PKN-synode hakte na vier jaar bezinning knoop door over hbo-pastors

Verdieping 10 juli 2024 7 minuten Piet Vergunst
Piet Vergunst

Bij een mozaïek van kerkplekken hoort een mozaïek aan voorgangers. Enkele keren klonk dit tijdens de urenlange vergadering waarin de synode van de Protestantse Kerk (PKN) haar vierjarige bezinning over de ambtsvisie afrondde.

Het is zo complex en het duurde zo lang dat een student er ongetwijfeld een masterscriptie over kan schrijven: de weg die de synode aflegde om op vrijdag 21 juni eindelijk te komen tot de afronding van het ‘ambtstraject’, de verwoording van een invulling van ambten en functies die meer ruimte geeft aan diversiteit. Wie alles nauwgezet volgde, heeft rapporten in bezit als ‘Geroepen en gezonden’, ‘Geroepen door Christus’, ‘Werkers aan het mozaïek van kerkplekken’ en ‘De weg van het ambt: een stap voorwaarts’. Nu besprak de synode ‘Ruimte voor Woord en Geest. Eindrapport ambtsvisie’.

Rechtspositie
Dit laatste rapport onderscheidt voor het werk in de kerk enerzijds de kerkelijk werker, actief op een deelterrein in de gemeente, anderzijds de pastor en de predikant, beiden actief in en voor het geheel van de gemeente. Voor de kerkelijk werker beoogde de synode de rechtspositie (eindelijk) goed te regelen. Er komt één rechtspositie voor alle drie groepen, één samenhangend rechtssysteem, terwijl voor de kerkelijk werkers de primaire beloning plaatsheeft op basis van functiewaardering.

Als belangrijkste vraag werd daarnaast geformuleerd: ‘Wanneer heeft de gemeente een pastor nodig en wanneer een predikant?’ De vraag naar de noodzaak van een pastor of een predikant hangt, aldus het rapport, af van de complexiteit: de (hbo-opgeleide) pastors werken in een minder complexe context, de (academisch opgeleide) predikanten in meer complexe contexten. Die werkomgevingen vragen om een verschillend werk- en denkniveau, (niveau 6 respectievelijk niveau 7).

Er komt één rechtspositie voor alle drie groepen, één samenhangend rechtssysteem, terwijl voor de kerkelijk werkers de primaire beloning plaatsheeft op basis van functiewaardering.

Veel synodeleden werden niet blij van die focus op de complexiteit van de context van de gemeente als criterium om te kiezen voor een van beide. ‘Het doorgeven van Gods Woord in onze samenleving is in alle situaties complex’ (ds. D.C. Groenendijk, Zuid-Beijerland), ‘complexiteit in de gemeente heeft niet te maken met opleidingsniveau, maar met senioriteit van de voorganger’ (ds. A. van Lingen, Kinderdijk) en ‘waar zijn de contexten waar intellectuele, theologische diepgang niet nodig is?’ (adviseur prof. dr. E. van ’t Slot, PThU).

Uitstroom en instroom
De situatie van de kerk maakte het nadenken over het ambt, ‘een diepgaande herijking van het ambt’, in de voorbije jaren nodig. De Protestantse Kerk werd kleiner en veelkleuriger, de ontkerkelijking laat diepe, diepe sporen na. Dat is de aangrijpende achtergrond van heel deze bezinning. De academische theologie in ons land is kwetsbaar geworden – en in die onzekere situatie deelt de Protestantse Theologische Universiteit. De instroom van hbo-studenten theologie is afgenomen. Het tekort aan predikanten blijft oplopen – alleen in de laatste twee maanden gingen in de kring van de Gereformeerde Bond ds. M.J. Middelkoop, ds. W. van Vreeswijk, ds. P. Hoogendam, ds. M.A. Kuijt, ds. W. Stijf, ds. H.J. Donken, dr. H. Klink en ds. J. de Wit met emeritaat, een periode waarin als proponent alleen M. Bos bevestigd werd. Voor het geheel van de kerk is deze situatie niet anders, zodat er terecht gezegd wordt: ‘Iedereen is als werker in de kerk nodig.’

Tegelijk – en we doen de Heere als Hoorder van gebeden tekort, als we Zijn hand niet opmerken – horen we met dankbaarheid signalen dat er in september meer studenten theologie dan verwacht met de opleiding zullen beginnen. Het gebed om nieuwe werkers in de oogst blijft daarom van grote betekenis.

