Er komt een derde tempel volgens sommige christenen: is dat zo?

Verdieping 5 februari 2024 5 minuten Pieter A. Siebesma
tempel

Veel evangelische christenen menen dat in de toekomst de tempel weer herbouwd zal worden. Maar hoe denken orthodoxe Joden hierover? Verwachten zij de herbouw van de tempel? Zo ja, zullen er dan ook nog offers worden gebracht en zo niet, wat zal dan de functie van de priesters zijn?

Jeruzalem is voor het Joodse volk de belangrijkste stad ter wereld. Hier stond vroeger de tempel, gebouwd door koning Salomo, waarin God Zelf woonde. Na de verwoesting van deze tempel in 586 voor Christus werd na de Babylonische ballingschap de tempel opnieuw gebouwd. Onder Herodes de Grote werd de tempel zo verfraaid en uitgebreid, dat sommige geleerden spreken over de ‘derde tempel’. Dit gebouwencomplex, een van de mooiste en meest indrukwekkende gebouwen uit de oudheid, werd in het jaar 70 door de Romeinen verwoest. Sindsdien zijn er enkele pogingen gedaan om de tempel te herbouwen, zoals tijdens de opstand van Bar Kochba in de tweede eeuw en tijdens de regering van Julianus de Afvallige (361-363). Het liep op niets uit.

Verwachting
De meeste liberale Joden (bijvoorbeeld uit de Reformbeweging en de ‘Conservatives’ in de VS) verwachten niet dat er ooit nog een tempel zal komen. Maar de orthodoxe Joden zijn daarover unaniem. Het gaat zeker gebeuren. Er bestaat een verhaal over rabbi Akiba (± 50-135), een van de grootste rabbijnen van zijn tijd. Toen enkele rabbijnen een jakhals door de ruïne van de verwoeste tempel zagen rondsluipen, barstten zij in tranen uit. Maar rabbi Akiba troostte hen met de woorden, dat aangezien deze verwoesting door de profeten was voorzegd en was uitgekomen, de profetieën over de herbouw van de tempel ook ooit vervuld zullen worden.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld. Vooral in de Joodse liturgie en het gebedenboek wordt de verwachting van de herbouw van de tempel levend gehouden. Tijdens de seidermaaltijd op het Pesachfeest, de avond waarop men de uittocht uit Egypte herdenkt, is een van de bekendste liederen het zogenaamde ‘Addier hu’ (Hebreeuws: ‘Hij is machtig’). Steeds weer wordt het refrein van dit lied herhaald: “Moge Hij Zijn tempel spoedig herbouwen, spoedig, spoedig, in onze dagen, spoedig; o God herbouw, o God herbouw, herbouw Uw tempel spoedig”.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld.

Ook in het Achttiengebed, dat een essentieel onderdeel uitmaakt van de drie dagelijkse gebeden, vinden we verwijzingen naar de herbouw van Jeruzalem en de tempel. Hierbij wordt een relatie gelegd tussen de komst van de Messias en de herbouw van de tempel. De Messias zal in Jeruzalem regeren op de troon van Zijn voorvader David. Onder Zijn leiding zal men de tempel herbouwen. Dan zal God weer Zijn intrek nemen in Zijn Huis en wonen te midden van Zijn volk. Jeruzalem zal het centrum van de wereld zijn. Of in de woorden van Maimonides, een van de bekendste middeleeuwse Joodse geleerden: “Koning Messias zal in de toekomst opstaan en Hij zal het koningschap van David in haar oude toestand herstellen, zoals het was in het begin. En Hij zal de tempel herbouwen en de ballingen van Israël inzamelen. En in Zijn dagen zullen alle wetten weer van kracht worden, zoals ze in het verleden waren. Men zal offers brengen en zich houden aan de sabbatsjaren en jubeljaren met betrekking tot alle geboden in de Thora”. Volgens één bepaalde opvatting zal de tempel gebouwd worden voor de komst van de Messias en voor het herstel van het Huis van David, maar de meerderheid van de rabbijnen verbindt deze gebeurtenissen met elkaar.

Offers
Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht. Er bestaan drie verschillende visies: De meest gebruikelijke is, zoals we die ook bij Maimonides vinden, dat er op dezelfde manier offers gebracht zullen worden als tijdens de eerste en tweede tempelperiode.

