Nieuwe techniek roept vragen op: wat moeten christenen met ChatGPT?

Dagelijks leven23 maart 2023 Reinoud Kaasschieter
Reinoud Kaasschieter

De laatste tijd verschijnen veel artikelen in kranten en nieuwsitems op televisie over ChatGPT. Omdat ChatGPT schijnbaar een antwoord op alle vragen weet, rijst de vraag of we dit soort technologie wel willen gebruiken. Of dat het onontkoombaar is. Ik probeer na te gaan wat de ethische implicaties van ChatGPT zijn. En vooral wat het betekent voor ons begrip van feit, fictie en waarheid.

ChatGPT is gebaseerd op GTP-3, een zogenaamd Large Language Model. Deze modellen zijn in staat om op basis van natuurlijke taal, spreek- of schrijftaal, een antwoord te geven in dezelfde natuurlijke taal. Er zijn ook Large Langauge Models die op basis van een vraag of opdracht, geformuleerd in natuurlijke taal, een afbeelding kunnen genereren. Dit wordt Generatieve AI genoemd: AI die tekst, afbeeldingen of video’s genereert. Maar voor deze discussie gaan we uit van ChatGPT van OpenAI, Microsoft Bing, Replika, Google Bard en vele anderen. Met deze machines kan je een dialoog voeren en de kunstmatige intelligentie, door middel van vragen en antwoorden, tekstuele opdrachten laten uitvoeren. Je kunt de software vragen een tekst te generen over het onderwerp dat jezelf kiest.

Hoe werkt het dan? Op basis van gigantische hoeveelheden voor beeldteksten, gehaald van het internet, heeft de kunstmatige intelligentie geleerd hoe een taal in elkaar steekt. Welke woorden volgen op welke woorden. En dat lukt de machine nu heel goed. De zinnen die de software produceert zijn grammaticaal en syntactisch correct. Goed genoeg om als menselijke tekst door te gaan.

Waar is ChatGPT goed in?
Waar ChatGPT redelijk goed in is, is het maken van fictie. Verhaaltjes maken gaat het algoritme redelijk af, al is de verhaallijn soms brokkelig, zijn de karakters vlak en is de diepgang matig. Er worden nu zoveel fictie geschreven door ChatGPT dat een Amerikaans fantasytijdschrift wordt overspoeld met verhalen geschreven door de computer. ‘Het is een enorme hype. Niet-schrijvers zien het als een makkelijke manier om geld te verdienen, maar gaan wat anders doen wanneer ze bot vangen.’ zegt Martijn Lindeboom in een artikel in de Volkskrant.

Scholieren en studenten hebben ChatGPT allang ontdekt als een gemakkelijke methode om een scriptie of verslag te schrijven. Terug naar pen en papier of toch iets anders?

Waar is ChatGPT slecht in?
Maar wat is dan het grote probleem rondom deze taalsoftware? Ten eerste presenteert ChatGPT alle antwoorden met zekerheid. Goede en foute antwoorden. De software twijfelt niet en kan de grootste onzin met grote zekerheid presenteren. ChatGPT kan zelf antwoorden verzinnen, hallucineren. De lezer van de antwoorden kan niet bepalen of ChatGPT de waarheid schrijft. Daarvoor moet de lezer het onderwerp waarover geschreven wordt kennen. Maar wat als de lezer die kennis niet heeft? Mensen hebben snel de neiging uitspraken van computers als waar te bestempelen. ‘Mensen hebben de neiging alles wat de bot zegt klakkeloos over te nemen.’ schrijft het vakblad AG Connect.

Allerlei ethische bezwaren
Snel kwamen er allerlei ethische bezwaren op tegen ChatGPT en andere, soortgelijke algoritmen. Laat ik een korte opsomming geven van enkele van de problemen die experts op het gebeid van AI en ethiek zien:

1. Scholieren en studenten hebben ChatGPT allang ontdekt als een gemakkelijke methode om een scriptie of verslag te schrijven. Leraren waren daar niet op voorbereid en proberen nu methoden te verzinnen om te bepalen wie of wat een tekst heeft geschreven. Daar worden nu tools voor gemaakt, maar misschien moeten we schrijfopdrachten anders gaan uitvoeren. Terug naar pen en papier of toch iets anders? Bij de opkomst van zoekmachines speelde dezelfde discussie, maar daar zijn we nu ook aan gewend geraakt.