Doorgroeien
Wat stelt ‘Ruimte voor Woord en Geest’ in deze context voor?
– Samenwerking tussen werkers in de kerk en tussen gemeenten zal een grotere rol gaan spelen.
– Complexiteit van situaties zal, zoals gezegd, vragen om een verschillend denk- en werkniveau.
– Alle vacatures worden gemeld bij de classis, die toestemming geeft voor beroepingswerk, terwijl de consulent een grotere rol krijgt.
– De kerkelijk werker en de pastor kunnen doorgroeien naar een ander profiel (pastor of predikant).
– Er komen soepele routes voor doorstroming en bijscholing, waarbij een actieve relatie tussen kerk en opleidingen nodig is.

Voor het geheel van de kerk is deze situatie niet anders, zodat er terecht gezegd wordt: ‘Iedereen is als werker in de kerk nodig.’

‘Opleidingsniveau 7 als standaard’
Met negentien andere ondertekenaars diende ds. H. van den Belt (Woudenberg) een tegenvoorstel in. Aangezien de synode ongeveer zestig leden telt, is het veelzeggend als twintig leden de voorstellen vooraf niet ondersteunen en het goed voor de kerk vinden als er andere besluiten genomen worden. Onaanvaardbaar noemde ds. Van den Belt de verlaging naar opleidingsniveau 6 voor de dienaar van het Woord: ‘Prima als theologen met een hbo-opleiding dienaar van het Woord kunnen worden, maar dan niet zonder enige kennis van de grondtalen en enige verdieping in de theologie.’ Als opleidingsniveau 7 de standaard is, is het onderscheid tussen pastor en predikant niet meer nodig.

Tot de ondertekenaars behoorde ds. A.N. van der Wind (Kerkwijk) niet, een synodelid dat zich net als ds. Van den Belt zeer in de thematiek van het rapport verdiepte en met voorstellen kwam. Ook hij ziet het liefst de academisch opgeleide predikant in de gemeente dienen (‘ik vind het voor mezelf een voorrecht wat langer over de studie gedaan te hebben’), maar zijn jaren als predikant in het Drentse Hollandscheveld openden hem ook de ogen voor het immense tekort aan voorgangers in het noorden van ons land.

Stimulans tot doorgroeien
Om die reden wilde ds. Van der Wind de pastor als dienaar van het Woord aanvaarden én tegelijk diende hij een motie in. Zijn motie kwam voort uit grote zorg over de onzekerheid hoe de getalsmatige verhoudingen tussen predikanten en pastors zich zullen ontwikkelen. ‘Zal ons besluit niet leiden tot het verder afnemen van het aantal aan de universiteit opgeleide predikanten?’ In de motie verzoekt hij de synode het plan voor leer-werkplekken zó uit te werken dat voor pastors het volgen van de predikantsmaster aan de universiteit optimaal zal worden gestimuleerd, zodat veel pastors doorgroeien naar het profiel van predikant. Ook ds. Van den Belt wees hierop: ‘Waarom worden doorgroeimogelijkheden zo mager geformuleerd, meer als optie dan als stimulans?’

De synode aanvaardde de motie van ds. Van der Wind. Vijftien van de 53 aanwezige synodeleden steunden het tegenvoorstel van ds. Van den Belt, dat daarmee geen meerderheid kreeg. Het rapport ‘Ruimte voor Woord en Geest’ kreeg uiteindelijk ongeveer twee derde van de stemmen (36-17). Voordat dit gebeurde liet het moderamen van de synode weten dat er ‘een dikke streep onder levenslang leren’ komt én dat de PThU de ‘hoofdaannemer’ van de kerk blijft.

Alertheid is daarbij beslist nodig ten aanzien van de grotere rol die de landelijke kerk bij het beroepingswerk inneemt.

In de praktijk
In enkele alinea’s verwoord ik hier wat tussen 10.00 en 20.45 uur besproken werd, vele uren die aangeven hoeveel aspecten er aan dit thema zitten, hoeveel belangen er (voor CHE, PThU en anderen) met besluiten gemoeid kunnen zijn.

