PKN-synode hakte na vier jaar bezinning knoop door over hbo-pastors

Verdieping10 juli 2024 7 minuten Piet Vergunst
Piet Vergunst

Bij een mozaïek van kerkplekken hoort een mozaïek aan voorgangers. Enkele keren klonk dit tijdens de urenlange vergadering waarin de synode van de Protestantse Kerk (PKN) haar vierjarige bezinning over de ambtsvisie afrondde.

Het is zo complex en het duurde zo lang dat een student er ongetwijfeld een masterscriptie over kan schrijven: de weg die de synode aflegde om op vrijdag 21 juni eindelijk te komen tot de afronding van het ‘ambtstraject’, de verwoording van een invulling van ambten en functies die meer ruimte geeft aan diversiteit. Wie alles nauwgezet volgde, heeft rapporten in bezit als ‘Geroepen en gezonden’, ‘Geroepen door Christus’, ‘Werkers aan het mozaïek van kerkplekken’ en ‘De weg van het ambt: een stap voorwaarts’. Nu besprak de synode ‘Ruimte voor Woord en Geest. Eindrapport ambtsvisie’.

Rechtspositie
Dit laatste rapport onderscheidt voor het werk in de kerk enerzijds de kerkelijk werker, actief op een deelterrein in de gemeente, anderzijds de pastor en de predikant, beiden actief in en voor het geheel van de gemeente. Voor de kerkelijk werker beoogde de synode de rechtspositie (eindelijk) goed te regelen. Er komt één rechtspositie voor alle drie groepen, één samenhangend rechtssysteem, terwijl voor de kerkelijk werkers de primaire beloning plaatsheeft op basis van functiewaardering.

Als belangrijkste vraag werd daarnaast geformuleerd: ‘Wanneer heeft de gemeente een pastor nodig en wanneer een predikant?’ De vraag naar de noodzaak van een pastor of een predikant hangt, aldus het rapport, af van de complexiteit: de (hbo-opgeleide) pastors werken in een minder complexe context, de (academisch opgeleide) predikanten in meer complexe contexten. Die werkomgevingen vragen om een verschillend werk- en denkniveau, (niveau 6 respectievelijk niveau 7).

Er komt één rechtspositie voor alle drie groepen, één samenhangend rechtssysteem, terwijl voor de kerkelijk werkers de primaire beloning plaatsheeft op basis van functiewaardering.

Veel synodeleden werden niet blij van die focus op de complexiteit van de context van de gemeente als criterium om te kiezen voor een van beide. ‘Het doorgeven van Gods Woord in onze samenleving is in alle situaties complex’ (ds. D.C. Groenendijk, Zuid-Beijerland), ‘complexiteit in de gemeente heeft niet te maken met opleidingsniveau, maar met senioriteit van de voorganger’ (ds. A. van Lingen, Kinderdijk) en ‘waar zijn de contexten waar intellectuele, theologische diepgang niet nodig is?’ (adviseur prof. dr. E. van ’t Slot, PThU).

Uitstroom en instroom
De situatie van de kerk maakte het nadenken over het ambt, ‘een diepgaande herijking van het ambt’, in de voorbije jaren nodig. De Protestantse Kerk werd kleiner en veelkleuriger, de ontkerkelijking laat diepe, diepe sporen na. Dat is de aangrijpende achtergrond van heel deze bezinning. De academische theologie in ons land is kwetsbaar geworden – en in die onzekere situatie deelt de Protestantse Theologische Universiteit. De instroom van hbo-studenten theologie is afgenomen. Het tekort aan predikanten blijft oplopen – alleen in de laatste twee maanden gingen in de kring van de Gereformeerde Bond ds. M.J. Middelkoop, ds. W. van Vreeswijk, ds. P. Hoogendam, ds. M.A. Kuijt, ds. W. Stijf, ds. H.J. Donken, dr. H. Klink en ds. J. de Wit met emeritaat, een periode waarin als proponent alleen M. Bos bevestigd werd. Voor het geheel van de kerk is deze situatie niet anders, zodat er terecht gezegd wordt: ‘Iedereen is als werker in de kerk nodig.’