2. ChatGPT verbruikt veel elektriciteit en stoot daarmee indirect ook veel COâ‚‚ uit. Dit is een algemeen probleem in de ICT en wordt met de verdere digitalisering steeds erger. Zoals een collega zie: ‘Als je energie wilt besparen, schrijf je eigen e-mails en laat het niet door een AI doen.’ Luiheid leidt draagt bij aan de klimaatcrisis.

Vanwege de hoeveelheid desinformatie die al online is, die wordt ingevoerd in de trainingsmodellen voor grote taalmodellen, kunnen mensen die ze gebruiken ook onbedoeld onwaarheden verspreiden.

3. Voor het voorkomen van ongewenste antwoorden worden aan ChatGPT filters toegevoegd. Bepaalde vragen die politiek gevoelig, discriminerend of pornografisch zijn, worden eruit gefilterd. Hiervoor worden in Kenia mensen ingehuurd voor $2 per uur. De ontwikkeling van sociale media en kunstmatige intelligentie gaat gepaard met uitbuiting. Het verwijderen van toxische content is en blijft (onderbetaald) mensenwerk.

4. Large Language Models, waar ChatGPT er een van is, maken gebruik van enorme verzamelingen data. Deze data kunnen auteursrechtelijk zijn beschermd. Maar de tools hergebruiken deze data zonder daarvoor toestemming te hebben gevraagd. Vooral bij zogenaamde kunstwerken gemaakt door AI zijn kunstenaars oprecht bezorgd dat hun werk wordt geplagieerd.

Maar ik heb een groter bezwaar tegen het gebruik van ChatGPT: dat het de waarheid geweld aandoet. Wanneer je ChatGPT gebruikt om fictie te schrijven, een spookje of een gedicht, is er weinig aan de hand. De verhalen zijn dan wel middelmatig, maar dat kan onder omstandigheden voldoende zijn. Niet al het proza hoeft uitstekend te zijn.

Maar als het gaat om het beschrijven van feiten, is er wel een ethisch probleem. OpenAI, de bouwer van ChatGPT, waarschuwt al op hun website dat de antwoorden die de AI geeft wel eens foutief kunnen zijn. OpenAI geeft zelf de volgende waarschuwingen. ChatGPT…

· kan af en toe onjuiste informatie genereren;
· kan af en toe schadelijke instructies of bevooroordeelde inhoud produceren;
· beperkte kennis van wereld en gebeurtenissen na 2021.

Kunstmatige Intelligentie kan vooroordelen versterken en ChatGPT is geen uitzondering daarop.

Maar ChatGPT geeft niet aan wanneer dit het geval is. Of wanneer er een kans is dat dit het geval is. Ook foute of slechte antwoorden worden gepresenteerd alsof er geen twijfel is. ChatGPT twijfelt nooit, en bluft door onwaarheden als waar te presenteren. En dat is ook niet verbazingwekkend wanneer je grote delen van het internet als informatiebron gebruikt. Vanwege de hoeveelheid desinformatie die al online is, die wordt ingevoerd in de trainingsmodellen voor grote taalmodellen, kunnen mensen die ze gebruiken ook onbedoeld onwaarheden verspreiden. Niet alles wat op het internet staat is waar, om het maar eens zachtjes uit te drukken.

Ook geeft ChatGPT geen bronvermeldingen. Klassieke zoekmachines linken naar de brondocumenten, het kennissysteem IBM Watson liet de bronnen ook zien. Maar het Deep Learning algoritme van ChatGPT kan helemaal niet de bronnen geven. Het husselt verschillende gegevens bij elkaar tot mooie volzinnen. De antwoorden zijn in zeker zin toevallig.