De tweede opvatting is dat er geen dieren meer geofferd worden. Volgens een uitspraak van rabbi Menachem van Gallië (of Galatië), een rabbijn uit het eind van de derde eeuw “zullen de offers afgeschaft worden, alleen het dankoffer zal niet afgeschaft worden”. Waarschijnlijk ging hij ervan uit dat in de eindtijd de mensen volmaakt zullen zijn en niet meer zondigen. Daarom is het niet meer noodzakelijk om offers voor de zonden te brengen. Alleen wanneer men God wil danken voor Zijn overvloed en goedheid, mag men een dankoffer brengen of een dankgebed uitspreken.

Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht.

Het derde standpunt daarentegen verkondigt dat er helemaal geen offers meer zullen worden gebracht, omdat gerechtigheid en vrede de plaats van de offers zullen innemen. God Zelf zal als Koning in de tempel wonen en deze zal het geestelijk centrum van de wereld vormen. Dan zal vervuld worden wat Jesaja profeteerde (Jes.2:2-4), dat uit Sion de wet zal uitgaan en des HEEREN woord uit Jeruzalem.

Priesters
Ook de vraag of er in de toekomst nog priesters en Levieten nodig zullen zijn, wordt verschillend beantwoord. Volgens sommige rabbijnen zullen ze functioneren zoals in het verleden het geval was. Weer anderen menen dat de priesters zich met name zullen bezighouden met de bestudering, en het in praktijk brengen, van de Thora op basis van Maleachi 2:7. Zo wordt de tempel het geestelijk centrum van de wereld. De goddelozen zijn dan van de wereld verdwenen en er zal geen lijden meer zijn. Alleen de rechtvaardigen, zowel Joden als niet-joden, zijn overgebleven.

Essentiële verschillen
Deze visie vertoont overeenkomst met de visie op het duizendjarig rijk van veel evangelische christenen. Er zijn echter twee belangrijke verschillen. De herbouw van de tempel vindt plaats voor de wederkomst van Christus, omdat de antichrist deze tempel zal ontwijden, terwijl volgens de Joodse opvatting de Messias Zelf de tempel zal herbouwen. En waar de rabbijnen alles op het aardse Jeruzalem betrekken, maken veel christenen een onderscheid tussen het aardse Jeruzalem tijdens het duizendjarig vrederijk, en het nieuwe Jeruzalem ten tijde van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Immers volgens Openbaring 21:22 zal er in het nieuwe Jeruzalem geen tempel meer zijn, aangezien de HEERE God haar tempel is. 

Dr. Pieter A. Siebesma (1954) is hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven en daarnaast docent Bijbels Hebreeuws aan diverse instellingen. Bovenstaand artikel verscheen op de site van Stichting Israël en de Bijbel en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.

ChristenvervolgingIsraëlOpvoedenGeloofszekerheidDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...

Bert-Jan Ruissen
Nieuws

SGP'er Bert-Jan Ruissen tweede op ranglijst meest actieve Europarlementariërs

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen staat in de nieuwste ranking van meest actieve Europarlementariërs op plek 2 van de 720. Dat meldt de SGP op sociale media. Ruissen, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit, maakt zich onder meer sterk...

CGK-synode
Nieuws

CGK-synode Hoogeveen bespreekt toekomst kerkverband: ook convenant met Rijnsburg op tafel

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) gaat van 8 tot en met 11 december uitgebreid spreken over de toekomst van het verdeelde kerkverband. Daarbij komt ook de vraag aan de orde of een convenant mogelijk is met de gemeenten...

Charles
Nieuws

Koning Charles over christelijk geloof: “Het kompas dat al mijn handelen als vorst leidt”

Het christelijke geloof geeft richting aan het koningschap van Charles III. Dat zei de Britse vorst dinsdag bij de opening van de nieuwe General Synode van de Church of England. In Church House in Londen sprak hij over een geloof dat gedurende zijn...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...

Paul Coakley
Nieuws

Amerikaanse aartsbisschop waarschuwt eigen kerk voor politieke verdeeldheid

De politieke strijd tussen Republikeinen en Democraten mag de Amerikaanse Rooms-Katholieke Kerk niet verdelen. Daarvoor waarschuwt aartsbisschop Paul Coakley, voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie. Tijdens een bijeenkomst van...

