Moeilijke Bijbelteksten: Zijn de 10 stammen van Israël verdwenen?

God 31 mei 2023 Marco van Putten
Marco van Putten

In de serie Moeilijke Bijbelteksten behandelt Bijbelleraar Marco van Putten in korte artikelen onderwerpen uit de Bijbel die moeilijk worden gevonden. Dit artikel gaat over de vermeende verdwijning van 10 van Israëls stammen.

Een meerderheid van gelovigen denkt dat 10 stammen van Israël verdwenen zijn. Ze zouden opgegaan zijn in of verstrooid onder de volken doordat de ‘Assyriërs ze gevangennamen en daarna als slaven verkochten. Toch staat er herhaaldelijk in de Bijbel dat God al Israëls twaalf stammen tezamen weer zal laten terugkeren naar het beloofde Land (Js 30:3; Hos 1:11-12; Zac 10:6). Hoe kan dat?

Davidisch koninkrijk vernederd
De vermeende 10 stammen zouden zelfstandig een apart koninkrijk hebben opgericht naast het Davidische koningshuis. Zo lijken ze gerebelleerd te hebben en zou hun verstrooiing het gevolg daarvan zijn.

De werkelijkheid is, zoals zo vaak, anders. In circa 931 voor Christus keerde zich vrijwel heel Israël van het koningshuis van David af. Alleen de stam Judah (of althans het grootste deel ervan) bleef loyaal aan dat koningshuis.

De gedachte van de verdwijning van 10 stammen wijst er in elk geval op dat de geschiedenis van het huis van Israël niet helder en goed gekend is.

Jeruzalem was de Davidische residentiestad en bovendien de tempelstad geworden. Omdat de stad in het stamgebied van Benjamin ligt, sloot ook die stam zich (grotendeels) bij de Davidische koning aan. Zo ontstond het schaduwkoninkrijk Judah.

In de Bijbel wordt die nieuwe situatie ook genoemd, namelijk het van Godswege ontstaan van een apart huis van Efraïm/Israël, naast dat van Judah/David. Toch gebruiken de Bijbelse profeten vaker de benaming ‘het huis van Jakob’, wat staat voor heel Israël. Vooral met het oog op de verlangde hereniging (Js 10:21; Ezech 37:22; Hos 1:11).

Het Bijbelverslag laat zien dat die nieuwe situatie een volksverhuizing onder de Israëliem tot gevolg gehad (1 K 12:16; 2 Kr 11:13-14). Belangrijkste voorbeeld is de stam Simeon dat eertijds bij de Judeeërs woonden, maar vervolgens naar het nieuwe koninkrijk Israël trok (34:6).

Het koninkrijk van de Efraïmiet Jerobe’am werd daarna terecht Israël genoemd, want dat vertegenwoordigde het. Het schaduwkoninkrijk Judah raakte dunbevolkt en was bovendien economisch zwak. Toch wilde diens koning de Israëliem voor hun daad straffen door ze aan te vallen (1 K 12:21). Deze wederzijdse vijandigheid die erdoor ontstond duurde voort (14:30; Js 11:13) en verklaart de negatieve beoordeling van het huis van Jozef in het Judaïsme. Daar komt bij dat in de ballingschapstijd de bevolkingsbenaming ‘Joden’ in gebruik kwam, wat verwarring geeft.

De gedachte van de verdwijning van 10 stammen wijst er in elk geval op dat de geschiedenis van het huis van Israël (ook wel huis van Jozef genoemd (Zac 10:6)) niet helder en goed gekend is. Maar staat er, met het oog op het aangekondigde herstel van heel Israël, niet meer over in de Bijbel?

Ontstaan tweespalt
De reden dat de Israëliem hun loyaliteit aan Davids huis introkken laat zich verklaren. Het begon eigenlijk met koning Salomo, Davids zoon, die op latere leeftijd ernstig afweek van Gods verbond. Daardoor keerde God Zich begrijpelijkerwijs van het Davidische koningshuis af (1 K 11:11, 39) en Hij stelde Jerobe’am aan als koning over Zijn volk Israël (verzen 37-38).