Daarnaast kunnen de antwoorden die ChatGPT geeft ook vooroordelen bevatten. Ze kunnen dan wel waar zijn, maar zijn dan sterk gekleurd. Waar de discussie rondom kunstmatige intelligentie de laatste jaren vooral draait op het vermijden van ‘bias’, blijkt er nu weer een AI-tool beschikbaar te zijn gekomen die weer eens vooroordelen verspreid. Dit wordt pas echt problematisch wanneer door ChatGPT gegeven teksten met vooroordelen weer op het internet worden geplaatst. En die dan weer door ChatGPT als broninformatie worden gebruikt. Kunstmatige Intelligentie kan vooroordelen versterken en ChatGPT is geen uitzondering daarop.

Nepnieuws & Co
Als sinds mensenheugenis wordt er nepnieuws, roddels, onwaarheden en misleidende informatie gemaakt en verspreid. Deze “foute” informatie wordt verspreid uit eigen belang, politiek belang, macht maar ook uit domheid en onwetendheid. Niet altijd is kwade opzet in het spel, al kunnen de gevolgen wel kwaadaardig zijn. Het verspreiden van nepnieuws is vaal wel opzettelijk. Trollen die een alternatieve waarheid, of gewoon onwaarheden, verspreiden hebben politieke doelen. Sociale media bieden deze trollen een gemakkelijke methode hun berichten te verspreiden. Met verdergaande maatschappelijke gevolgen voor democratie en cohesie. ‘Democratie is geen product, maar een gemeenschappelijk proces. En dat wankelt door AI.’ schrijft Maxim Februari in NRC.

Daarin verandert Generatieve AI weinig. De menselijke eigenschap op feiten naar zijn hand te zetten, of om fictie als feit te presenteren, faciliteert Generatieve AI alleen maar. Maar is er dan niets veranderd?

We zullen daarom meer te maken krijgen met teksten die onwaarheden bevatten. Uit hebzucht, macht of onwetendheid.

Industrialisatie van onwaarheden
Wat Generatieve AI wel kan is op grote schaal bedrog faciliteren. Nu al zijn beveiligers bang dat pishing-mails door dergelijke tools zodanig geschreven kunnen worden, dat ze amper meer van oprechte berichten onderscheiden kunnen worden. Ook wordt het gemakkelijker nepnieuws te maken. ChatGPT en anderen zijn goed in het fantaseren, dus kunnen ze ook onwaarheden schrijven. Volgens mij zijn deze algoritmen er zelfs beter in dan het beschrijven van waarheden. Ook al gaan techbedrijven abonnementsgeld vragen voor dergelijke schrijfopdrachten, het schrijven van een artikel zonder controles wordt veel sneller en goedkoper dan een waarheidsgetrouw artikel. Journalisten en onderzoekers kosten geld. Het schrijven van een doorwrochte tekst kost tijd.

We zullen daarom meer te maken krijgen met teksten die onwaarheden bevatten. Uit hebzucht, macht of onwetendheid. Als we niet meer eenvoudig waarheden van onwaarheden kunnen onderscheiden, heeft dat maatschappelijke gevolgen. Wie kan ik nog vertrouwen? Welke waarheid is waar? Is alles dan relatief en bestaat de waarheid niet meer? Het is ook belangrijk je te realiseren dat degene die geld en macht hebben de waarheid nu makkelijker naar hun hand kunnen zetten. Wie toegang heeft tot kunstmatige intelligente systemen, en daarbij ook nog controle over de distributiekanalen als sociale media, kan zijn versie van de waarheid, of zijn eigen waarheid, veel gemakkelijker verspreiden dan een ander met minder middelen. We zien dit nu al gebeuren bij Twitter. Ook dit is niet nieuw in de geschiedenis. Maar kunstmatige intelligentie maakt het wel een stuk gemakkelijker.

