Andries spreekt over seksueel misbruik: "Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt"

Gesponsord 18 november 2020
Andries Scherpenzeel CHE

Bijna iedereen krijgt in directe of indirecte zin in zijn leven te maken met grensoverschrijdend gedrag. Ook christenen. Deze week is de week van aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling. CIP.nl sprak met Andries Scherpenzeel over hoe je als christen om kan gaan met grensoverschrijdend gedrag in jouw omgeving. Scherpenzeel is coach, intervisor en coördinator Scholing aanpak Huiselijk geweld aan de CHE. Hij spreekt samen met Mirjam Visser-Fusch van de VPSG over grensoverschrijdend gedrag tijdens een webinar op dinsdag 24 november.

"We denken vaak in goed en slecht. 'De pleger is slecht en het slachtoffer niet', maar vaak zijn beide slachtoffer. De pleger gaat ook steeds over grenzen heen. Hij doet het een, vervolgens doet hij nog iets ergers. Het gedrag stapelt zich op. Zo heeft hij ook te maken met grensoverschrijdend gedrag. Hij gaat steeds een stapje verder. Wanneer het gaat over seksueel misbruik heeft hij zichzelf niet in de hand. De één heeft een bepaalde behoefte en de ander niet, in een partnerrelatie. Er ontstaat machtsmisbruik en lust. Van het een komt het ander. Je kan het je bijna niet voorstellen als je in een gezonde relatie zit, maar wanneer er onderlinge spanningen spelen kan het gebeuren dat iemand binnen een relatie over de grens van zijn partner gaat."

Herkennen slachtoffers grensoverschrijdend gedrag wanneer het hen overkomt?
"Dit is voor een deel afhankelijk van de leeftijd. Ee kind dat misbruikt wordt heeft op jonge leeftijd vaak niet door dat het 'niet normaal' is wat er gebeurt. Pas later als kinderen een breder referentiekader krijgen, rond een jaar of negen á tien, merken zij op dat het niet in elk gezin zo gaat. Vaak zitten kinderen klem in de situatie. Ze worden soms bedreigd of gechanteerd. Zij kunnen bedreigingen niet relativeren en houden het misbruik meestal geheim."

"Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt"

"In de serie Geraldine en de vrouwen wordt onder anderen een meisje gevolgd die van baby af aan werd misbruikt. Van de eerste delicten weet ze uiteraard niets meer, maar uiteindelijk begrijpt ze dat er iets niet klopt. Ze wordt als een 'probleemkind' aangeduid en uit huis geplaatst. Het schrijnende is, dat zij vervolgens in het pleeggezin opnieuw wordt misbruikt en later in haar leven nogmaals. Ze denkt steeds weer dat ze veilig is, maar dan gebeurt het opnieuw. Vaak zijn slachtoffers zich bewust van wat er gebeurt, maar kunnen niet uit de situatie ontsnappen. Het is heel erg dat er steeds opnieuw over de grens van iemand heen wordt gegaan. Het meisje uit de serie is gelovig. Hier komen ook vragen uit voort zoals: 'Waarom laat God dit gebeuren?'"

"Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt. Hier komen ook Bijbelteksten bij kijken zoals 'eert uw vader en uw moeder' die in een verkeerde context worden misbruikt tegen het slachtoffer. In andere gevallen wordt het in de kerk 'afgehandeld' door een schuldbelijdenis. In de gemeente is het dan misschien wel klaar, maar voor het slachtoffer nog lang niet. Aan de andere kant kan het geloof een enorme troost zijn. Het kan voor hem of haar voelen alsof iedereen hen heeft verlaten, behalve God. Hij is trouw. Het is heel mooi dat het geloof zo ook tot troost en steun kan zijn."

Hoe kan je als omstander op deze situatie reageren? 
"Omstanders kunnen vaak bijna niet geloven dat iets gebeurt. Wanneer een vader in een gezin een kind misbruikt weet de moeder en weten de andere kinderen vaak dat het speelt, maar voelen zij zich niet bij machte om hier iets mee te doen. Zij zijn bang voor de gevolgen en de schande in de familie. Daarnaast wordt het vaak afgedaan als stoeien of onderling doktertje spelen en spelen er allerlei andere spanningen."

