Jeruzalem is voor het Joodse volk de belangrijkste stad ter wereld. Hier stond vroeger de tempel, gebouwd door koning Salomo, waarin God Zelf woonde. Na de verwoesting van deze tempel in 586 voor Christus werd na de Babylonische ballingschap de tempel opnieuw gebouwd. Onder Herodes de Grote werd de tempel zo verfraaid en uitgebreid, dat sommige geleerden spreken over de ‘derde tempel’. Dit gebouwencomplex, een van de mooiste en meest indrukwekkende gebouwen uit de oudheid, werd in het jaar 70 door de Romeinen verwoest. Sindsdien zijn er enkele pogingen gedaan om de tempel te herbouwen, zoals tijdens de opstand van Bar Kochba in de tweede eeuw en tijdens de regering van Julianus de Afvallige (361-363). Het liep op niets uit.

Verwachting
De meeste liberale Joden (bijvoorbeeld uit de Reformbeweging en de ‘Conservatives’ in de VS) verwachten niet dat er ooit nog een tempel zal komen. Maar de orthodoxe Joden zijn daarover unaniem. Het gaat zeker gebeuren. Er bestaat een verhaal over rabbi Akiba (± 50-135), een van de grootste rabbijnen van zijn tijd. Toen enkele rabbijnen een jakhals door de ruïne van de verwoeste tempel zagen rondsluipen, barstten zij in tranen uit. Maar rabbi Akiba troostte hen met de woorden, dat aangezien deze verwoesting door de profeten was voorzegd en was uitgekomen, de profetieën over de herbouw van de tempel ook ooit vervuld zullen worden.

Door de eeuwen heen hebben Joden uitgezien naar het moment waarop Jeruzalem zou worden herbouwd en de tempel weer zou worden hersteld. Vooral in de Joodse liturgie en het gebedenboek wordt de verwachting van de herbouw van de tempel levend gehouden. Tijdens de seidermaaltijd op het Pesachfeest, de avond waarop men de uittocht uit Egypte herdenkt, is een van de bekendste liederen het zogenaamde ‘Addier hu’ (Hebreeuws: ‘Hij is machtig’). Steeds weer wordt het refrein van dit lied herhaald: “Moge Hij Zijn tempel spoedig herbouwen, spoedig, spoedig, in onze dagen, spoedig; o God herbouw, o God herbouw, herbouw Uw tempel spoedig”.

Ook in het Achttiengebed, dat een essentieel onderdeel uitmaakt van de drie dagelijkse gebeden, vinden we verwijzingen naar de herbouw van Jeruzalem en de tempel. Hierbij wordt een relatie gelegd tussen de komst van de Messias en de herbouw van de tempel. De Messias zal in Jeruzalem regeren op de troon van Zijn voorvader David. Onder Zijn leiding zal men de tempel herbouwen. Dan zal God weer Zijn intrek nemen in Zijn Huis en wonen te midden van Zijn volk. Jeruzalem zal het centrum van de wereld zijn. Of in de woorden van Maimonides, een van de bekendste middeleeuwse Joodse geleerden: “Koning Messias zal in de toekomst opstaan en Hij zal het koningschap van David in haar oude toestand herstellen, zoals het was in het begin. En Hij zal de tempel herbouwen en de ballingen van Israël inzamelen. En in Zijn dagen zullen alle wetten weer van kracht worden, zoals ze in het verleden waren. Men zal offers brengen en zich houden aan de sabbatsjaren en jubeljaren met betrekking tot alle geboden in de Thora”. Volgens één bepaalde opvatting zal de tempel gebouwd worden voor de komst van de Messias en voor het herstel van het Huis van David, maar de meerderheid van de rabbijnen verbindt deze gebeurtenissen met elkaar.

Offers
Over de vraag of er in de toekomst weer offers in de tempel gebracht zullen worden, wordt ook verschillend gedacht. Er bestaan drie verschillende visies: De meest gebruikelijke is, zoals we die ook bij Maimonides vinden, dat er op dezelfde manier offers gebracht zullen worden als tijdens de eerste en tweede tempelperiode.

De tweede opvatting is dat er geen dieren meer geofferd worden. Volgens een uitspraak van rabbi Menachem van Gallië (of Galatië), een rabbijn uit het eind van de derde eeuw “zullen de offers afgeschaft worden, alleen het dankoffer zal niet afgeschaft worden”. Waarschijnlijk ging hij ervan uit dat in de eindtijd de mensen volmaakt zullen zijn en niet meer zondigen. Daarom is het niet meer noodzakelijk om offers voor de zonden te brengen. Alleen wanneer men God wil danken voor Zijn overvloed en goedheid, mag men een dankoffer brengen of een dankgebed uitspreken.

Het derde standpunt daarentegen verkondigt dat er helemaal geen offers meer zullen worden gebracht, omdat gerechtigheid en vrede de plaats van de offers zullen innemen. God Zelf zal als Koning in de tempel wonen en deze zal het geestelijk centrum van de wereld vormen. Dan zal vervuld worden wat Jesaja profeteerde (Jes.2:2-4), dat uit Sion de wet zal uitgaan en des HEEREN woord uit Jeruzalem.

Priesters
Ook de vraag of er in de toekomst nog priesters en Levieten nodig zullen zijn, wordt verschillend beantwoord. Volgens sommige rabbijnen zullen ze functioneren zoals in het verleden het geval was. Weer anderen menen dat de priesters zich met name zullen bezighouden met de bestudering, en het in praktijk brengen, van de Thora op basis van Maleachi 2:7. Zo wordt de tempel het geestelijk centrum van de wereld. De goddelozen zijn dan van de wereld verdwenen en er zal geen lijden meer zijn. Alleen de rechtvaardigen, zowel Joden als niet-joden, zijn overgebleven.

Essentiële verschillen
Deze visie vertoont overeenkomst met de visie op het duizendjarig rijk van veel evangelische christenen. Er zijn echter twee belangrijke verschillen. De herbouw van de tempel vindt plaats voor de wederkomst van Christus, omdat de antichrist deze tempel zal ontwijden, terwijl volgens de Joodse opvatting de Messias Zelf de tempel zal herbouwen. En waar de rabbijnen alles op het aardse Jeruzalem betrekken, maken veel christenen een onderscheid tussen het aardse Jeruzalem tijdens het duizendjarig vrederijk, en het nieuwe Jeruzalem ten tijde van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Immers volgens Openbaring 21:22 zal er in het nieuwe Jeruzalem geen tempel meer zijn, aangezien de HEERE God haar tempel is. 

Dr. Pieter A. Siebesma (1954) is hoogleraar godsdienstwetenschappen aan de Evangelische Theologische Faculteit (ETF) te Leuven en daarnaast docent Bijbels Hebreeuws aan diverse instellingen. Bovenstaand artikel verscheen op de site van Stichting Israël en de Bijbel en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.