Als het gaat over geweldloos verzet, inspireert Jezus mij. Wat Hij daarover zegt, is overbekend maar wordt bizar genoeg vaak op tegenovergestelde wijze opgevat. Alsof Jezus mensen zou aanraden om een voetveeg te zijn of zich weg te cijferen voor anderen. Maar wat Jezus hier aanbeveelt is om niet gewelddadig én niet passief te zijn. Want er is een derde weg, zegt Hij in Matteüs 5. Keer degene die je op de rechterwang slaat, ook je linkerwang toe. Als iemand je ondergoed van je wil afnemen, sta hem dan ook je bovenkleren af. En als iemand je dwingt één mijl met hem mee te gaan, loop er dan twee met hem op.

Op je rechterwang geslagen worden betekent dat iemand je sloeg met de rug van zijn (rechter)hand. Een vernederende klap van een meerdere tegen een mindere. De keuze om dan je linkerwang toe te keren is tegendraads. Als je wordt terechtgewezen door zo’n klap, is het logisch om je klein te maken en zeker niet om uitdagend je linkerwang toe te keren. De andere wang toekeren betekent: ‘probeer het nog maar een keer, het is je de eerste keer niet gelukt om me te vernederen.’

Jezus’ tweede voorbeeld komt uit een juridische context en gaat over iemand die zó arm is dat er niets anders meer gevorderd kan worden dan zijn kleren. Stel je voor dat zo iemand zijn bovenkleding in moet leveren en dan ook nog zijn ondergoed begint uit te trekken. Wat Jezus hier aanraadt is naakt protest. In die tijd was naaktheid niet een schande voor de naakte, maar een schande voor degene die diens naaktheid zag. Het onmenselijke systeem zou door zo’n actie dus letterlijk worden blootgelegd.

Jezus’ derde voorbeeld gaat over bezetters. Soldaten mochten aan bewoners van een bezet land vragen om hun spullen voor een mijl te dragen. Niet méér, om opstand te voorkomen. Deden ze dit toch, dan stonden daar straffen op. Wilde je als bewoner dus een soldaat in de problemen brengen, dan moest je dus zijn spullen langer dan een mijl meedragen. Je kunt je inbeelden hoe zo iemand demonstratief doorloopt met de tas van de soldaat en de soldaat erachteraan dribbelt en smeekt of hij z’n eigen spullen weer mag dragen.

Jezus geeft dus drie voorbeelden om te handelen in een onderdrukkend systeem. Om initiatief te nemen terwijl je machteloos leek. Alle voorbeelden zijn creatief, speels, en humoristisch. Je laat op die manier jouw menselijke kant zien, je bepaalt de onderdrukkers bij hun menselijkheid, en je hoopt dat de andere partij kan veranderen. Door het onrecht aan de kaak te stellen, probeer je de ander te bevrijden van het kwaad dat diegene jou aandoet. Daarmee zijn deze voorbeelden ook polariserend en kwetsbaar. De onderdrukker wordt geprovoceerd. Dat is niet zonder risico. De onderdrukker zal zo’n uitdagende reactie waarschijnlijk niet op prijs stellen, mogelijk met zweepslagen tot gevolg. Jezus heeft het zelf ervaren. En Hij gaf daarna nóg een voorbeeld van burgerlijke ongehoorzaamheid: door op te staan uit de dood. Als je veroordeeld was tot de kruisdood, was het wel de bedoeling dat je dood zou blijven.

Ikzelf probeer deze ‘derde weg’ te bewandelen, die anders is dan cynisme of machteloze berusting. Ik bezette de stoep voor het Torentje met een spandoek: ‘Graag hier een klimaatvriendelijke premier’. Daarom riep ik onlangs bij de ING: ‘Hebt u een hekel aan uw kinderen? Verafschuwt u schoon drinkwater? Neem dan een rekening bij de ING, help hen de aarde in de afgrond te storten!’ Daarom neem ik plaats in de lobby van mijn pensioenfonds en kondig aan niet te zullen vertrekken tot zij stoppen met het financieren van vervuilende bedrijven die weigeren te verduurzamen. Er is weinig dat me meer hoop geeft dan deze derde weg.

Rozemarijn van ’t Einde is theoloog en klimaatactivist. Haar boek 'Rebelleren voor het leven: een dominee in actie voor klimaatrechtvaardigheid' verschijnt in 2023 bij KokBoekencentrum. Dit artikel verscheen als blog bij het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap op www.debijbel.nl.