Andries spreekt over seksueel misbruik: "Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt"

Gesponsord 18 november 2020
Andries Scherpenzeel CHE

Bijna iedereen krijgt in directe of indirecte zin in zijn leven te maken met grensoverschrijdend gedrag. Ook christenen. Deze week is de week van aandacht voor huiselijk geweld en kindermishandeling. CIP.nl sprak met Andries Scherpenzeel over hoe je als christen om kan gaan met grensoverschrijdend gedrag in jouw omgeving. Scherpenzeel is coach, intervisor en coördinator Scholing aanpak Huiselijk geweld aan de CHE. Hij spreekt samen met Mirjam Visser-Fusch van de VPSG over grensoverschrijdend gedrag tijdens een webinar op dinsdag 24 november.

"We denken vaak in goed en slecht. 'De pleger is slecht en het slachtoffer niet', maar vaak zijn beide slachtoffer. De pleger gaat ook steeds over grenzen heen. Hij doet het een, vervolgens doet hij nog iets ergers. Het gedrag stapelt zich op. Zo heeft hij ook te maken met grensoverschrijdend gedrag. Hij gaat steeds een stapje verder. Wanneer het gaat over seksueel misbruik heeft hij zichzelf niet in de hand. De één heeft een bepaalde behoefte en de ander niet, in een partnerrelatie. Er ontstaat machtsmisbruik en lust. Van het een komt het ander. Je kan het je bijna niet voorstellen als je in een gezonde relatie zit, maar wanneer er onderlinge spanningen spelen kan het gebeuren dat iemand binnen een relatie over de grens van zijn partner gaat."

Herkennen slachtoffers grensoverschrijdend gedrag wanneer het hen overkomt?
"Dit is voor een deel afhankelijk van de leeftijd. Ee kind dat misbruikt wordt heeft op jonge leeftijd vaak niet door dat het 'niet normaal' is wat er gebeurt. Pas later als kinderen een breder referentiekader krijgen, rond een jaar of negen á tien, merken zij op dat het niet in elk gezin zo gaat. Vaak zitten kinderen klem in de situatie. Ze worden soms bedreigd of gechanteerd. Zij kunnen bedreigingen niet relativeren en houden het misbruik meestal geheim."

"Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt"

"In de serie Geraldine en de vrouwen wordt onder anderen een meisje gevolgd die van baby af aan werd misbruikt. Van de eerste delicten weet ze uiteraard niets meer, maar uiteindelijk begrijpt ze dat er iets niet klopt. Ze wordt als een 'probleemkind' aangeduid en uit huis geplaatst. Het schrijnende is, dat zij vervolgens in het pleeggezin opnieuw wordt misbruikt en later in haar leven nogmaals. Ze denkt steeds weer dat ze veilig is, maar dan gebeurt het opnieuw. Vaak zijn slachtoffers zich bewust van wat er gebeurt, maar kunnen niet uit de situatie ontsnappen. Het is heel erg dat er steeds opnieuw over de grens van iemand heen wordt gegaan. Het meisje uit de serie is gelovig. Hier komen ook vragen uit voort zoals: 'Waarom laat God dit gebeuren?'"

"Het beeld van God als Vader raakt bij slachtoffers vaak verknipt. Hier komen ook Bijbelteksten bij kijken zoals 'eert uw vader en uw moeder' die in een verkeerde context worden misbruikt tegen het slachtoffer. In andere gevallen wordt het in de kerk 'afgehandeld' door een schuldbelijdenis. In de gemeente is het dan misschien wel klaar, maar voor het slachtoffer nog lang niet. Aan de andere kant kan het geloof een enorme troost zijn. Het kan voor hem of haar voelen alsof iedereen hen heeft verlaten, behalve God. Hij is trouw. Het is heel mooi dat het geloof zo ook tot troost en steun kan zijn."

Hoe kan je als omstander op deze situatie reageren? 
"Omstanders kunnen vaak bijna niet geloven dat iets gebeurt. Wanneer een vader in een gezin een kind misbruikt weet de moeder en weten de andere kinderen vaak dat het speelt, maar voelen zij zich niet bij machte om hier iets mee te doen. Zij zijn bang voor de gevolgen en de schande in de familie. Daarnaast wordt het vaak afgedaan als stoeien of onderling doktertje spelen en spelen er allerlei andere spanningen."

"Mensen willen misbruik eigenlijk niet zien. In de webinar zullen we hier ook nog verder op ingaan. Hoe kan het dat dit zo is? Hoe ga je hiermee om? Over de schaamte en het ongemak heen stappen is vaak lastig. Dit is ook een grens die je over moet. Je moet een grens over om naast het slachtoffer te kunnen staan, te luisteren en vervolgens ook naast hem te blijven staan."