Wat is waarheid?
‘Wat is waarheid?’, vroeg Pontius Pilatus zich af. Ik geloof niet dat hij het filosofisch bedoelde, maar meer als een machtsvraag. Wat is waarheid wanneer ik, de machthebber over leven en dood, zelf kan bepalen wat waar is? Als Christenen zijn we op zoek naar de waarheid die Christus is als de weg, de waarheid en het leven. Maar deze waarheid is voor iedereen die het horen en zien wil. Niet alleen voor een exclusieve club uitverkorenen.

Niet lang geleden werd de cultuur gestempeld door het relativisme. Waarheid was ‘onkenbaar’. Misschien bestond het wel ergens ‘daarbuiten’, maar ieder idee daaromtrent was even waardevol. (Matt Hodges, geloofsovertuiging.nl)

Hoe kunnen we het Evangelie verspreiden wanneer de waarheid onkenbaar en dus een persoonlijke overtuiging is geworden?

Als we de waarheid niet meer kunnen onderscheiden in de vloed van nepnieuws, gaan we ook als christenen een uitdaging aan. Hoe kunnen we het Evangelie verspreiden wanneer de waarheid onkenbaar en dus een persoonlijke overtuiging is geworden? Hoe kunnen we een kerk bouwen wanneer geloofswaarheden alleen persoonlijk gekend worden?

Misschien gaat de hype rondom ChatGPT en anderen voorbij omdat we de waarde van menselijke waarheden hoger schatten. Dat een tekst die door een mens is geschreven waardevoller wordt gezien als een machine-gebaseerde tekst. Maar we kunnen binnenkort het verschil tussen beide niet meer onderkennen. Kwaadwillende mensen kunnen hun computerteksten altijd als menselijk laten doorgaan. We zullen sceptischer gaan staan op informatie we krijgen. Met het risico dat we ware teksten als onwaar gaan zien.

De vraag is hier niet of christendom de geopenbaarde waarheid is. De vraag is, is of dit feit door anderen als waarheid wordt gezien. In een wereld waar onwaarheden alom zijn en we twijfelen aan alles wat ons wordt verteld. Alleen ware oprechtheid van de verteller kan deze twijfel doorbreken. ‘Geloof’, aldus de Amerikaanse theoloog Stanley Hauerwas, ‘is niet bepaalde stellingen voor waar houden, hoewel het ook plaats heeft voor de houding en de passie van het vertrouwen. Geloof is niet een combinatie van die beide, maar eenvoudig loyaal zijn aan Jezus, als de stichter van Gods koninkrijk van vrede.

Reinoud Kaasschieter is expert op het gebied van kunstmatige intelligentie en ethiek bij Capgemini. Reinoud begeleidt ook de Alpha in zijn parochie. Hij schreef bovenstaande tekst op persoonlijke titel. Dit verhaal verscheen eerder op de website van Stichting Techthics en is met toestemming overgenomen door Cvandaag.

Praatmee

Beluister onze podcast

#322 Patrick & Jeffrey over David de Vos, de Trump-bijbel en een opvallende arrestatie
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Insalvation
Nieuws

InSalvation en Reyer lanceren nieuwe single: Leeuw van Juda

Met ‘Leeuw van Juda’ lanceert InSalvation een nieuwe single. Voor deze indrukwekkende song over Jezus werkten Jafeth en Sifra Bekx samen met Reyer. De single kwam vrijdag uit op alle kanalen en gaat over het aanbidden en prijzen van Jezus in de hemel

gomes
Positief nieuws

Voormalig PSV-keeper is nu predikant: "Jezus heeft mijn leven veranderd"

Jarenlang was hij een ontzettend populaire keeper bij PSV. Dit weekend keert de Braziliaanse Heurelho Gomes voor even terug bij de voetbalclub uit Eindhoven. In gesprek met de NOS vertelt hij over zijn nieuwe leven als predikant. “Jezus heeft mijn le

Tom de Wal
Nieuws

Kamervragen over demoonuitdrijving bij kinderen met autisme door Tom de Wal

D66 en GroenLinks/PvdA hebben Kamervragen gesteld over de Frontrunners Ministries en Tom de Wal. De politieke partijen stellen zich voornamelijk zorgen te maken over het uitdrijven van demonen bij kinderen. Directe aanleiding daarvoor is een publicat

ontmoetingsdag
Nieuws

Stichting Israël en de Bijbel organiseert ontmoetingsdag over wereldwijde impact 7 oktober

