trouw en eeuwig Wezen. In mijn vrezen staat mijn hoop op U alleen. Gij, mijn God, zult in ellenden bijstand zenden, en verhoren mijn gebeên.' Deze rijke woorden zijn afkomstig uit het vijftiende vers van Psalm 38. Damesensemble Yerusha verto

Ds. C. Harinck
Video

Ds. Harinck over onverdiende genade van God voor zondaren: "Dat is het echte evangelie"

"Een ieder die gelooft zal door Deze vergeving van zonden ontvangen. Dat is het echte evangelie: de verkondiging van een onverdiende vrije vergeving van zonden voor de schuldige mens die in Christus gelooft". Aan het woord is ds. C. Harinck. De emeri

Israëlische vlag
Nieuws

Christelijke leiders roepen op tot drie dagen gebed en vasten voor Israël

Christelijke leiders en Messiasbelijdende Joden uit Israël hebben deze week opgeroepen tot een drie dagen durend gebed voor de natie. Dat meldt All Israel News. Ook riepen de initiatiefnemers hun Israëlische landgenoten op om te vasten en berouw te t

Trump
Nieuws

Trump zweert voor christenen te vechten: "Loyaliteit ligt bij onze Schepper"

Tijdens een bijeenkomst van christelijke media in de Verenigde Staten heeft voormalig president Donald Trump gezegd dat het grootste gevaar voor het christendom vanuit radicaal-linkse hoek komt. Hij noemde zichzelf een “zeer overtuigd christen” en be

Willem Ouweneel
Video

Videoboodschap Willem Ouweneel: Hoe om te gaan met LHBTI'ers in de kerk?

'In veel kerken sluipt de LHBTI-ideologie binnen. Door sommige kerken wordt dit omarmd. Dit zijn angstige ontwikkelingen.' Wat moeten we hiermee? Die vraag staat centraal in onderstaande video van 'Groeiend Geloof'. Prof. dr. Willem Ouweneel geeft ui

11 zendelingen komen om het leven bij tragisch busongeluk in Tanzania
Nieuws

11 zendelingen overleden bij tragisch verkeersongeval in Tanzania

Bij een tragisch verkeersongeval in Tanzania zijn zaterdag 11 zendelingen om het leven gekomen. Dat meldt The Christian Post. De omgekomen zendelingen behoorden tot de zendingsorganisatie Youth With A Mission (YWAM). Het incident, waarbij meerdere vo

ds. B. Jongeneel
Nieuws

Hervormd Huizen hoopt op komst ds. B. Jongeneel

De hervormde gemeente (PKN) in Huizen heeft een beroep uitgebracht op ds. B. Jongeneel. De predikant uit Lunteren kan in de Oude Kerk aan de slag als opvolger van de naar Rijssen verhuisde ds. P. M. van 't Hof. De protestantse gemeente (PKN) in Gouda

Meerartikelen

NGK logo
Dagelijks leven

Refoweb-vragensteller twijfelt: 'Moet ik wel of niet de NGK verlaten?'

'De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv) is gefuseerd en is nu de Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) geworden. Ik heb nog steeds enorme twijfel of ik de gemeente moet verlaten of niet. Ik wil mijn ouders blijven respecteren en hen blijven eren,

Steven Paas en Jan Hoek
God

Tegengestelde Israëlvisies blootgelegd in tweegesprek

Het oorlogsgeweld in Israël en Gaza en de publieke opinies erover hebben velen, ook christenen, in verwarring gebracht of gepolariseerd in vaak tegengestelde Israëlvisies. Voor wie of wat moet worden gekozen? Prof. dr. Jan Hoek en dr. Steven Paas (h)

De Wereld Rond
Podcast

Zendingswerker deelt ervaringen in podcast: Daniël Huisman op Curaçao

In de zending kan iedereen zijn talent inzetten. Zo is Daniël Huisman, opgegroeid op Curaçao, een zendeling die zich al decennia lang inzet op het gebied van techniek. Daniël vertelt hoe hij op een bijzondere manier ervoer dat God hem riep om de zend

Dirk en Netty Toes
Interview

God riep Dirk en Netty naar Groningen: "We zijn geen avonturiers"

Vier jaar geleden besloten Dirk en Netty Toes naar de provincie Groningen te verhuizen om daar een plaatselijke kerk te ondersteunen. Nu zijn zij actief bij pioniersplek ‘De Verbinding’ in Sebaldeburen. ‘Nu in de dorpsmoestuin: spinazie (zelf snijden

Chris Verhagen
Video

Kunnen wedergeboren christenen hun redding verliezen? Chris Verhagen antwoordt

Een van de sterkste argumenten van arminianen tegen gereformeerde theologie berust op hun interpretatie van Hebreeën 6:4-6. Daar lijkt de auteur van de brief aan te geven dat ware wedergeboren gelovigen alsnog verloren kunnen gaan. Bij nadere beschou

Jerke Setz
Nieuws

ChristenUnie-jongeren kiezen Jerke Setz als nieuwe voorzitter

Het bestuur van PerspectieF, de jongerentak van de ChristenUnie, is weer compleet. Afgelopen zaterdag stemden de leden unaniem voor de benoeming van Jerke Setz als voorzitter en Dieke Scheurwater als secretaris. Onder leiding van dit nieuwe bestuur z

burkina faso
Nieuws

Aanslag tijdens kerkdienst in Burkina Faso: Minstens 15 doden

Bij een terroristische aanval op een kerk in Burkina Faso zijn zondag zeker vijftien christenen om het leven gekomen. De katholieke kerk werd aangevallen tijdens een eredienst. Lokale bronnen stellen dat islamitische militanten verantwoordelijk zijn

Ontmoetingsdag Stichting IRS
Nieuws

Ontmoetingsdag Stichting IRS: 'Het Evangelie voor Polen'

'Het Evangelie voor Polen'. Dat is het thema van de Ontmoetingsdag van Stichting In de Rechte Straat (IRS) op D.V. zaterdag 23 maart 2024 in Gorinchem. Op de Ontmoetingsdag vertellen verschillende mensen hoe zij onze Poolse medemensen, dichtbij en ve

Wilkin van de Kamp
Boekfragment

Jezus’ levensbeker werd gevuld met de zonden van de hele wereld

Er ontstond een kloof tussen Vader en Zoon. Die kloof was er al tussen God en mensen. Want zonde brengt scheiding tussen God en mensen: Het probleem is echter dat uw zonden u gescheiden houden van God. Vanwege de zonde heeft Hij zijn gezicht van u af

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant legt uit waarom Urk onvoorwaardelijk de kant van Israël kiest

“Op Urk zijn wij Israël-minded. Iedere keer als er een conflict uitbreekt, kiezen we onvoorwaardelijk de kant van Israël. Israël is immers het oude verbondsvolk. Wie God liefheeft, krijgt dat volk ook lief”, aldus ds. A.C. Uitslag. De christelijke ge

verwoeste kerk
Nieuws

Schrikbarende toename christenvervolging in India

“Met politiewagens vol komen ze het dorp in. We worden behandeld als criminelen.” Lokale evangelisten in India slaan alarm. Sinds begin februari leven christenen in deelstaat Chhattisgarh in grote angst. De nieuwe eerste minister, Vishnu Deo Sai, spr

Kerk
Nieuws

Oekraïense priester dood aangetroffen nadat hij door Russische troepen werd vastgehouden

In het Oekraïense dorpje Kalanchak is het stoffelijk overschot aangetroffen van de 59-jarige priester Stephan Podolchak. Dat meldt The Christian Post. De geestelijke is vermoedelijk door het toedoen van het Russische leger om het leven gekomen. Podol