"We denken vaak in goed en slecht. 'De pleger is slecht en het slachtoffer niet', maar vaak zijn beide slachtoffer. De pleger gaat ook steeds over grenzen heen. Hij doet het een, vervolgens doet hij nog iets ergers. Het gedrag stapelt zich op. Zo heeft hij ook te maken met grensoverschrijdend gedrag. Hij gaat steeds een stapje verder. Wanneer het gaat over seksueel misbruik heeft hij zichzelf niet in de hand. De één heeft een bepaalde behoefte en de ander niet, in een partnerrelatie. Er ontstaat machtsmisbruik en lust. Van het een komt het ander. Je kan het je bijna niet voorstellen als je in een gezonde relatie zit, maar wanneer er onderlinge spanningen spelen kan het gebeuren dat iemand binnen een relatie over de grens van zijn partner gaat."

Herkennen slachtoffers grensoverschrijdend gedrag wanneer het hen overkomt?
"Dit is voor een deel afhankelijk van de leeftijd. Ee kind dat misbruikt wordt heeft op jonge leeftijd vaak niet door dat het 'niet normaal' is wat er gebeurt. Pas later als kinderen een breder referentiekader krijgen, rond een jaar of negen á tien, merken zij op dat het niet in elk gezin zo gaat. Vaak zitten kinderen klem in de situatie. Ze worden soms bedreigd of gechanteerd. Zij kunnen bedreigingen niet relativeren en houden het misbruik meestal geheim."

"In de serie Geraldine en de vrouwen wordt onder anderen een meisje gevolgd die van baby af aan werd misbruikt. Van de eerste delicten weet ze uiteraard niets meer, maar uiteindelijk begrijpt ze dat er iets niet klopt. Ze wordt als een 'probleemkind' aangeduid en uit huis geplaatst. Het schrijnende is, dat zij vervolgens in het pleeggezin opnieuw wordt misbruikt en later in haar leven nogmaals. Ze denkt steeds weer dat ze veilig is, maar dan gebeurt het opnieuw. Vaak zijn slachtoffers zich bewust van wat er gebeurt, maar kunnen niet uit de situatie ontsnappen. Het is heel erg dat er steeds opnieuw over de grens van iemand heen wordt gegaan. Het meisje uit de serie is gelovig. Hier komen ook vragen uit voort zoals: 'Waarom laat God dit gebeuren?'"

"Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt. Hier komen ook Bijbelteksten bij kijken zoals 'eert uw vader en uw moeder' die in een verkeerde context worden misbruikt tegen het slachtoffer. In andere gevallen wordt het in de kerk 'afgehandeld' door een schuldbelijdenis. In de gemeente is het dan misschien wel klaar, maar voor het slachtoffer nog lang niet. Aan de andere kant kan het geloof een enorme troost zijn. Het kan voor hem of haar voelen alsof iedereen hen heeft verlaten, behalve God. Hij is trouw. Het is heel mooi dat het geloof zo ook tot troost en steun kan zijn."

Hoe kan je als omstander op deze situatie reageren? 
"Omstanders kunnen vaak bijna niet geloven dat iets gebeurt. Wanneer een vader in een gezin een kind misbruikt weet de moeder en weten de andere kinderen vaak dat het speelt, maar voelen zij zich niet bij machte om hier iets mee te doen. Zij zijn bang voor de gevolgen en de schande in de familie. Daarnaast wordt het vaak afgedaan als stoeien of onderling doktertje spelen en spelen er allerlei andere spanningen."

"Mensen willen misbruik eigenlijk niet zien. In de webinar zullen we hier ook nog verder op ingaan. Hoe kan het dat dit zo is? Hoe ga je hiermee om? Over de schaamte en het ongemak heen stappen is vaak lastig. Dit is ook een grens die je over moet. Je moet een grens over om naast het slachtoffer te kunnen staan, te luisteren en vervolgens ook naast hem te blijven staan."

"De reden waarom slachtoffers contact vermijden is vaak dat mensen merken dat hulpverleners niet bij hen blijven. Daarnaast worden de slachtoffers ondervraagd door bijvoorbeeld de politie, bij wie zij aangifte hebben gedaan van het delict. De politie geeft aan dat ze geen zaak van de aangifte kunnen maken. Dit is eigenlijk heel verdrietig. Ik heb een aantal jaren de zedenpolitie gecoacht in hoe zij met de verhalen van slachtoffers om kunnen gaan. Ik moedig hen aan om het verhaal te geloven. Maak er een zaak van om de dader te berechten en ook om het slachtoffer te helpen."

Hoe ga je het gesprek aan over grensoverschrijdend gedrag en misbruik?
"In gesprek met een slachtoffer helpt het om veel te luisteren en de woorden te herhalen die het slachtoffer zelf gebruikt om het misbruik aan te duiden. Vervolgens helpt dat het slachtoffer om hier verder over te praten en meer te vertellen. Als hulpverlener of omstander is het goed om zo het grensoverschrijdend gedrag te erkennen en aan te sluiten bij de ervaring van het slachtoffer. Zij hebben het verhaal vaak al meerdere keren verteld, maar hebben het idee dat niemand ooit écht geluisterd heeft."

"Samen met Mirjam Visser-Fuchs geeft ik deze webinar. Zij vertelt dat zij een keer vroeg aan een slachtoffer wat hem hielp om over de situatie te praten. Hij gaf aan dat hij het graag per telefoon zou willen doen, omdat hij dan kon zeggen: 'Ik hang wel even op.' Vervolgens gebruikten hij deze uitspraak in de echte gesprekken om aan te geven dat hij geen of nog geen antwoord wilde geven op bepaalde vragen. Dit gaf hem en de hulpverlener de ruimte en hield het gesprek luchtig, omdat er een bepaalde mate van humor in de uitspraak zit."

"Veel mensen vinden het ongemakkelijk om het gesprek over misbruik aan te gaan. Wat kan je aan iemand vragen die zoiets heeft meegemaakt? Het kan helpen om grenzen aan te geven tijdens het gesprek en ruimte te laten voor stiltes. Zo is er ook de kans om niets te zeggen. Je hoeft niet altijd overal een antwoord op te geven of te hebben. Het gesprek moet helpen om te overleven. Hier hoort soms ook humor bij."

"Wanneer je seksueel misbruik hebt meegemaakt is dit iets wat je niet zomaar los kan laten. Je hebt het ervaren, dit kan niet ongedaan gemaakt worden. Wel kan het slachtoffer door middel van verwerking het delict achter zich laten. Het slachtoffer leert als het ware te zeggen: 'Dit is hier gebeurt, in deze fase van mijn leven, maar het is nu niet meer.' Dat kost veel tijd."

Meer weten over omgaan met en praten over grensoverschrijdend gedrag? Schrijf je hier in voor de webinar van dinsdag 24 november 14:00.