"Mensen willen misbruik eigenlijk niet zien."

"De reden waarom slachtoffers contact vermijden is vaak dat mensen merken dat hulpverleners niet bij hen blijven. Daarnaast worden de slachtoffers ondervraagd door bijvoorbeeld de politie, bij wie zij aangifte hebben gedaan van het delict. De politie geeft aan dat ze geen zaak van de aangifte kunnen maken. Dit is eigenlijk heel verdrietig. Ik heb een aantal jaren de zedenpolitie gecoacht in hoe zij met de verhalen van slachtoffers om kunnen gaan. Ik moedig hen aan om het verhaal te geloven. Maak er een zaak van om de dader te berechten en ook om het slachtoffer te helpen."

Hoe ga je het gesprek aan over grensoverschrijdend gedrag en misbruik?
"In gesprek met een slachtoffer helpt het om veel te luisteren en de woorden te herhalen die het slachtoffer zelf gebruikt om het misbruik aan te duiden. Vervolgens helpt dat het slachtoffer om hier verder over te praten en meer te vertellen. Als hulpverlener of omstander is het goed om zo het grensoverschrijdend gedrag te erkennen en aan te sluiten bij de ervaring van het slachtoffer. Zij hebben het verhaal vaak al meerdere keren verteld, maar hebben het idee dat niemand ooit écht geluisterd heeft."

"Je moet een grens over om naast het slachtoffer te kunnen staan, te luisteren en vervolgens ook naast hem te blijven staan."

"Samen met Mirjam Visser-Fuchs geeft ik deze webinar. Zij vertelt dat zij een keer vroeg aan een slachtoffer wat hem hielp om over de situatie te praten. Hij gaf aan dat hij het graag per telefoon zou willen doen, omdat hij dan kon zeggen: 'Ik hang wel even op.' Vervolgens gebruikten hij deze uitspraak in de echte gesprekken om aan te geven dat hij geen of nog geen antwoord wilde geven op bepaalde vragen. Dit gaf hem en de hulpverlener de ruimte en hield het gesprek luchtig, omdat er een bepaalde mate van humor in de uitspraak zit."

"Veel mensen vinden het ongemakkelijk om het gesprek over misbruik aan te gaan. Wat kan je aan iemand vragen die zoiets heeft meegemaakt? Het kan helpen om grenzen aan te geven tijdens het gesprek en ruimte te laten voor stiltes. Zo is er ook de kans om niets te zeggen. Je hoeft niet altijd overal een antwoord op te geven of te hebben. Het gesprek moet helpen om te overleven. Hier hoort soms ook humor bij."

"Wanneer je seksueel misbruik hebt meegemaakt is dit iets wat je niet zomaar los kan laten. Je hebt het ervaren, dit kan niet ongedaan gemaakt worden. Wel kan het slachtoffer door middel van verwerking het delict achter zich laten. Het slachtoffer leert als het ware te zeggen: 'Dit is hier gebeurt, in deze fase van mijn leven, maar het is nu niet meer.' Dat kost veel tijd."

Meer weten over omgaan met en praten over grensoverschrijdend gedrag? Schrijf je hier in voor de webinar van dinsdag 24 november 14:00.

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidIsraëlOpvoeden

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Noorwegen
Nieuws

Noorse bisschoppen komen met verklaring op Transgedenkdag: "Kerk moet veilig zijn"

De twaalf bisschoppen van de lutherse Noorse kerk hebben gezamenlijk een verklaring uitgebracht op Transgedenkdag. Ze roepen christenen op zich te verzetten tegen haat en onrecht tegenover transpersonen. “De kerk moet een veilige plek zijn voor...

aken
Nieuws

Katholieke kerk in Duitse deelstaat steunt gezichtssluierverbod op scholen

De katholieke vertegenwoordiging in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen steunt het plan om gezichtssluiers op scholen te verbieden. Antonius Hamers, die namens vijf bisdommen de contacten met de deelstaat onderhoudt, vindt een zichtbaar gezicht...

kaars
Nieuws

Kerken noemen morgen de namen van hun overledenen: wat is Eeuwigheidszondag?

In veel kerken klinken morgen de namen van gemeenteleden die het afgelopen jaar zijn overleden. Zondag 22 november is Eeuwigheidszondag, ook wel Gedachteniszondag genoemd. Nabestaanden worden uitgenodigd om samen met de gemeente stil te staan bij het...

