Job en de Webb-telescoop: 'Waar is de weg naar de oorsprong van het licht?'

God23 november 2022 Marjo C. A. Korpel
Webb-telescoop

Op 12 juli 2022 toonde de NASA de spectaculaire eerste foto’s van de Webb-ruimtetelescoop die een stukje universum laten zien ter grootte van een zandkorrel. Job 38:19 is daarbij ineens fascinerend, alsof de verzen ooit geschreven zijn met het oog op mensen van nu, vooral in de nieuwe bijbelvertaling. Hoe rijmen we zulke nieuwe kennis met die oude Bijbel?

Job uit Uz
Simpel gezegd gaat het bij die ruimtefoto’s om terugkijken in de tijd. Maar ook als bijbelonderzoekers proberen we dat te doen. Zo wordt van Job altijd gezegd: we weten niets van hem. Nu wist de bijbelschrijver nog wel dat Job iemand was uit het land Uz. Waar dat ligt weten we niet, maar er zijn goede redenen om aan te nemen dat het ergens in het oude Kanaän was, op de grens van Israël en Libanon. Opmerkelijk is dat juist daar, in het huidige Zuid-Syrië, Job nog altijd als heilige wordt vereerd. Er is een Job-dorp, een Job-klooster, een Job-bad (hamam), en zelfs een graf van Job en zijn familie, evenals een Job-steen. In een heel oud pelgrimageverslag schrijft de Romeinse vrouw Egeria (4e eeuw na Chr.) wat ze daar zag: het Job-dorp, het Job-graf en de Job-steen.

Job-steen
Op de zogenaamde Job-steen staat in Egyptische hiërogliefen een Kanaänitische tekst te lezen: God (El) schepper van de aarde, Baäl Zafon.

Dat verhaal van de Kanaänitische Job heeft blijkbaar zoveel indruk gemaakt dat het overal is doorverteld en verder uitgebreid.

Egeria had opgemerkt dat ook de naam Job erop was geschreven, al zegt dat niet veel. Volgens de legende was het zelfs de steen waartegen Job zat toen hij melaats ver buiten zijn stad zat. In werkelijkheid is de steen van de Egyptische koning Ramses II (13e eeuw voor Chr.). Niettemin geeft de inscriptie wel aan dat de bewoners daar in die tijd de goden El en Baäl vereerden. Uit Egyptische brieven (Amarna) weten we dat er in dat gebied toen een Kanaänitische Job onderkoning (burgemeester) was van de stad Ashtaroth. Nu bleek hij niet op zijn post te zijn toen zijn stad werd aangevallen door vijanden. De farao – die in die tijd ook over Kanaän heerste – wilde weten waarom Job afwezig was. Er wordt teruggeschreven dat koning Job ernstig ziek is en al twee maanden buiten de stad verblijft. In een andere brief worden drie getuigen genoemd die kunnen bevestigen dat Job ziek is en ver van de stad in afzondering verblijft. Die drie moeten Job dus wel hebben opgezocht, anders konden ze niet als getuigen worden aangevoerd.

Vragen aan Job
Dat verhaal van de Kanaänitische Job heeft blijkbaar zoveel indruk gemaakt dat het overal is doorverteld en verder uitgebreid, ook in Israël. In de bijbelse versie laten de bijbelschrijvers God vragen stellen aan Job: Waar is de weg naar de oorsprong van het licht?’ Letterlijk staat er in het Hebreeuws: 'waar is de weg naar de woonplaats van het licht?’, en: 'waar is de (woon)plaats van het donker?’ Alle vragen in Job 38 wijzen er wel op dat het blijkbaar ook de bedoeling is dat mensen zulke vragen stellen, en proberen antwoorden te vinden.

Menselijke taal
Nu is er wel een vraag die meteen opkomt: maar hoe sprak God dan tot Job? Wie de Bijbel doorleest zal zien dat overal waar staat: 'en God sprak’, 'en God zei’, of 'zo luidt het Woord des Heren’ het bijna altijd mensen zijn die spreken: profeten, priesters, zangers, dichters. Gedreven door de Geest spreken zij woorden van God, maar wel in hun eigen taal, en met hun eigen kennis (bijv. Job 32:8). Zo sprak de profeet Amos, die van een boerenbedrijf kwam, in beelden uit de landbouw. En de profeet Ezechiel, die priester was, gebruikte enorm veel beeldspraak over de tempel. Ook als het over de Schepping gaat, gebruiken de schrijvers daarvoor allerlei verschillende voorstellingen. Niet alleen in Genesis 1 en 2 wordt over de Schepping gesproken, maar ook in de Psalmen, de profetenboeken en dus in het boek Job.

