Aan het begin van zijn korte bezoek aan de Franse havenstad, zat Franciscus een stil moment van gebed voor bij een gedenkteken gewijd aan zeelieden en migranten die op zee waren omgekomen. Hij werd omringd door leiders van verschillende geloofsgroepen in Marseille en vertegenwoordigers van migrantenreddingsorganisaties die steeds meer onder vuur komen te liggen van populistische politici in Europa.

Het bezoek, dat al maanden geleden gepland was, kwam op een moment dat Europa's migrantendilemma weer volop in het nieuws is. Vorige week werd het Italiaanse eiland Lampedusa overspoeld door bijna 7.000 migranten die binnen een dag aankwamen nadat ze smokkelaars in Tunesië hadden betaald voor de overtocht.  "Wreedheid en een gebrek aan menselijkheid. Een verschrikkelijk gebrek aan menselijkheid," zei Franciscus over het drama op Lampedusa terwijl hij naar Marseille vloog.

De paus heeft van het lot van migranten een prioriteit van zijn 10-jarige pontificaat gemaakt. Tijdens zijn eerste reis als paus reisde hij naar Lampedusa om verdronken migranten te eren. In de jaren daarna heeft hij een mis opgedragen aan de grens tussen de VS en Mexico, Rohingya-vluchtelingen uit Myanmar ontmoet en zelfs Syrische moslims mee naar huis genomen in zijn vliegtuig na een bezoek aan een vluchtelingenkamp in Lesbos.

Onder verwijzing naar de opdracht van het evangelie om de vreemdeling welkom te heten, heeft Franciscus een mantra ontwikkeld waarin hij regeringen aanspoort om mensen die oorlogen, armoede en klimaatcrises ontvluchten welkom te heten, te bevorderen, te beschermen en te integreren.

Op vrijdag kwam Franciscus samen met priesters van Marseille in de basiliek Notre Dame de la Garde en leidde daarna een interreligieus gebed bij het nabijgelegen gedenkteken, dat op een rotspunt staat met uitzicht op Marseille en de Middellandse Zee. Daar zei Franciscus dat veel te veel mensen nooit de kust hadden bereikt. "En zo is deze prachtige zee een enorme begraafplaats geworden, waar veel broeders en zusters zelfs het recht op een graf wordt ontzegd," zei hij.

In aanvulling op zijn rede, bedankte hij in het bijzonder de humanitaire groepen die migranten redden en beschimpte hij pogingen om hun reddingen te blokkeren als "gebaren van haat" - een duidelijke verwijzing naar het feit dat de Italiaanse overheid regelmatig reddingsboten in beslag neemt vanwege ‘technische redenen’.

Franciscus was afgelopen zaterdag in Marseille om de slotzitting voor te zitten van een bijeenkomst van katholieke bisschoppen uit het Middellandse Zeegebied, waarin het migrantendrama centraal staat. Ongeveer 350.000 katholieke gelovigen werden dit weekend in de stad verwacht, waarvan circa 100.000 een mis bijwoonden in het Stade Vélodrome (voetbalstadion van de Franse voetbalclub Olympique Marseille, red.) waar ook president Emmanuel Macron zijn opwachting maakte. 

Het bezoek van Franciscus komt tien jaar na zijn pauselijke pelgrimstocht naar Lampedusa, de favoriete bestemming van migrantensmokkelaars omdat het dichter bij Afrika ligt dan het Italiaanse vasteland. Daar vierde Franciscus de mis op een altaar gemaakt van scheepswrakhout, gooide hij bloemen in zee als eerbetoon aan verdronken migranten en hekelde hij de "globalisering van onverschilligheid" die de wereld aan migranten toont.

Op vrijdag gaf hij een meer nadrukkelijke variatie op dat thema en hekelde hij het "fanatisme van onverschilligheid" als het gaat om hoe Europa met migranten omgaat. De paus constateerde dat in de 10 jaar dat hij nu paus is het continent enkel harder is gaan optreden tegen migranten.