De grootste kerk van de stad, de Heilige Moeder Gods-kathedraal, is volledig afgebroken. Deze kathedraal werd gebouwd tussen 2006 en 2019 en speelde ook een belangrijke rol tijdens eerdere gevechten: inwoners gebruikten de kelder als schuilplaats tijdens bombardementen.

Begin februari verscheen er nog een foto waarop een bouwhek rond het gebouw te zien was. Volgens recente satellietbeelden is de kathedraal inmiddels, waarschijnlijk begin april, volledig gesloopt.

Ook de Sint-Jacobskerk, een andere belangrijke kerk in de stad, is in dezelfde periode afgebroken. Deze kerk werd in 2007 gebouwd en gefinancierd door een Armeens-Amerikaanse weldoener ter nagedachtenis aan zijn overleden zoon. Volgens de Armeense kerk zijn ook de zogeheten kruisstenen rondom het gebouw vernield.

Azerbeidzjan: 'Kerken waren illegaal gebouwd'
Een religieuze organisatie die dicht bij de Azerbeidzjaanse overheid staat, de Caucasus Muslims Board, stelt dat de sloop gepland was. Volgens hen waren de kerken 'illegaal gebouwd' in de periode dat Armenië het gebied controleerde.

De organisatie stelt dat de gebouwen daarom verwijderd mochten worden en dat dit niet gezien moet worden als het vernietigen van religieus of cultureel erfgoed. Ook zeggen zij dat teruggekeerde Azerbeidzjaanse inwoners hebben gevraagd om gebouwen te verwijderen die er volgens hen vroeger niet stonden.

Armeense kerk spreekt van bewuste vernietiging
De Armenian Apostolic Church denkt daar heel anders over. Volgens het kerkbestuur is er sprake van een gerichte actie om Armeens religieus erfgoed uit de regio te laten verdwijnen. Zij beschuldigt Azerbeidzjan er daarom van dat zij bewust christelijke plaatsen vernietigt. Azerbeidzjan noemt die beschuldigingen onjuist en vijandig.

Ook over de geschiedenis van de regio is er veel onenigheid. Lernik Hovhannisyan, een vertegenwoordiger van de Armeense kerk in de regio, zegt dat Armeniërs altijd de belangrijkste bevolkingsgroep in Stepanakert zijn geweest. Volgens hem probeerde Azerbeidzjan in het verleden juist de bevolking te veranderen door Azerbeidzjanen naar de stad te verplaatsen.

Hij wijst er ook op dat eerder al andere oude kerken in de regio zijn vernietigd, zoals in de stad Shushi. Dat past volgens hem niet bij het beeld dat Azerbeidzjan schetst van zichzelf als een land waar verschillende religies vreedzaam naast elkaar bestaan.

Internationaal conflict op de achtergrond
Het conflict rond Nagorno-Karabach speelt al tientallen jaren. Een internationale groep, de OSCE Minsk Group, die in 1992 werd opgericht door de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), probeerde jarenlang te bemiddelen tussen Armenië en Azerbeidzjan en een vreedzame oplossing te vinden. De groep werd geleid door drie landen: Verenigde Staten, Rusland en Frankrijk.

Die gesprekken liggen echter stil, vooral sinds de oorlog in Oekraïne in 2022 de samenwerking tussen landen bemoeilijkte. Na een militair offensief in september 2023 kreeg Azerbeidzjan de volledige controle over het gebied.

De vernietiging van de kerken zorgt ook voor discussie in Armenië zelf. Critici vinden dat premier Nikol Pashinyan niet hard genoeg optreedt tegen Azerbeidzjan. Pasjinyan zegt dat zijn regering eerst alle feiten wil verzamelen. Hij is voorzichtig met harde uitspraken en wil de kwestie voorlopig niet op internationaal niveau aankaarten. Volgens hem kan dat ook negatieve gevolgen hebben voor Armenië.

Na de militaire acties van Azerbeidzjan in 2023 sloegen ongeveer 120.000 Armeniërs op de vlucht uit Nagorno-Karabach. Veel van hen zijn nog niet teruggekeerd. Armeniërs die tijdens het conflict gevangen zijn genomen, zitten nog steeds vast in Azerbeidzjan.

Culturele genocide
De Amerikaanse oud-functionaris Nadine Maenza noemde de sloop van de kerken op sociale media een vorm van 'culturele genocide.' Daarmee bedoelt ze dat niet alleen mensen zijn verdreven, maar ook hun cultuur en religieuze erfgoed dreigen te verdwijnen.