Naarmate dat de vijandelijkheden tussen de koninkrijken afnamen reisden de Israëliem van het ene naar het andere koninkrijk en nogal wat profeten werkten zowel in Israël als in Judah.

Dit nieuwe, derde koningshuis keerde zich echter al vrij snel nog ernstiger tegen God door het invoeren van een alternatieve godsdienst (12:29-33). Door deze boosaardigheid liet God al vroeg weten dat Hij dit nieuwe koningshuis zou verwoesten (14:10-11, 14). God kondigde toen ook al het einde van heel Israël (alle 12 stammen; vers 15) aan, waarvoor Mozes al had gewaarschuwd (Dt 28:15-57).

Israëls vierde en vijfde koningshuis
Na de verwoesting van het derde koningshuis keerde God Zich ook tegen de nieuwe koning, zodat hij niet eens in staat was een koningshuis (langdurige regering met minstens een generatie die hem opvolgt) op te bouwen. De opperbevelhebber van die koning, ’Omrie genaamd, kon dit wel. Over ’Omries achtergrond, zoals zijn stamverband, is niets bekend. Blijkbaar ging natieverband een grotere rol dan stamverband spelen. Dit geldt ook voor het koninkrijk Judah, omdat minstens de stam Benjamin, maar ook leden van andere stammen, er deel van uitmaakte (bijvoorbeeld 2 Kr 15:9).

’Omrie krenkte God waardoor Hij Zich weer tegen Israël richtte. Hij stuurde profeten en sloeg het koninkrijk (1 K 17:1). Hoewel sommige Davidische koningen Gods Weg nog navolgden, deden de meesten dezelfde boosaardigheid als Israëls koningen. De koningen van beide koninkrijken namen ook steeds vaker dezelfde naam aan, zoals Jehoram, ‘Achazjah en Jo‘asj, want ze begonnen zich te verzwageren. Daarom veroordeelde God zowel Israël als Judah voor hun boosaardigheid (Jr 3:8).

Israëls zesde koningshuis
Jehoe‘ werd koning en verwoestte het huis van ‘Omrie en doodde ook de zittende koning van Judah (2 K 9:24, 27). Hij verwijderde de afgoderij van buitenlandse goden, maar hield toch vast aan de alternatieve godsdienst die Jerobe’am had ingevoerd. Daarom kastijdde God de Israëliem, maar had nog niet besloten Israël te verbannen en wilde hen ook niet verwerpen.

Naarmate dat de vijandelijkheden tussen de koninkrijken afnamen reisden de Israëliem van het ene naar het andere koninkrijk en nogal wat profeten werkten zowel in Israël als in Judah. Israëlieten wisselde soms ook van koningsloyaliteit (2 Kr 11:17; 25:6) en een deel van hen hield vast aan de centrale Tempeldienst (11:16; 31:6; 35:18).

Er is ook een oproep bekend van een Davidische koning aan de inwoners van het koninkrijk Israël om het Pésach in Jeruzalem te vieren (30:1, 5) en sommigen voerden ook godsdienstig herstel door in de noordelijke stamgebieden (31:1; 34:6-7). Er werden Tempeloffers gebracht voor heel Israël (29:24) en Israëliem uit de noordelijke stamgebieden werden teruggebracht naar de Bijbelse godsdienst (34:33). Dat wijst erop dat er nog steeds Israëliem in die stamgebieden woonden die door ‘Assur waren bezet (Jr 41:4-5; 2 Kr 34:21).

De terugkeer uit de eerste ballingschap moet dus hebben bestaan uit leden van alle stammen als gedeeltelijke vervulling van Gods profetie over het herstel van heel Israël.

Israël zevende, achtste en negende koningshuis
Israëls laatste koningen kregen te maken met brutale moordpartijen en daardoor volgden koningen elkaar snel op. Israël kreeg daardoor van Godswege te maken met invallen van ‘Aram en ‘Assyrië. Deze laatste natie nam uiteindelijk het koninkrijk Israël stukje bij beetje in en bepaalde zelfs wie koning over Israël werd. Maar door hun ontrouw aan ‘Assur maakte het een eind aan het koninkrijk Israël en dreigde hetzelfde met het koninkrijk Judah te doen. Dit laatste werd uitgesteld, maar Israëls volledige verbanning volgde circa 135 jaar later door de verwoesting van Jeruzalem en diens tempel.