Tegelijk – en we doen de Heere als Hoorder van gebeden tekort, als we Zijn hand niet opmerken – horen we met dankbaarheid signalen dat er in september meer studenten theologie dan verwacht met de opleiding zullen beginnen. Het gebed om nieuwe werkers in de oogst blijft daarom van grote betekenis.

Doorgroeien
Wat stelt ‘Ruimte voor Woord en Geest’ in deze context voor?
– Samenwerking tussen werkers in de kerk en tussen gemeenten zal een grotere rol gaan spelen.
– Complexiteit van situaties zal, zoals gezegd, vragen om een verschillend denk- en werkniveau.
– Alle vacatures worden gemeld bij de classis, die toestemming geeft voor beroepingswerk, terwijl de consulent een grotere rol krijgt.
– De kerkelijk werker en de pastor kunnen doorgroeien naar een ander profiel (pastor of predikant).
– Er komen soepele routes voor doorstroming en bijscholing, waarbij een actieve relatie tussen kerk en opleidingen nodig is.

Voor het geheel van de kerk is deze situatie niet anders, zodat er terecht gezegd wordt: ‘Iedereen is als werker in de kerk nodig.’

‘Opleidingsniveau 7 als standaard’
Met negentien andere ondertekenaars diende ds. H. van den Belt (Woudenberg) een tegenvoorstel in. Aangezien de synode ongeveer zestig leden telt, is het veelzeggend als twintig leden de voorstellen vooraf niet ondersteunen en het goed voor de kerk vinden als er andere besluiten genomen worden. Onaanvaardbaar noemde ds. Van den Belt de verlaging naar opleidingsniveau 6 voor de dienaar van het Woord: ‘Prima als theologen met een hbo-opleiding dienaar van het Woord kunnen worden, maar dan niet zonder enige kennis van de grondtalen en enige verdieping in de theologie.’ Als opleidingsniveau 7 de standaard is, is het onderscheid tussen pastor en predikant niet meer nodig.

Tot de ondertekenaars behoorde ds. A.N. van der Wind (Kerkwijk) niet, een synodelid dat zich net als ds. Van den Belt zeer in de thematiek van het rapport verdiepte en met voorstellen kwam. Ook hij ziet het liefst de academisch opgeleide predikant in de gemeente dienen (‘ik vind het voor mezelf een voorrecht wat langer over de studie gedaan te hebben’), maar zijn jaren als predikant in het Drentse Hollandscheveld openden hem ook de ogen voor het immense tekort aan voorgangers in het noorden van ons land.

Stimulans tot doorgroeien
Om die reden wilde ds. Van der Wind de pastor als dienaar van het Woord aanvaarden én tegelijk diende hij een motie in. Zijn motie kwam voort uit grote zorg over de onzekerheid hoe de getalsmatige verhoudingen tussen predikanten en pastors zich zullen ontwikkelen. ‘Zal ons besluit niet leiden tot het verder afnemen van het aantal aan de universiteit opgeleide predikanten?’ In de motie verzoekt hij de synode het plan voor leer-werkplekken zó uit te werken dat voor pastors het volgen van de predikantsmaster aan de universiteit optimaal zal worden gestimuleerd, zodat veel pastors doorgroeien naar het profiel van predikant. Ook ds. Van den Belt wees hierop: ‘Waarom worden doorgroeimogelijkheden zo mager geformuleerd, meer als optie dan als stimulans?’

De synode aanvaardde de motie van ds. Van der Wind. Vijftien van de 53 aanwezige synodeleden steunden het tegenvoorstel van ds. Van den Belt, dat daarmee geen meerderheid kreeg. Het rapport ‘Ruimte voor Woord en Geest’ kreeg uiteindelijk ongeveer twee derde van de stemmen (36-17). Voordat dit gebeurde liet het moderamen van de synode weten dat er ‘een dikke streep onder levenslang leren’ komt én dat de PThU de ‘hoofdaannemer’ van de kerk blijft.

Alertheid is daarbij beslist nodig ten aanzien van de grotere rol die de landelijke kerk bij het beroepingswerk inneemt.