Toen onlangs de eerste beelden van de Webb-telescoop getoond werden, leek het wel alsof die woorden in het boek Job ooit geschreven waren voor nu: 'Waar is de weg naar de oorsprong van het licht? En waar is de plaats van het donker?’

Bijbelse vragen over het oerbegin
Daaraan is te zien dat ook toen mensen zich al afvroegen: hoe zijn wij mensen hier gekomen? Hoe is deze hele aarde ontstaan? Waar komt het licht vandaan? Spottend wordt tegen Job gezegd: Jij weet dat vast, want jij bent toen toch al geboren? De bijbelschrijver realiseert zich hier: God is geen mens. God is zoveel groter dan mensen, als mens kunnen we God helemaal niet begrijpen. Wat weten wij van het ontstaan van het licht? Wat weten wij van het ontstaan van de aarde?

Webb-telescoop
Toen onlangs de eerste beelden van de Webb-telescoop getoond werden, leek het wel alsof die woorden in het boek Job ooit geschreven waren voor nu: 'Waar is de weg naar de oorsprong van het licht? En waar is de plaats van het donker?’ Want daarover gaan die ontdekkingen van de Webb-telescoop: over de weg van het licht. De snelheid van het licht is de snelste beweging die maar mogelijk is, 300.000 kilometer per seconde. Nee, dat wist men in bijbelse tijden nog niet. Maar de mens heeft wel verstand gekregen om dingen te onderzoeken. En met de Webb-telescoop kunnen we nu zó ver kijken, dat we miljarden lichtjaren terug in de tijd kunnen zien.

Terugkijken in de tijd
Zoals we dus via onderzoek naar oude teksten terug in de tijd kunnen om die Job uit Kanaän te ontdekken, zo kunnen we nu ook via die Webb-telescoop inderdaad bijna die oorsprong van het licht zien. Als je die foto’s ziet, dan besef je ineens hoe klein wij mensen zijn. Dat is ook wat bij alle discussies over de foto’s naar voren kwam in actualiteitenprogramma’s. De nietigheid van de mens. Eigenlijk net zoals die schrijver van het boek Job al die vragen beschrijft van God: wat weet jij ervan, Job? Was jij erbij, bij dat oerbegin? De foto’s geven ook iets weer van de enorme schoonheid van het heelal. Met een beetje fantasie zie je bij een van de foto’s Michelangelo’s bekende fresco erin, de schepping van Adam, twee handen die elkaar bijna raken.

Sterrenkundige Vincent Icke zei in het programma Op1 erover: 'Het is gewoon prách-tig! Het is een totaal wonder!’ Waarbij hij snel aantekende dat Simon Stevin al zei:

Een wonder is geen wonder. Want hoe wonderlijk iets ook is, er moet een verklaring voor zijn.

Met een beetje fantasie zie je bij een van de foto’s Michelangelo’s bekende fresco erin, de schepping van Adam, twee handen die elkaar bijna raken.

Dat is niet zo’n gekke gedachte. De foto’s van de Webb-telescoop laten zien hoeveel meer we tegenwoordig weten, maar ook: hoe gigantisch veel meer er nog te onderzoeken is dan men in bijbelse tijden ooit had kunnen bedenken. In bijbelse tijden was de wereld nog redelijk overzichtelijk. Zo begon de bijbelschrijver het scheppingsverhaal met de mens. Inmiddels weten we dat we als mens echt nog maar pas komen kijken (300.000 jaar).

De unieke aarde
Voordat de mens gevormd werd, om die bijbelse taal even te gebruiken, was er al minstens 13 miljard jaar aan voorafgegaan waarin de sterrenstelsels zijn ontstaan, en heel veel later ook ons zonnestelsel. Met de aarde, die unieke blauwe bal, met zuurstof voor ons als hoogtepunt. En al weten we nu zoveel meer, tegelijk blijft het zo onnoemelijk groots dat we het niet anders kunnen aanduiden dan als een wonder, of ook: een Godswonder. Gods grootsheid blijkt nog miljarden malen groter te zijn dan de bijbelschrijvers ooit hebben kunnen bevroeden.