Doug Wilson
Nieuws

Gereformeerde predikant preekt opnieuw in Pentagon: 'Geen hoop voor Amerika buiten Jezus'

De gereformeerde predikant Doug Wilson heeft gisteren op uitnodiging van Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, opnieuw in het Pentagon gepreekt. Tijdens de maandelijkse kerkdienst stelde Wilson dat Amerika alleen hoop heeft door het...

Meerartikelen

John en Carla Offutt
Nieuws

Predikant en vrouw doodgereden na bruiloft kleinzoon; familie vergeeft bestuurster

Een Amerikaanse predikant en zijn vrouw zijn zaterdag om het leven gekomen bij een verkeersongeval, kort nadat de predikant het huwelijk van zijn kleinzoon had ingezegend. John en Carla Offutt (beiden 74) werden aangereden toen ze op weg waren naar...

Homokoppel
Nieuws

Zweedse kerk verplicht predikanten voorlopig niet om homostellen te trouwen

Predikanten binnen de Zweedse Kerk mogen voorlopig blijven weigeren om homostellen te trouwen als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat. Het kerkparlement heeft dinsdag een omstreden voorstel verworpen dat een einde moest maken aan die...

Schalk
Nieuws

SGP wil Belastingplan ook in senaat niet steunen: zorgen over eenverdieners

De SGP ziet in het Belastingplan voor 2027 onvoldoende terug van de beloofde aanpak van de belastingkloof tussen een- en tweeverdieners. Senator Peter Schalk kondigde dinsdag tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen aan dat zijn fractie het...

nigeria
Nieuws

Open Doors: nog eens zeventien ontvoerde christenen overleden in Nigeria

Nog eens zeventien christenen uit de Nigeriaanse dorpen Ariko en Awon zijn volgens Open Doors in gevangenschap overleden. Zij werden eerder dit jaar ontvoerd door vermoedelijk islamitische Fulani-militanten. Vrijgekomen gijzelaars vertellen over...

paus
Nieuws

Paus krijgt rozenkrans tegen gezicht en reageert met een grap

Paus Leo XIV kreeg maandag 16 november een rozenkrans tegen zijn gezicht tijdens zijn bezoek aan de Peruaanse hoofdstad Lima. Een bezoeker gooide het gebedssnoer naar hem toe toen hij in de pausmobiel langs de menigte reed. De paus reageerde later...

Jenny
Nieuws

Jenny verloor haar vader bij bomaanslag in kerk: "Ik zou met hem meegaan naar de dienst"

Zondag 22 juni 2025 lijkt een zondag als alle andere in Damascus (Syrië). Gelovigen komen samen voor een kerkdienst. Ook in de Sint-Eliaskerk stromen kerkgangers binnen. Maar dan gaat het vreselijk mis. Bij een zelfmoordaanslag komen 22 mensen om het...

Ceder van Dijk
Nieuws

"Zwijg, anders slacht ik je af, christelijke hond”: CU en SGP komen met plan tegen geweld in azc's

Christelijke asielzoekers die in Nederland opnieuw worden bedreigd vanwege hun geloof, moeten beter worden beschermd. CU-Kamerlid Don Ceder en SGP-Kamerlid Diederik van Dijk presenteren woensdag 18 november een initiatiefnota met veertien voorstellen...

Erik-Jan Verbruggen
Opinie

Pornografie is geen onschuldige snack, maar een bedreiging voor je geloof

Pornografie is voor veel christenen een verborgen worsteling. Het beïnvloedt hun kijk op seksualiteit, kan relaties beschadigen en zet het geloofsleven onder druk. Toch blijft het onderwerp in kerken vaak moeilijk bespreekbaar. Volgens Erik-Jan...

Creaton
Persbericht

Amerikaanse topchirurg Michael Egnor zoekt antwoord op ‘het moeilijke probleem’ van het menselijk bewustzijn tijdens congres in Apeldoorn

Stichting Creaton organiseert op zaterdag 21 november 2026 het landelijke congres ‘De Mens en zijn Maker 2’ in Apeldoorn. Centraal staat een van de grootste mysteries in de moderne wetenschap: het menselijk bewustzijn. De hoofdspreker van de dag is...

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Voorgangers Anglicaanse Kerk Engeland
Nieuws

Zweedse predikanten moeten mogelijk verplicht homostellen trouwen

Moeten predikanten verplicht worden om homostellen te trouwen, ook als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat? Die vraag zorgt voor grote verdeeldheid binnen de Zweedse Kerk, de evangelisch-lutherse kerk die tot 2000 de staatskerk van Zweden was....