Oud.-kerkrentmeester J. Smit (Wapenveld) stelde de vraag of er door de aanvaarding van het rapport niet veel discussie op het grondvlak komt. Het is de terechte vraag naar hoe dit rapport in de praktijk werken gaat. Ouderling L.J. Blees (Dorkwerd) was daar niet bezorgd over: ‘Onze kerk kent nu 1500 predikanten. Er zijn 650 kerkelijk werkers, van wie er 148 preekconsent hebben. Er zijn slechts veertig pastors.’

Tegelijk moeten we hierin niet naïef zijn, omdat gemeente en kerkenraad niet altijd (kunnen) beseffen wat de (meer)waarde van een aan de universiteit opgeleide predikant is. Dat besef moet in de gemeente wel levend blijven, een reden waarom de taak van de consulent in betekenis toenemen zal.

Beroepingswerk
Alertheid is daarbij beslist nodig ten aanzien van de grotere rol die de landelijke kerk bij het beroepingswerk inneemt. Zeker, de gemeente moet ontzorgd worden als er te weinig bestuurskracht meer is. De exegese van het ‘presbyteriaal-synodale karakter’ van de kerk door scriba dr. R. de Reuver ter synode deel ik echter niet. Deze notie houdt in dat de gemeente vooropgaat, dat in de gemeente het volle kerk-zijn plaatsheeft en dat de synode verantwoordelijk is voor die dingen die plaatselijk niet gedaan kunnen, zoals de opleiding van predikanten. Dr. P. van den Heuvel spreekt in zijn toelichting op de kerkorde over ‘een zwaar accent op de gemeente.’

Het maakt vooral dat we de komende jaren goed moeten zien waar de gaven en de roeping van kerkelijk werker, pastor en predikant liggen.

Is dat hetzelfde als, zoals ds. De Reuver zei, ‘dat er in een samenspel van gemeenten en de classis bepaald wordt of er een pastor of predikant komt’? Om die reden is het goed dat er vanuit de synode een speciale commissie van rapport komt, die toezicht houdt op en adviseert over de nadere uitwerking van een hulpmiddel voor gemeenten om te bepalen of ze bij een vacature kiezen voor een predikant of pastor. Ook is het zaak dat elke gemeente bewust een eigen consulent aanzoekt, zodra een vacature gaat ontstaan.

Pijn
‘Ik houd mijn hart vast als we over dit grote thema besluiten nemen met de helft plus één,’ zei ds. M. van Heijningen (Alblasserdam). Uiteindelijk was dus tweede derde van de leden voor. Het maakte dat de nieuwe preses, ds. T. Bouw (Zaltbommel), afrondend de ‘pijn verwoordde dat we niet meer overeenstemming konden bereiken’. Het maakt vooral dat we de komende jaren goed moeten zien waar de gaven en de roeping van kerkelijk werker, pastor en predikant liggen én in een tijd van ontkerkelijking niet inleveren aan kunde en kennis om de gemeente te dienen, onder Gods zegen.

Piet Vergunst is hoofdredacteur van De Waarheidsvriend. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 53). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft vandaag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...

Bert-Jan Ruissen
Nieuws

SGP'er Bert-Jan Ruissen tweede op ranglijst meest actieve Europarlementariërs

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen staat in de nieuwste ranking van meest actieve Europarlementariërs op plek 2 van de 720. Dat meldt de SGP op sociale media. Ruissen, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit, maakt zich onder meer sterk...

CGK-synode
Nieuws

CGK-synode Hoogeveen bespreekt toekomst kerkverband: ook convenant met Rijnsburg op tafel

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) gaat van 8 tot en met 11 december uitgebreid spreken over de toekomst van het verdeelde kerkverband. Daarbij komt ook de vraag aan de orde of een convenant mogelijk is met de gemeenten...

Charles
Nieuws

Koning Charles over christelijk geloof: “Het kompas dat al mijn handelen als vorst leidt”

Het christelijke geloof geeft richting aan het koningschap van Charles III. Dat zei de Britse vorst dinsdag bij de opening van de nieuwe General Synode van de Church of England. In Church House in Londen sprak hij over een geloof dat gedurende zijn...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...