Israëlitische ballingen in Mesopotamië
De ‘Assyriërs deporteerde Israëliem vooral naar gebieden in het zuiden van hun rijk dat ze hadden bezet. Namelijk in het midden en zuidoosten van het Midden-Oosten. Leefgebieden van Babyloniërs en Meden.

Zo’n 100 jaar later begint ‘Assurs verval en heroveren Babyloniërs en Meden hun oorspronkelijke gebieden. De Israëlitische ballingen worden dan inwoners van hun respectievelijke koninkrijken.

Babyloniërs vallen kort daarop ook herhaaldelijk het koninkrijk Judah binnen en voeren inwoners eveneens af naar hun rijksgebieden in Mesopotamië. Daardoor werden alle Israëlitische ballingen dus inwoners van hetzelfde rijk. Daarover gaat het laatste gedeelte van 2 Koningen.

Het zou dan vreemd zijn als de Israëliem elkaar niet zouden opzoeken of vinden (Jr 3:18; 50:4). Waar die Israëlitische gemeenschappen verbleven was blijkbaar goed gedocumenteerd, want koningin Ester schreef ze aan (Es 8:9). De terugkeer uit de eerste ballingschap moet dus hebben bestaan uit leden van alle stammen als gedeeltelijke vervulling van Gods profetie over het herstel van heel Israël.

Van Israël gaat geen deel verloren. Over al diens delen/stammen waakt God.

Evaluatie
De vraag naar de vermeende verdwijning van 10 stammen van Israël blijkt dus geen Bijbelse basis te hebben. Maar er zijn nog andere argumenten tegen de verdwijningsgedachte.

Zo waren er nogal wat Israëliem woonachtig in de diaspora (het vrijwillige wonen buiten het beloofde Land) toen de ballingschap begon. Tot welke stammen zij behoorden is niet te achterhalen. Zij waren van de ballingschap gevrijwaard, maar God zal ook hen laten terugkeren naar het beloofde land (Js 11:11). Onder hen waren zeker leden van de 10 stammen die verdwenen worden geacht.
Dan is er de profetie van Ezechiël over het herstel van alle stamgebieden in de toekomst (Ezech 48:1-7, 23-27).

In het Nieuwe Testament worden de stamgebieden van Zebulon en Naftalie genoemd (Mt 4:13-15). De apostel Paulus stelde van de stam Benjamin te zijn (Rm 11:1; Flp 3:5) en de profetes Hanna was van de stam Asjer (Lc 2:36). Paulus stelde ook dat alle stammen van Israël deel zullen hebben aan het nationale herstel (Rm 11:26).
In de Openbaring van Johannes wordt geprofeteerd dat alle stammen van Israël deel zullen hebben aan Gods aanstaande koninkrijk (Opb 7:5-8).

Zelfs vandaag weten heel wat Joden dat ze behoren tot een van de 10 verdwenen gewaande stammen.

Kortom, de vermeende verdwijning is een mythe die dit artikel tracht te weerleggen. Niet alleen zijn er geen 10 stammen verdwenen. Van Israël gaat geen deel verloren. Over al diens delen/stammen waakt God.

Als Israël is verstrooid, dan in zijn geheel. Wat ook een feit is tot op de huidige dag. Maar niemand zal beweren dat Israël is verdwenen. Evenzo, zal God Israël niet deels, maar geheel (representanten van diens 12 stammen tezamen) laten terugkeren, zoals bij de terugkeer uit de eerste verbanning was gebeurd.

