De rechts-nationalistische Alternative für Deutschland (AfD) boekte zondag onder leiding van Ulrich Siegmund een historische verkiezingsoverwinning. De partij werd met afstand de grootste in Saksen-Anhalt en kwam slechts enkele zetels tekort voor een meerderheid.

Ook de opkomst was hoog. Bijna 78 procent van de kiesgerechtigden in de deelstaat bracht een stem uit. De AfD wist bovendien in alle 218 gemeenten van Saksen-Anhalt de grootste partij te worden. De christendemocratische CDU en de sociaaldemocratische SPD bleven ver achter. Samen waren de twee partijen goed voor ongeveer een kwart van de stemmen.

Steeds meer christenen stemmen AfD
Uit onderzoek naar het stemgedrag blijkt dat 33 procent van de mensen die zichzelf als protestant omschrijven, op de AfD stemde. Onder mensen die zichzelf katholiek noemen, ligt dat aantal op 32 procent. Dat is een flinke stijging ten opzichte van de vorige verkiezingen. De AfD weet dus steeds meer christelijke kiezers te trekken. Traditioneel is de christendemocratische CDU populair onder Duitse protestanten en katholieken. Bij deze verkiezingen verloor de partij echter veel terrein.

Toch deed de partij het onder mensen zonder kerkelijke achtergrond nog aanzienlijk beter. Van de kiezers zonder religieuze levensovertuiging stemde 47 procent op de AfD.

Kerken waarschuwden voor AfD
Opvallend is dat relatief veel Duitse christenen op de AfD hebben gestemd. In aanloop naar de verkiezingen in de deelstaat waarschuwden diverse protestantse en katholieke kerken hun leden tegen de politieke koers van de AfD. Zo hingen kerken onder meer posters en spandoeken op met oproepen om de menselijke waardigheid te beschermen. Ook benadrukten zij naastenliefde, solidariteit en bescherming van migranten en andere kwetsbare groepen.

De AfD stelde tijdens de campagne juist dat zij christelijke waarden beter verdedigt dan veel grote Duitse kerken zouden doen. De partij wijst daarbij onder meer op haar standpunten over het traditionele gezin, bescherming van het ongeboren leven en vervolgde christenen. Tegelijkertijd is de verhouding tussen de AfD en de grote kerken zeer gespannen. De partij verwijt de kerken dat zij zich te veel met politiek bezighouden en hun maatschappelijke relevantie hebben verloren.

Weinig kerkleden in Saksen-Anhalt
Saksen-Anhalt telt ongeveer 2,1 miljoen inwoners en ligt in het voormalige Oost-Duitsland. Het overgrote deel van de bevolking is niet aangesloten bij een kerk.

Ongeveer een op de tien inwoners noemt zichzelf protestants en slechts enkele procenten zijn rooms-katholiek. Over het aantal christenen dat aangesloten is bij vrije evangelische gemeenten zijn geen duidelijke cijfers beschikbaar. Dat verklaart ook waarom het totale verkiezingsresultaat van de AfD hoger ligt dan het percentage onder protestantse en katholieke kiezers. Onder mensen zonder kerkelijke achtergrond scoorde de partij aanzienlijk beter.

Kerken: 'Onze grootste vrees is werkelijkheid geworden'
Na de verkiezingsoverwinning reageerden de protestantse en katholieke kerken gezamenlijk. Ze erkennen dat de uitslag wijst op grote onvrede en een verlies van vertrouwen onder de bevolking. 'De verkiezingsuitslag laat zien hoe groot de ontevredenheid en het verlies aan vertrouwen zijn. Dat moeten we serieus nemen', stellen de kerken in een schriftelijke reactie. Ze benadrukken tegelijkertijd dat de uitslag van de democratische verkiezingen moet worden geaccepteerd. Toch reageren ze ook bezorgd. 'Onze grootste vrees is werkelijkheid geworden.'

Ze roepen de AfD op om de Duitse grondwet en de grondwet van Saksen-Anhalt volledig te respecteren. Ook moet volgens hen de menselijke waardigheid centraal blijven staan, ongeacht iemands afkomst, religie of levenswijze.

De kerken zeggen de politieke ontwikkelingen en het beleid van een nieuwe regering kritisch te zullen volgen. Daarbij beroepen ze zich nadrukkelijk op het evangelie en het christelijke mensbeeld. 'We zullen niet wegkijken en niet zwijgen wanneer de menselijke waardigheid wordt geschonden, onze democratie in gevaar komt of de rechtsstaat wordt ondermijnd', schrijven ze.

AfD beroept zich op christelijke waarden
De verkiezingsuitslag legt daarmee een opvallende tegenstelling bloot. Zowel kerkelijke leiders als de AfD beroepen zich op christelijke waarden, maar komen op belangrijke politieke thema's tot verschillende conclusies.

Dat verschil wordt vooral zichtbaar bij migratie. De AfD pleit voor een veel strenger migratiebeleid en spreekt over 'remigratie'. Critici vrezen dat daarmee ook mensen met een migratieachtergrond die al langere tijd in Duitsland wonen onder druk kunnen komen te staan. De grote kerken leggen daarentegen sterk de nadruk op de bescherming van vluchtelingen en migranten.

De verkiezingsuitslag laat zien dat de waarschuwingen van kerkelijke leiders een aanzienlijk deel van hun eigen achterban niet hebben overtuigd. Ongeveer een derde van zowel de protestantse als katholieke kiezers bracht uiteindelijk een stem uit op de AfD.