Ruissen
Nieuws

Christelijke waarden haatzaaiend? SGP eist opheldering over rapport tegen christelijke organisaties

De SGP, NPV Zorg en Schreeuw om Leven belanden vanwege hun christelijke standpunten in een rapport over haat. Dat stelt SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen, die opheldering eist over The Hate Review. De opstellers spreken over ‘besmetting’ door...

doop
Nieuws

Belg wil uit doopregister worden geschrapt, Europese bisschoppen maken bezwaar

Een Belgische man die als kind rooms-katholiek werd gedoopt, wil zijn persoonsgegevens uit het doopregister laten verwijderen. Zijn verzoek heeft geleid tot een zaak bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. De Europese bisschoppencommissie...

EK
Nieuws

SGP presenteert Eerste Kamerlijst en kiest bovenaan voor vertrouwde gezichten

De SGP gaat met de zittende senatoren Peter Schalk en Marc de Vries bovenaan de conceptlijst de Eerste Kamerverkiezingen van 2027 in. Topambtenaar Jan Willem van der Ham staat op de derde plaats. “Meer dan ooit is het nodig om het geluid van Gods...

Oude Kerk in Putten
Persbericht

Stichting HOE viert 50-jarig jubileum met gratis concert in Putten

Stichting HOE (Hulp Oost-Europa) uit Barneveld bestaat dit jaar 50 jaar. Ter afsluiting van alle activiteiten in dit jubileumjaar organiseert de stichting op D.V. zaterdag 28 november een gratis jubileumconcert in de Oude Kerk in Putten (foto). De...

Sela
Video

Sela deelt liveopname van 'Licht in de nacht' tijdens kerstconcert in Rotterdam Ahoy

De christelijke muziekgroep Sela heeft een liveopname van het lied Licht in de nacht gedeeld. De uitvoering werd opgenomen tijdens een kerstconcert in Rotterdam Ahoy. Met het lied richt de band de aandacht op de geboorte van Jezus Christus en de hoop...

Meerartikelen

Cvandaag Explainer
Video

Ophef over Statenvertaling 2027?

Een nieuwe Bijbelvertaling die volgens een predikant ‘het werk van de duivel’ is. De Statenvertaling 2027 bestaat nog niet eens, maar zorgt nu al voor flinke verdeeldheid binnen de gereformeerde gezindte. Waarom willen de makers de eeuwenoude...

Mart de Kruif (links op de foto) en zendingspredikant ds. Kees van der Knijff
Persbericht

Oud-generaal Mart de Kruif en zendingspredikant spreken tijdens ondernemersavond GZB

Hoe blijf je overeind wanneer de omstandigheden tegenzitten en machteloosheid dreigt? Die vraag staat centraal tijdens een ondernemersavond van de Gereformeerde Zendingsbond (GZB) op donderdag 26 november in Harderwijk. Voormalig luitenant-generaal...

Hour of Power
Interview

Kenji Gorré bidt met Curaçao: “Uiteindelijk doen we het voor de glorie van God”

Kenji Gorré speelde bij Manchester United, werd aanvoerder bij Maccabi Haifa en vertegenwoordigde Curaçao op het wereldkampioenschap. Jarenlang draaide zijn leven vrijwel volledig om voetbal. Inmiddels weet hij dat zijn identiteit niet afhangt van...

Kerkasiel Kampen
Analyse

Twee jaar kerkasiel in Kampen: hoe lang kan een kerk een gezin blijven beschermen?

Al twee jaar klinkt er dag en nacht gezang, gebed en Bijbellezing in de Open Hof in Kampen. Niet alleen om God te eren, maar ook om te voorkomen dat een Oezbeeks gezin wordt uitgezet. Voor de betrokken kerk is het een kwestie van christelijke...

Jonathon van Maren
Preekverslag

Jonathon van Maren wijst op pornogebruik binnen refogezindte: “Dit is een noodsituatie”

Een jongen van vijftien die al tien jaar worstelt met pornografie. Meisjes die nauwelijks nog vertrouwen hebben in een toekomstig huwelijk. Echtparen bij wie jarenlang verborgen pornogebruik diepe wonden heeft geslagen. De Canadese schrijver en...

Ds. G.J. Baan
Preekverslag

Ds. G.J. Baan over Christus' offer: “Beperkte verzoening houdt geen beperkte vrijmoedigheid in”

Voor wie stierf Christus? Als Zijn bloed niet voor iedereen is vergoten, hoe kan het Evangelie dan toch aan iedereen worden aangeboden? Tijdens een bijeenkomst in het Hoornbeeck College in Amersfoort ging ds. G.J. Baan op die vraag in. De predikant...

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun voor het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...