In de praktijk
In enkele alinea’s verwoord ik hier wat tussen 10.00 en 20.45 uur besproken werd, vele uren die aangeven hoeveel aspecten er aan dit thema zitten, hoeveel belangen er (voor CHE, PThU en anderen) met besluiten gemoeid kunnen zijn.

Oud.-kerkrentmeester J. Smit (Wapenveld) stelde de vraag of er door de aanvaarding van het rapport niet veel discussie op het grondvlak komt. Het is de terechte vraag naar hoe dit rapport in de praktijk werken gaat. Ouderling L.J. Blees (Dorkwerd) was daar niet bezorgd over: ‘Onze kerk kent nu 1500 predikanten. Er zijn 650 kerkelijk werkers, van wie er 148 preekconsent hebben. Er zijn slechts veertig pastors.’

Tegelijk moeten we hierin niet naïef zijn, omdat gemeente en kerkenraad niet altijd (kunnen) beseffen wat de (meer)waarde van een aan de universiteit opgeleide predikant is. Dat besef moet in de gemeente wel levend blijven, een reden waarom de taak van de consulent in betekenis toenemen zal.

Beroepingswerk
Alertheid is daarbij beslist nodig ten aanzien van de grotere rol die de landelijke kerk bij het beroepingswerk inneemt. Zeker, de gemeente moet ontzorgd worden als er te weinig bestuurskracht meer is. De exegese van het ‘presbyteriaal-synodale karakter’ van de kerk door scriba dr. R. de Reuver ter synode deel ik echter niet. Deze notie houdt in dat de gemeente vooropgaat, dat in de gemeente het volle kerk-zijn plaatsheeft en dat de synode verantwoordelijk is voor die dingen die plaatselijk niet gedaan kunnen, zoals de opleiding van predikanten. Dr. P. van den Heuvel spreekt in zijn toelichting op de kerkorde over ‘een zwaar accent op de gemeente.’

Het maakt vooral dat we de komende jaren goed moeten zien waar de gaven en de roeping van kerkelijk werker, pastor en predikant liggen.

Is dat hetzelfde als, zoals ds. De Reuver zei, ‘dat er in een samenspel van gemeenten en de classis bepaald wordt of er een pastor of predikant komt’? Om die reden is het goed dat er vanuit de synode een speciale commissie van rapport komt, die toezicht houdt op en adviseert over de nadere uitwerking van een hulpmiddel voor gemeenten om te bepalen of ze bij een vacature kiezen voor een predikant of pastor. Ook is het zaak dat elke gemeente bewust een eigen consulent aanzoekt, zodra een vacature gaat ontstaan.

Pijn
‘Ik houd mijn hart vast als we over dit grote thema besluiten nemen met de helft plus één,’ zei ds. M. van Heijningen (Alblasserdam). Uiteindelijk was dus tweede derde van de leden voor. Het maakte dat de nieuwe preses, ds. T. Bouw (Zaltbommel), afrondend de ‘pijn verwoordde dat we niet meer overeenstemming konden bereiken’. Het maakt vooral dat we de komende jaren goed moeten zien waar de gaven en de roeping van kerkelijk werker, pastor en predikant liggen én in een tijd van ontkerkelijking niet inleveren aan kunde en kennis om de gemeente te dienen, onder Gods zegen.

Piet Vergunst is hoofdredacteur van De Waarheidsvriend. Geïnteresseerd in meer lezenswaardige artikelen? Neem een jaarabonnement (€ 53). Als welkomstgeschenk ontvangt u De Waarheidsvriend twee maanden gratis. Of maak gebruik van deze actie en lees De Waarheidsvriend vier maanden voor € 10,-!