God is geen mens
Toen de Russische kosmonaut Joeri Gagarin in 1961 als eerste mens in een baan om de aarde vloog zou hij hebben gezegd dat hij God niet was tegengekomen. Alsof God op een troon in de ruimte zou wonen. Het kan ook anders ervaren worden. Na een kerkdienst over die tekst van Job 38 vertelde een oudere man mij hoe hij in 1952 als twintigjarige zijn opleiding tot straaljagerpiloot deed in Amerika. Na twee jaar mocht hij voor het eerst een solovlucht maken. Helemaal alleen vloog hij rakelings over de wolken, want veel lager dan gewone vliegtuigen. Maar, zo vertelde hij mij, toen hij daar zo alleen was, had hij het gevoel gehad alsof hij daar boven de wolken juist níet alleen was geweest. Zelf noemde hij het een ervaring van Gods mysterie.

Gods grootsheid blijkt nog miljarden malen groter te zijn dan de bijbelschrijvers ooit hebben kunnen bevroeden.

Spreken over God is beeldspraak
De Russische kosmonaut had slechts gezocht naar God als mens, maar zo is God niet. God is de kracht buiten ons en binnen ons, die ons verre overstijgt. Alle spreken over God is beeldspraak en de bijbelschrijvers wisten dat maar al te goed. Ook voor de schepping gebruiken ze beeldspraak. Zo schept God in Genesis 1 de wereld door enkel te spreken. In Job 38 wordt God beschreven als een soort architect die alles uitmeet, maar even later ook als bouwvakker (Job 38:5), een kleermaker (Job 38:9) en een zegelmaker (Job 38:14). Zoals bijbelschrijvers al beeldspraak gebruikten om Gods scheppingswerk te beschrijven, zo beschrijven ook astronomen en natuurkundigen het onbekende met beeldspraak. Zo hebben zij het over 'zwarte gaten’ en de 'oerknal’. Het zijn beelden om iets te beschrijven dat ons voorstellingsvermogen te boven gaat. Dan kunnen we alleen nog spreken in superlatieven, en vooral in beeldspraak. Dat blijft zo, ook als de mens in staat gesteld wordt bepaalde fenomenen beter te begrijpen, zoals die Lees deze passage'zwarte gaten'.

Gods liefde
Als je dan beseft dat er minstens 13 miljard jaar nodig is geweest voor het ontstaan van het universum, en daarbinnen de laatste 4,5 miljard jaar nodig was voor het ontstaan van ons zonnestelsel, voordat wij kleine mensen hier op aarde zouden kunnen bestaan en leven, dan kun je je ook de vraag stellen: hoeveel liefde moet God dan wel niet hebben voor ons en alles op deze aarde? Mensen, planten, dieren, watervallen, blauwe meren, ruisende bossen. Dan moet God tegelijk ook wel heel dichtbij zijn.

Wazige spiegel
Zoals Paulus in zijn brief aan de Korintiërs (1 Kor. 13:8-12) zegt: 'Ons kennen schiet tekort en ons profeteren is beperkt. Pas wanneer het volmaakte (van God) komt, dan zal wat (voor ons mensen) beperkt is verdwijnen.’ Paulus stelt de liefde er tegenover:

'Nu zien we nog maar een afspiegeling’ (eerdere en betere vertaling: een wazige spiegel); 'een raadselachtig beeld, maar straks staan we oog in oog. Nu is mijn kennen nog beperkt, maar straks zal ik volledig kennen, zoals ik zelf gekend ben’.

God is bijbels gezien zowel de kracht achter de hele Schepping, dat enorme heelal, als ook de kracht van de liefde die ons zeer nabij is en in wie elk mens gekend is.

Marjo C. A. Korpel is universitair Hoofddocent Oude Testament. Bovenstaand artikel verscheen onlangs op de site van de PThU en is met toestemming van de auteur overgenomen door Cvandaag.

