Genderneutraliteit en transgenders zijn zeer actuele thema’s. Eind juli 2017 kondigden zowel de NS als de gemeente Amsterdam aan dat zij niet meer spreken over ‘dames en heren’, maar overstappen naar zogenoemd genderneutraal taalgebruik.

Visies
Als gevolg van de zondeval is er een gebrokenheid van de schepping ontstaan, waardoor afwijkingen zijn ontstaan, maar dat betekent niet dat men Gods scheppingsorde moet ontkennen. De uitzondering moet niet tot regel of norm worden verheven. De problemen van transgenders en anderen los je niet op door aanpassing van het taalgebruik. En het houdt geen rekening met de transgender, want de meesten willen juist aangesproken worden als man of vrouw.

Aan de andere kant de opvatting die afwijkingen wil aangrijpen om af te rekenen met de door God gegeven scheppingsorde. De genderrevolutie wil dat iedere seksuele gerichtheid gelijkwaardig is en dat ieder de vrijheid moet hebben zijn seksuele identiteit onafhankelijk van zijn biologische geslacht te kiezen. Het verschil tussen man en vrouw wordt als een politieke en sociale constructie beschouwd, als een uitvinding van het ‘onderdrukkend heteroseksuele patriarchaat’. In diepste wezen gaat het om een strijd tegen de christelijke normen en waarden.

Genderdysforie
Transgenders zijn mensen die genderdysforie ervaren, namelijk een gevoel van onbehagen omdat ze een vrouwenlichaam hebben maar zich man voelen, of omgekeerd. Zij verlangen naar het lichaam van de andere sekse en het daarbij behorende gedragspatroon. Het gaat om een geslachtsidentiteitsprobleem. Het aantal transgenders is gering: een studie in 2012 gaf aan dat 1.1% van de mannen en 0.8% van de vrouwen zegt transgender te zijn. In 2017 waren er 1960 mensen die met een ander geslacht geregistreerd staan dan in hun geboorteakte vermeld.

De meeste transgenders weten al rond hun vierde of vijfde levensjaar dat zij zich anders voelen dan het geslacht dat ze bij hun geboorte hebben meegekregen. Anderen (sommigen zijn zelfs al getrouwd en hebben kinderen) ontdekken het pas later, bijvoorbeeld door een tv-uitzending of via internet. Er is bij hen sprake van een grote nood (afwijzing, schaamte, eenzaamheid, zelfmoordpogingen).

Mogelijke oorzaken
Er bestaat onduidelijkheid over de (mogelijke) oorzaken van genderdysforie. Wel is er consensus over de multicausaliteit van de thematiek. Genoemd worden factoren zoals gebroken gezinnen, gebrek aan liefde, aandacht en bevestiging door de ouders; traumatische gebeurtenissen, diepe verwerping, inbeelding, vloek uit voorgeslacht, verwrongen zelfbeeld, psychische stoornissen etc. Anderen (bijvoorbeeld neurologen) wijzen op een biologische oorzaak, namelijk een verstoorde hormoonhuishouding tijdens kritische fasen (met name van de hypothalamus en de hypofyse) in de ontwikkeling van een foetus in de baarmoeder (soms ook door bepaalde medicijnen).

Mogelijke oplossingsrichtingen
Dat er sprake is van een (soms tragisch) probleem, daar lijkt iedereen het over eens te zijn. De grote vraag is hoe het probleem van de transgender kan worden opgelost. Daarbij is kennis van de concrete oorzaak noodzakelijk. Bij het zoeken van oplossingen kan men in twee richtingen denken. Aanpassing aan het lichaam óf aan het innerlijk, de geest. Dat is het grote dilemma!

Aanpassing van het lichaam
De procedure, die wordt gevolgd door het zogenoemde genderteam van de VU (die operaties uitvoert), bestaat uit: diagnosefase (psychologisch onderzoek en hersenscan), de zogenoemde ‘real-life test’ fase, en de fase met de operatieve ingrepen bij de geslachtsorganen en de secundaire geslachtskenmerken. Voor veel mensen met genderdysforie is deze zogenoemde geslacht-veranderende operatie hun enige hoop. Zij kunnen zich niet indenken ooit gelukkig te kunnen zijn in een niet-veranderd lichaam. Daarmee worden bij voorbaat wegen afgesloten die wellicht hoopvol zouden kunnen zijn, aldus ethicus Boer (ook andere ethici komen in het artikel aan het woord).

Het snijden in een gezond lichaam is nooit onomstreden geweest. Bedacht moet worden dat door een geslacht-veranderende operatie het biologisch geslacht niet gewijzigd wordt. Immers het menselijk genoom en de hormoonproductie worden niet veranderd. Slechts de uiterlijke kenmerken van het niet-gewenste geslacht worden weggenomen. Er volgt soms een weg vol levenslange zorgen (moeite met het verkrijgen van een baan of een relatie of gezin; verlies van familie, vrienden; echtscheiding; eenzaamheid, etc.). Ook moet rekening gehouden worden met pragmatische aspecten (stem, handen, lichaamsbouw, etc.). Vanwege eventuele medische complicaties, kan men ervoor kiezen van geslacht te veranderen zonder operatief ingrijpen bij de genitaliën.

Aanpassingen in de geest?
Omdat zowel aan het blijven leven met genderdysforie als aan het laten uitvoeren van een geslacht-veranderende operatie bezwaren (kunnen) kleven, dringt zich de vraag op of vanuit het christelijk geloof een alternatief kan worden aangeboden naast wat de psychologie en de medische techniek reeds aanbieden. De vraag is daarbij niet of een medische ingreep niet zou mogen worden overwogen, maar of er niet een betere oplossing is, namelijk een geestelijke oplossing die dieper gaat dan een psychologische benadering. Immers er kan misschien sprake zijn van een geestelijke oorzaak. In het artikel worden enkele voorbeelden gegeven van mensen die denken een alien, een zesjarig kind, een kat of vampier te zijn, of denken dat bepaalde ledematen niet bij hen horen (lichaamsidentiteitsstoornis). Zij leven in een leugen- of waanwereld, een zelfidentificatie die volkomen in strijd is met de realiteit. Er is mogelijk sprake van inspiratie vanuit het rijk der duisternis, die mede mogelijk zijn geworden door zonden van het voorgeslacht.

Dan rijst ook de vraag of het mogelijk is dat, als het christenen betreft die geloven in de kracht van de Heilige Geest, transgenders bevrijd kunnen worden, ook al kan dat een (soms zware) geestelijke strijd betekenen, dus een proces zijn en niet altijd een instantelijke oplossing. Welke oplossingsrichting zal worden gekozen is afhankelijk van de oorzaak en ernst van het probleem, en van iemands levensbeschouwing en geloof. Ieder is daar vrij in, maar van belang is ook rekening te houden met de geestelijke werkelijkheid.

In 2013 is een landelijke gespreks- en zelfhulpgroep voor christelijke transgenders opgericht, die voorziet in een behoefte. Sinds november 2017 is er een handreiking voor kerken over het omgaan met transgenders.

Deze samenvatting bevat enkele punten uit het uitgebreide artikel ‘Het transgender-dilemma’ in het januari-nummer 2018 van het Promise Magazine. Lees hier het volledige artikel en klik hier om het Promise Magazine te ontvangen.