Praatmee

Beluister onze podcast

#333 Jeffrey & Peter van der Weerd over ontrouwe kerkgangers, koning voetbal en de wetenschap
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Jack Hibbs
Nieuws

Volgens deze voorganger is moordaanslag een waarschuwing van God aan Trump om zich te bekeren

"Laat uw bebloede oor u naar Jezus Christus leiden." Dat is de oproep van voorganger Jack Hibbs van de megakerk Calvary Chapel Chino Hills in Californië aan Donald Trump. Tijdens zijn preek zondag stelde hij dat de moordaanslag een waarschuwing van G

Ds. C. G. Vreugdenhil
Video

Ds. Vreugdenhil wijst op christenen die twijfelen aan Gods gewilligheid om ons te redden

"Hij onderhoudt ons leven en zegt: ‘Ik ben de Heere uw God.’ Waarom blijven we ons dan verharden in ongeloof? Verdenk Zijn gewilligheid niet om u te ontvangen en u te redden", merkte ds. C. G. Vreugdenhil onlangs op in een doopdienst. De GerGem-predi

Pro-Israël demonstranten
Nieuws

Onderzoek: 'Evangelicals steunen Israël het meest onder alle christenen'

Evangelicals zouden de grootste steunbetuigers van Israël onder christenen zijn. Dat blijkt uit een onderzoek van de Messiaanse Joodse organisatie Chosen People Ministries. All Israel News beschrijft dat de evangelicals Israël vooral steunen in de hu

Jan-Jaap van Peperstraten
Preekverslag

Het lukte Jezus niet om grote wonderen in Nazareth te doen: hoe kan dat?

Misschien bent u in uw leven wel eens op een plek geweest, een nieuwe plaats waar u naar toe verhuisde of een nieuwe organisatie waar u voor ging werken en dat u er na een paar maanden tot uw schrik achterkwam dat je er niks voor elkaar kreeg. Alsof

Ds. Oscar Lohuis
Opinie

Acceptatie van de homoseksuele praxis is afdwaling van de Bijbel

Steeds meer predikanten gaan om. Er zou volgens hen toch wel enige ruimte moeten zijn voor homoseksuele jongeren om hun seksualiteit te beleven. Hier gaat dan echter een belangrijke wissel om. Een aantal jaren geleden zat ik met een collega te praten

podcast Heilige Grond
Podcast

Hoe blijft de hel relevant? Arnold Huijgen en Guido Derksen in gesprek

Al eeuwenlang spreken hel en hiernamaals tot de verbeelding. Theoloog Arnold Huijgen zette vorig jaar met zijn oratie het onderwerp weer op de kaart en geograaf en schrijver Guido Derksen bracht de hel in kaart. Het boek Hemel en hel in kaart dat hij

Wilkin van de Kamp
Video

Videoboodschap Wilkin van de Kamp over Gods genade en ons gedrag

Het is prachtig als een christen in het vertrouwen mag leven dat God zijn of haar zonden uit genade wil vergeven. Maar als het alleen daarbij blijft, is de kans groot dat je steeds in je oude zondepatronen zal terugvallen. God wil ons echter bovenop

Dr. Viktor Kostov
Nieuws

Advocaat Viktor Kostov: "Het is niet aan de overheid om te bepalen hoe een kerkgebouw eruit ziet"

“Het is ongekend onrechtvaardig als iemand gedwongen wordt om tegen zijn geloof in God in te gaan”. Dat is waarom dr. Viktor Kostov, voormalig atheïst, zich inzet als advocaat om de vrijheid van godsdienst voor christenen te verdedigen. In de afgelop

Meerartikelen

Geld of je leven-is er leven na de groei?
Nieuws

Gert-Jan Segers en Paul Schenderling op zoek naar leven van genoeg in nieuwe EO-podcast

Is er een economie zonder groei mogelijk? EO-presentator Hans van der Steeg onderzoekt met oud-politicus Gert-Jan Segers en econoom Paul Schenderling of we op dezelfde voet kunnen doorleven als nu, of dat er grote veranderingen moeten komen in de man

kringenmateriaalboekje
Nieuws

New Wine presenteert nieuw kringenmateriaalboekje over de Heilige Geest

New Wine presenteert op de New Wine Zomerconferentie 2024 (20 t/m 26 juli) een nieuw kringenmateriaalboekje over de Heilige Geest. In tien hoofdstukken en bijeenkomsten kun je je verdiepen in en meer ervaring krijgen met de persoon en het werk van de

Heart2Heart
Nieuws

Honderden christenen komen bijeen tijdens vierde editie Heart2Heart Zomerweek

Stichting Heart2Heart organiseert deze zomer voor het vierde jaar op rij een Zomerweek voor jong en oud onder het thema ‘Heavenly Blessing’. De Zomerweek wordt van 2 tot 8 augustus 2024 gehouden op Vakantiepark Eigen Wijze in Bant (Noordoostpolder).