Praatmee

Beluister onze podcast

#327 Jeffrey & mr. Lineke Blijdorp over het rechtse kabinet, Tom de Wal en ontkerkelijking
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Lineke Blijdorp
Podcast

Lineke Blijdorp hekelt uitspraken D66-minister over Tom de Wal: "Beschamend"

"Beschamend en dom", zo typeert Lineke Blijdorp recente uitspraken van Pia Dijkstra, demissionair minister van Medische Zorg, over evangelist Tom de Wal. Volgens de D66-bewindsvrouw houdt De Wal met zijn genezingsdiensten "mensen voor de gek". Ze waa

Ds. J. Koppelaar
Video

HHK-predikant: "Een zondaar zonder berouw is welkom bij Christus"

Mensen hoeven niet over voldoende zondekennis of berouw te beschikken, voordat ze tot de Heere Jezus mogen gaan. Dit onderstreepte ds. J. Koppelaar onlangs tijdens een preek. De hersteld hervormde predikant deelt een hoopvolle boodschap voor reformat

Chris Stoffer
Video

SGP-leider brengt 'geloof, hoop en liefde' ter sprake tijdens Kamerdebat

Het was een lange dag woensdag in de Tweede Kamer. Er werd bijna twaalf uur lang gedebatteerd over het hoofdlijnenakkoord dat door PVV, VVD, NSC en BBB is gesloten. Aan het einde van de dag gloorde er hoop in de Tweede Kamer. En niet alleen hoop, ook

Paus Franciscus
Nieuws

Vaticaan nodigt door Chinese overheid benoemde bisschop uit voor evenement

Een door de Chinese overheid benoemde bisschop sprak tijdens een event dat onlangs door het Vaticaan in Shanghai gehouden werd. Dat meldt The Christian Post. Het gaat om bisschop Shen Bin, hij werd in april 2023 door de communistische Chinese regerin

Nick Hall
Positief nieuws

Evangelisatiecampagne bereikt in twee maanden 67 miljoen mensen

De wereldwijde evangelisatiecampagne, genaamd 'Anthem of Grace', heeft in bijna twee maanden tijd liefst 67 miljoen bereikt met de goede boodschap. Dat meldt CBN News. De met Goede Vrijdag afgetrapte evangelisatiecampagne is een initiatief van de de

Soedan
Nieuws

Angst onder christenen Zuid-Soedan neemt toe na ontvoering priester

De recente onverklaarbare verdwijning van priester Luke Yugue en zijn chauffeur Michael Gbeko in Zuid-Soedan heeft onder veel christenen in het Centraal-Afrikaanse land angst gezaaid. Zij vrezen nu voor hun veiligheid en aarzelen om hun pastorale wer

Seksualiteit
Column

Praten over seks in de kerk?!

Pas kwam ik thuis uit m’n werk. En niet ik, maar m’n oudste dochter viel meteen met de deur in huis: ‘Ik heb echt geen zin in de tienerclub vrijdag… Ze gaan het dan over seks en porno hebben.’ Zo, welkom thuis! Terwijl ik mijn jas uittrek en aan tafe

Chris Verhagen
Video

Christelijke apologeet waarschuwt tegen theologie van hypergenade

In deze onderstaande video staat Chris Verhagen, initiatiefnemer van Christelijke apologeet, stil bij het concept van "hypergrace theology", oftewel: hypergenade theologie. De invloed van hypergenade theologie is volgens hem merkbaar in de evangelisc

Meerartikelen

Paul Field en Ralph van Manen
Nieuws

Paul Field en Ralph van Manen vieren gezamenlijk 50 jaar songwriting

Sommige artiesten zijn een meester in hun vak. En als je het over liedjes schrijven hebt, dan kan Paul Field zeker een meester genoemd worden. De Brit is al bijna vijftig jaar actief en heeft honderden liedjes geschreven die hun sporen hebben nagelat

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp vertelt hoe God ons als Zijn geliefde kinderen heeft aangenomen

"Bekleed met het Lam van God heeft God jou in Christus het Lam geadopteerd en als Zijn geliefde kind willen aanvaarden. De Geest van adoptie jubelt het dan uit in jouw hart, jij bent Gods geliefde kind. Wat jij mag beantwoorden met een hartstochtelij