"Mensen willen misbruik eigenlijk niet zien. In de webinar zullen we hier ook nog verder op ingaan. Hoe kan het dat dit zo is? Hoe ga je hiermee om? Over de schaamte en het ongemak heen stappen is vaak lastig. Dit is ook een grens die je over moet. Je moet een grens over om naast het slachtoffer te kunnen staan, te luisteren en vervolgens ook naast hem te blijven staan."

"Mensen willen misbruik eigenlijk niet zien."

"De reden waarom slachtoffers contact vermijden is vaak dat mensen merken dat hulpverleners niet bij hen blijven. Daarnaast worden de slachtoffers ondervraagd door bijvoorbeeld de politie, bij wie zij aangifte hebben gedaan van het delict. De politie geeft aan dat ze geen zaak van de aangifte kunnen maken. Dit is eigenlijk heel verdrietig. Ik heb een aantal jaren de zedenpolitie gecoacht in hoe zij met de verhalen van slachtoffers om kunnen gaan. Ik moedig hen aan om het verhaal te geloven. Maak er een zaak van om de dader te berechten en ook om het slachtoffer te helpen."

Hoe ga je het gesprek aan over grensoverschrijdend gedrag en misbruik?
"In gesprek met een slachtoffer helpt het om veel te luisteren en de woorden te herhalen die het slachtoffer zelf gebruikt om het misbruik aan te duiden. Vervolgens helpt dat het slachtoffer om hier verder over te praten en meer te vertellen. Als hulpverlener of omstander is het goed om zo het grensoverschrijdend gedrag te erkennen en aan te sluiten bij de ervaring van het slachtoffer. Zij hebben het verhaal vaak al meerdere keren verteld, maar hebben het idee dat niemand ooit écht geluisterd heeft."

"Je moet een grens over om naast het slachtoffer te kunnen staan, te luisteren en vervolgens ook naast hem te blijven staan."

"Samen met Mirjam Visser-Fuchs geeft ik deze webinar. Zij vertelt dat zij een keer vroeg aan een slachtoffer wat hem hielp om over de situatie te praten. Hij gaf aan dat hij het graag per telefoon zou willen doen, omdat hij dan kon zeggen: 'Ik hang wel even op.' Vervolgens gebruikten hij deze uitspraak in de echte gesprekken om aan te geven dat hij geen of nog geen antwoord wilde geven op bepaalde vragen. Dit gaf hem en de hulpverlener de ruimte en hield het gesprek luchtig, omdat er een bepaalde mate van humor in de uitspraak zit."

"Veel mensen vinden het ongemakkelijk om het gesprek over misbruik aan te gaan. Wat kan je aan iemand vragen die zoiets heeft meegemaakt? Het kan helpen om grenzen aan te geven tijdens het gesprek en ruimte te laten voor stiltes. Zo is er ook de kans om niets te zeggen. Je hoeft niet altijd overal een antwoord op te geven of te hebben. Het gesprek moet helpen om te overleven. Hier hoort soms ook humor bij."

"Wanneer je seksueel misbruik hebt meegemaakt is dit iets wat je niet zomaar los kan laten. Je hebt het ervaren, dit kan niet ongedaan gemaakt worden. Wel kan het slachtoffer door middel van verwerking het delict achter zich laten. Het slachtoffer leert als het ware te zeggen: 'Dit is hier gebeurt, in deze fase van mijn leven, maar het is nu niet meer.' Dat kost veel tijd."

Meer weten over omgaan met en praten over grensoverschrijdend gedrag? Schrijf je hier in voor de webinar van dinsdag 24 november 14:00.

ChristenvervolgingDuurzaamheidOpvoedenIsraëlGeloofszekerheid

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Meerartikelen

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem Bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Brink
Nieuws

Minister Van den Brink wil snelrecht inzetten tegen religieus geweld in azc’s

Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie wil de bestaande mogelijkheden voor snelrecht gebruiken bij religieus geweld in de asielopvang. Ook steunt hij betere kennis van religie bij COA-medewerkers. Dat zei hij donderdag tijdens het...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Eunice van Zomeren en Tobias Cinjee
Interview

Auteurs over de toekomst van christelijke zorg: "De zorg is eigenlijk 'gekaapt' van de kerk"

Veel Nederlandse ziekenhuizen en zorginstellingen hebben christelijke wortels. Maar wat betekent die identiteit nog in een tijd van secularisatie, personeelstekorten en toenemende werkdruk? In het boek Blijvend Bezield onderzoeken Eunice van...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...