Upgrade Festival
Nieuws

David de Vos en Arie de Rover spreken tijdens driedaags Upgrade Festival in Zeeland

Op 16, 17 en 18 augustus 2024 is het zover: Upgrade Festival 2024 gaat van start. Na het grote succes van de volledig uitverkochte eerste editie van Upgrade Festival vorig jaar, vindt nu de tweede editie plaats, opnieuw op dezelfde prachtige locatie

Kees Postma
Column

Christenen die elkaar het leven zuur maken: een kerkelijke auto-immuunziekte

Op nieuwjaarsdag 1980 zat Luitenant Simon Bates, van het Britse leger, verscholen in de Noord-Ierse heuvels rond Tullydonnell. Hij en zijn mannen hadden een hinderlaag opgezet voor de IRA. Eén van de basisregels tijdens een hinderlaag is dat je nooit

David de Vos
Nieuws

David de Vos gaat met theatertour heel Nederland door

'Biografie Rauw heeft in de afgelopen maanden veel losgemaakt. Misschien ook bij jou. De één herkent zich in mijn verhaal, de ander zit vol vragen. Aan het einde van het boek spreek ik de wens uit om de theaters van Nederland te vullen. Dat moment is

pakistan
Nieuws

Pakistan wil met nieuwe wet christelijke meisjes beschermen tegen gedwongen islamitisch huwelijk

In Pakistan is een nieuwe wet aangenomen die de minimumleeftijd om te trouwen voor zowel jongens als meisjes op 18 jaar stelt. Daarmee zouden christelijke meisjes, die vaak het slachtoffer zijn van ontvoeringen en gedwongen huwelijken met moslims, me

Roemke
Dagelijks leven

Unieke beelden: pastor imiteert Trump op Republikeinse Conventie en gaat daarna in gebed

Op dit moment vindt de Republikeinse Conventie in Milwaukee plaats. De eerste avond van deze conventie werd met gebed afgesloten door pastor James Roemke van de Messiah Lutheran Church. Nadat de voorganger vertelde ontzettend blij te zijn dat Trump v

Ramon Roks
Nieuws

Celibatair levende homoseksueel stopt met priesteropleiding Den Bosch vanwege anti-homohouding

De 27-jarige Ramon Roks stopt met zijn priesteropleiding in het bisdom van ’s-Hertogenbosch omdat hij zich als celibatair levend homoseksueel niet welkom voelt in het bisdom door de houding van sommige mensen. Dat meldt het dagblad Trouw.  Roks heeft

Ds. G. van Zanden
Video

Ds. Van Zanden wijst op christenen die Gods aanwezigheid niet ervaren

"Er wordt in onze dagen veel geklaagd over een gebrek aan godservaring. We zeggen al snel: ‘Waar is God nou? Als ik Hem nodig heb, hoor ik Zijn stem niet.’ Heeft u wel eens geprobeerd om de eenzaamheid te zoeken?", aldus ds. G. van Zanden. De hervorm

Peter van der Weerd
Podcast

HHK-predikant bezorgd over lage opkomst kerkactiviteiten: terecht?

“Als we een Bijbelstudiegroep hebben en er komt vijf man, spreken we van een 'goede opkomst'. Bij een Bijbellezing, zomaar midden in de week, zit er een handjevol.” Onlangs uitte ds. W. J. C. van Blijderveen zijn zorgen over de lage opkomst bij kerke

Karin Mechielsen
Video

Biddende moeder deelt indrukwekkend getuigenis over haar zoon

Karin Mechielsen vertelt in onderstaande video van De Stadskerk in Groningen over hoe haar geduld met God op de proef gesteld werd, toen haar zoon het geloof begon te verliezen. "God greep mijn zoon in zijn nekvel", vertelt zij. Maak tijd voor een bi