Mirjam Bikker
Opinie

Coalitieakkoord: We mogen ons in ons landje niet terugtrekken achter de dijken

Hoop! Een prachtig woord, een fundament, een anker; het tegenovergestelde van angst. ‘Hoop is licht dat vanuit de toekomst op het heden valt,’ schrijft de priester Tomáš Halík. Het maakt dus veel uit welke toekomst je voor ogen hebt. Daar moest ik aa

christenvervolging
Boekfragment

Iedere christen krijgt vroeg of laat met lijden te maken

De eerste brief van Petrus, met het karakter van een rondzendbrief, is geadresseerd aan niet-Joodse christenen in Klein-Azië. Vanwege hun geloof kregen zij te maken met sociale discriminatie, een voorloper van de christenvervolging die dit gebied een

Ds. M van Reenen
Opinie

Moet je refo zijn om altijd een rok te dragen?

In de loop van de jaren als predikant tref je steeds meer broeders uit allerlei kerkverbanden. Logischerwijze (vanuit mijn kerkelijke positie) het meest in reformatorische kring, maar gelukkig ook daarbuiten. Er zijn veel punten van herkenning, maar

Pia Dijkstra en Tom de Wal
Nieuws

D66-minister roept Nederlanders op om niet naar Tom de Wal te gaan

‘Gebedsgenezers’ als evangelist Tom de Wal “houden mensen voor de gek”, stelt Pia Dijkstra. De demissionair minister van Medische Zorg roept Nederlanders op om de genezingsdiensten van Tom de Wal niet te bezoeken. “Tuin er niet in”, aldus de bewindsv

Ds. A. Baars
Video

Prof. dr. Baars nam jarenlang geen deel aan het avondmaal: "Ik had geen vrijmoedigheid"

“Ik had geen vrijmoedigheid om aan de dis van het verbond te gaan. Ik studeerde al theologie in Apeldoorn en ik had nog nooit avondmaal gevierd. Ik had geen vrijmoedigheid”, aldus prof. dr. A. Baars. De emerituspredikant, verbonden aan de CGK, vertel

CVS Pharmacy
Nieuws

Christelijke verpleegkundige bereikt schikking met ex-werkgever na ontslag om abortusmedicatie

De christelijke verpleegkundige Robyn Strader werd in oktober 2021 door haar werkgever ontslagen omdat ze weigerde abortusmedicatie te verstrekken. Ze weigerde echter om het daarbij te laten zitten en spande vervolgens een rechtszaak aan tegen haar v

Paus Franciscus
Nieuws

Paus Franciscus beschuldigd van ketterij nadat hij stelde dat elk mens 'fundamenteel goed' is

Paus Franciscus heeft op sociale media veel kritiek gekregen naar aanleiding van een uitspraak die hij onlangs deed in gesprek met het Amerikaanse actualiteitenprogramma '60 Minutes'. Dat meldt The Christian Post. De geestelijke merkte op dat de mens

Gert-Jan Segers
Opinie

Landgenoten zijn medeverantwoordelijk voor een golf van Jodenhaat

De verkrachtingen, de moorden en de gijzeling van honderden Israëliërs door Hamas-strijders op 7 oktober waren gruwelijk. En nog altijd zitten er Israëlische gijzelaars in de helse krochten van Hamas. Hartverscheurend. De verwoesting in Gaza en de du

Jonathan Kroeske
Levensverhaal

Tijdens de grootste tegenslagen ervoer voorganger Jonathan Kroeske Gods nabijheid

Jonathan Kroeske is voorganger van Godcentre Utrecht, een van de snelst groeiende kerken in Nederland. Onlangs schoof Kroeske aan in het programma Hour of Power, waarin hij onder meer vertelde over de grootste tegenslagen in zijn leven. Het is decemb

suïcidale gedachten
Nieuws

Zelfdodingen voorkomen wordt wettelijke verplichting; initiatiefwet ChristenUnie aangenomen

De inzet van de landelijke en lokale overheid om zelfdodingen te voorkomen wordt een wettelijke verplichting. Een bijna unanieme Kamer stemde vandaag in met de initiatiefwet van ChristenUnie die dat gaat regelen. Alleen FvD stemde tegen. De wet werd