Meerartikelen

Paul Coakley
Nieuws

Amerikaanse aartsbisschop waarschuwt eigen kerk voor politieke verdeeldheid

De politieke strijd tussen Republikeinen en Democraten mag de Amerikaanse Rooms-Katholieke Kerk niet verdelen. Daarvoor waarschuwt aartsbisschop Paul Coakley, voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie. Tijdens een bijeenkomst van...

Doug Wilson
Nieuws

Gereformeerde predikant preekt opnieuw in Pentagon: 'Geen hoop voor Amerika buiten Jezus'

De gereformeerde predikant Doug Wilson heeft gisteren op uitnodiging van Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, opnieuw in het Pentagon gepreekt. Tijdens de maandelijkse kerkdienst stelde Wilson dat Amerika alleen hoop heeft door het...

John en Carla Offutt
Nieuws

Predikant en vrouw doodgereden na bruiloft kleinzoon; familie vergeeft bestuurster

Een Amerikaanse predikant en zijn vrouw zijn zaterdag om het leven gekomen bij een verkeersongeval, kort nadat de predikant het huwelijk van zijn kleinzoon had ingezegend. John en Carla Offutt (beiden 74) werden aangereden toen ze op weg waren naar...

Homokoppel
Nieuws

Zweedse kerk verplicht predikanten voorlopig niet om homostellen te trouwen

Predikanten binnen de Zweedse Kerk mogen voorlopig blijven weigeren om homostellen te trouwen als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat. Het kerkparlement heeft dinsdag een omstreden voorstel verworpen dat een einde moest maken aan die...

Schalk
Nieuws

SGP wil Belastingplan ook in senaat niet steunen: zorgen over eenverdieners

De SGP ziet in het Belastingplan voor 2027 onvoldoende terug van de beloofde aanpak van de belastingkloof tussen een- en tweeverdieners. Senator Peter Schalk kondigde dinsdag tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen aan dat zijn fractie het...

nigeria
Nieuws

Open Doors: nog eens zeventien ontvoerde christenen overleden in Nigeria

Nog eens zeventien christenen uit de Nigeriaanse dorpen Ariko en Awon zijn volgens Open Doors in gevangenschap overleden. Zij werden eerder dit jaar ontvoerd door vermoedelijk islamitische Fulani-militanten. Vrijgekomen gijzelaars vertellen over...

paus
Nieuws

Paus krijgt rozenkrans tegen gezicht en reageert met een grap

Paus Leo XIV kreeg maandag 16 november een rozenkrans tegen zijn gezicht tijdens zijn bezoek aan de Peruaanse hoofdstad Lima. Een bezoeker gooide het gebedssnoer naar hem toe toen hij in de pausmobiel langs de menigte reed. De paus reageerde later...

Erik-Jan Verbruggen
Opinie

Pornografie is geen onschuldige snack, maar een bedreiging voor je geloof

Pornografie is voor veel christenen een verborgen worsteling. Het beïnvloedt hun kijk op seksualiteit, kan relaties beschadigen en zet het geloofsleven onder druk. Toch blijft het onderwerp in kerken vaak moeilijk bespreekbaar. Volgens Erik-Jan...

Jerke
Column

Het leukste buurtje van Assen heeft geen schuttingen

Mijn broertjes wonen antikraak. Voor wie dat niet kent: je woont tijdelijk en goedkoop in een pand dat anders leeg zou staan, met als voorwaarde dat je vertrekt zodra de eigenaar het nodig heeft. Je weet dus van tevoren dat je weggaat, alleen niet...

Kamer
Nieuws

Bikker hekelt "vechthuwelijk” kabinet, Stoffer ziet wagen van Staat tegen linkervangrail tot stilstand komen

Het kabinet gaat verder, maar de ChristenUnie en de SGP zijn nog niet gerustgesteld. Tijdens het Kamerdebat over de politieke crisis op dinsdag 17 november waarschuwde Mirjam Bikker voor een "vechthuwelijk” waarvan volgende generaties de rekening...

Creaton
Persbericht

Amerikaanse topchirurg Michael Egnor zoekt antwoord op ‘het moeilijke probleem’ van het menselijk bewustzijn tijdens congres in Apeldoorn

Stichting Creaton organiseert op zaterdag 21 november 2026 het landelijke congres ‘De Mens en zijn Maker 2’ in Apeldoorn. Centraal staat een van de grootste mysteries in de moderne wetenschap: het menselijk bewustzijn. De hoofdspreker van de dag is...

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...