Praatmee

Beluister onze podcast

#373 Jeffrey & Petra van de Weetering over Israël, de kerk en geloven vanuit de schuilkelder
Of beluister op:
Luister naar
0:00

Meerartikelen

Vrouw
Persbericht

4.000 kerken ontvangen brochure over miskraam en stilgeboorte

Eén op de vier vrouwen krijgt te maken met een verlies in de zwangerschap. Er heerst nog veel onwetendheid hoe om te gaan met een miskraam of stilgeboorte. Schreeuw om leven publiceert daarom een brochure over het christelijk omgaan met miskraam en s

Kamer
Persbericht

Protestants Nederland waarschuwt voor wetsvoorstel: 'Bedreiging voor pastorale zorg'

De vereniging Protestants Nederland waarschuwt dat het wetsvoorstel tot strafbaarstelling van conversiehandelingen een bedreiging vormt voor pastorale zorg. Volgens de vereniging is de wet zo geformuleerd dat ook pastorale gesprekken tot strafrechtel

TU
Persbericht

George Harinck onderscheiden met Kuyperprijs 2026

Dr. George Harinck, gerenommeerd historicus, wetenschapper en rector magnificus van de Theologische Universiteit Utrecht, is onderscheiden met de Abraham Kuyper Prize for Excellence in Reformed Theology and Public Life. De Kuyperprijs, ingesteld in 1

Ds. J. P. Ouwehand
Nieuws

Hervormde gemeente Wijk bij Duurstede beroept ds. J. P. Ouwehand

De hervormde gemeente te Wijk bij Duurstede heeft een beroep uitgebracht op ds. J. P. Ouwehand. De predikant is sinds 2020 verbonden aan de hervormde gemeenten van Ilpendam en Watergang. In Wijk bij Duurstede is men vacant nadat ds. M. J. Middelkoop

Vlag Soedan
Nieuws

Soedanese politie arresteert vijf christenen tijdens rouwdienst

In Soedan zijn vijf Zuid-Soedanese christenen gearresteerd tijdens een rouwdienst. Dat melden diverse kerkleiders. Op 16 augustus viel de politie een rouwdienst binnen in Noord-Khartoum. Pastor Peter Perpeny van de Presbyteriaanse Kerk van Soedan en

Júlia Herku
Video

Jonge Theoloog des Vaderlands Júlia Herku te gast in Hour of Power

Aanstaande zondag is Júlia Herku te gast in Hour of Power. Deze jonge theologe heeft een grote passie voor Gen Z en zoekt via kunst het gesprek met hen over diepe levensvragen, zoals: wat betekent het om persoonlijk in God te geloven?  Kijk komende z

Ds. A. van der Zwan
Video

CGK-predikant waarschuwt voor een geloof zonder kennis

Kennis zonder geloof is dood, maar geloof zonder kennis is net zo ernstig. Zo stelde ds. A. van der Zwan in een recente preek over 2 Petrus 1. De CGK-predikant uit Dordrecht wees erop dat we hiervoor juist in onze tijd op onze hoede moeten zijn en ui

Gevangenis
Nieuws

Man vernielt Amerikaanse kerk uit woede tegen God

In de Amerikaanse staat Wisconsin is een man aangehouden vanwege het vernielen van een kerk. Volgens de politie stelde de man tijdens zijn verhoring dat hij “heel boos op God” was en daarom de kerk vernielde. De 35-jarige Jute T. Handrick sloeg vorig

Meerartikelen

Huwelijksproblemen
Dagelijks leven

Refoweb-vragensteller erkent: “We hebben eigenlijk geen huwelijk meer”

Een vrouw die al meer dan tien jaar getrouwd is, deelde in de vragenrubriek van Refoweb haar aangrijpende verhaal. Haar man, bij wie autisme is vastgesteld, heeft zich steeds verder van haar verwijderd. Hij slaapt niet meer naast haar, vindt haar nie

Samuël
Video

Waarom rationaliteit niet kan bestaan zonder God

In deze video van ChristenDOM? legt Samuël uit waarom rationaliteit volgens hem onmogelijk is zonder God. Vanuit een verrassend perspectief, gebaseerd op inzichten uit de natuurkunde, laat hij zien hoe geloof en logica onlosmakelijk met elkaar verbon

 prof. dr. Herman Selderhuis
Video

Herman Selderhuis over invloed van de kerk op Nederlandse geschiedenis

De kerk heeft een diep stempel gedrukt op de Nederlandse geschiedenis. In deze video vertelt prof. dr. Herman Selderhuis over het Handboek Nederlandse Kerkgeschiedenis; een volledig herzien en rijk geïllustreerd standaardwerk. Het laat zien hoe de ke

Anne Borkent
Podcast

Terugluisteren: Anne Borkent nodigt uit tot rust aan Jezus’ voeten

In een wereld vol haast en rumoer nodigt Aan de voeten van Jezus van Anne Borkent je uit om even stil te staan. Dit 40-dagenboek helpt je om dagelijks tijd te nemen om te bidden met de Bijbel, te luisteren naar Jezus en dichter bij Hem te komen. Juis

Ds. H. Polinder
Preekverslag

Ds. Polinder wijst predikanten op essentiële taak: “Wees een rover van de hel”

"Hebben we nog voor ogen dat we vissers van mensen zijn? Bidden we dat de Heere ons werk zo gebruiken wil dat we een rover van de hel zijn?", aldus ds. H. Polinder. De CGK-predikant stond deze week tijdens de Haamstedeconferentie stil bij Johannes. V

Paul Copan
Boekfragment

Trots versus nederigheid: wat leert de Bijbel ons echt?

Nederigheid is een verkeerd begrepen deugd. De countryzanger Mac Davis zong vrijmoedig dat het moeilijk was nederig te zijn omdat hij in alle opzichten perfect was. Ik ben opgegroeid met zinnen als: ‘Nederig en er trots op!’ of ‘Heb je mijn boek gele

CGK
Nieuws

CGK-strijd: CG Beraad noemt advies rechter 'onmogelijk'

Het Christelijk Gereformeerd Beraad (CG Beraad) reageert kritisch op het advies van de rechter in de rechtszaak rond de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK). Volgens het beraad is het “beschamend” dat kerkelijke zaken via de

Gavin
Nieuws

Hollywood-acteur Gavin Casalegno gebruikt bekendheid om geloof te delen

Gavin Casalegno is bij miljoenen kijkers bekend als Jeremiah Fisher uit de populaire Prime Video-serie The Summer I Turned Pretty. Maar buiten de filmset profileert de 25-jarige Texaan zich steeds nadrukkelijker als christen. Via sociale media deelt

Reitsma
Persbericht

GZB organiseert retraite voor predikanten en kerkelijk werkers

Woensdag 10 september is er in de Oosterkerk in Zeist een retraite over het GZB-jaarthema ‘Hou vol - God is trouw’. Hoe houd je het als predikant of kerkelijk werker vol en hoe houd je je vast aan je roeping wanneer er veel op je afkomt? Predikanten

 make some noise
Persbericht

Christelijke variant van Kinderen voor Kinderen verovert steeds meer landen

Wellicht ken je Make Some Noise Kids al, vaak omschreven als de christelijke versie van Kinderen voor Kinderen. Het initiatief werd in 2014 gestart door Laurens Post en Klaasjan Leenheer. Wat ooit begon als een Nederlands experiment om eigentijdse ch

Ds. R. van Kooten
Video

HHK-predikant vertelt over ouderling die op zijn sterfbed vergeving vroeg voor incest

Ds. R. van Kooten behandelde in een recente preek het zesde gebod 'Gij zult niet doodslaan'. Dit gebod verbiedt niet enkel moord, maar ook alle vormen van haat, woede en wraakgevoelens. De hersteld hervormde predikant vertelde een aangrijpend verhaal

Ron van der Spoel
Video

Ron van der Spoel vertelt wat Psalm 84 ons leert over heimwee

In deze overdenking van de IZB neemt dominee Ron van der Spoel ons mee in Psalm 84, een psalm vol verlangen naar Gods aanwezigheid. Hij vergelijkt het met heimwee: een diep, bijna pijnlijk gemis dat je drijft om thuis te komen. Ontdek hoe dit verlang