Stichting Israël en de Bijbel richt zich op de Ontmoetingsdag 9 mei vooral op de Joden buiten Israël en op de wereldwijde impact van ‘7 oktober’. Ver weg van IsraëlhuisSinds 1948 ligt de focus vaak op de Joden in Israël. Toch woont ruim de helft van

vluchtelingenkamp
Nieuws

Jaar oorlog in Sudan: hongersnood bedreigt 7 miljoen mensen

Maandag 15 april is het precies een jaar geleden dat de oorlog in Sudan uitbrak. Dit conflict, dat begon in de hoofdstad Khartoem, heeft zich ontwikkeld tot de grootste humanitaire crisis ter wereld. Terwijl de wereld afgeleid wordt door andere confl

Jeremia 26:6
Verdieping

De stenen van de Klaagmuur vertellen ten diepste wie God is

De Klaagmuur. Het is maar een muur. Wel een gerestaureerde muur. Het laatste overblijfsel van de buitenmuur, die ooit om het tempelplein was gebouwd. Van de oorspronkelijke tempel in Jeruzalem is alleen deze muur over. Ooit heeft de profeet Jeremia i

Laurens Pruis
Video

In Efeze 2 wordt het grootste probleem van de mensheid onthuld

Het grootste probleem van ons mensen wordt onthult in Efeze 2: de mensheid is morsdood door zonde. Paulus benadrukt dat we wandelden als doden, gevangen in rebellie tegen God. Wat is het antwoord op dit probleem? Gods genade! Door Zijn liefde maakte

ds. C. G. Vreugdenhil
Video

Terugkijken: ds. Vreugdenhil beantwoordt Refoweb-vragen

In onderstaande aflevering van 'Pastorie online', een programma van Refoweb.nl op de Reformatorische Omroep, is ds. C. G. Vreugdenhil te gast om te spreken over het thema 'O, alle gij dorstigen...'. De emeritus-predikant uit de Gereformeerde Gemeente

Meerartikelen

'De Wereld Rond'
Podcast

Zendingswerker deelt ervaringen in podcast: Jaap de Bruine

In deze podcastaflevering van 'De Wereld Rond' hoor je een gesprek met een zendeling die afkomstig is uit Zeeland. Jaap de Bruine kwam in 1972 in Spanje aan als zendeling en is sindsdien niet meer weggegaan. Beluister het gesprek:

Psalmen Challenge
Podcast

Psalmen Challenge: in deze podcast bespreken christenen Psalm 35

Symfonie van het hart is de psalmenchallenge die jou voorziet van alles wat je nodig hebt om het hele psalmenboek uit de Bijbel door te gaan. Teun van der Leer, Remko Ongersma en Peter Kruijt, de initiatiefnemers van de Psalmen Challenge, bespreken s

Op weg met de ander
Nieuws

Ontmoetingsdag voor mensen met beperking

De christelijke familievereniging Op weg met de ander houdt op zaterdag 20 april in Krimpen aan den IJssel haar 29e familie-ontmoetingsdag. De dag is bestemd voor mensen met een verstandelijke beperking, hun familieleden en begeleiders. ’s Morgens ho

Preston Sprinkle
Boekfragment

Transgenders hebben geen behoefte aan ik-weet-precies-hoe-alles-zit christenen

Er is niet één allesomvattende oplossing voor alle mensen die transgevoelens ervaren. Als iemand zegt dat die trans is, betekent dat alleen maar… dat die je net verteld heeft dat die trans is, en is jou zomaar een kans in de schoot geworpen om een re

europa
Nieuws

Meerderheid Europees Parlement wil abortus erkennen als mensenrecht: 'Duistere week'

Een meerderheid van het Europees Parlement heeft donderdag voor een resolutie gestemd waarin wordt opgeroepen abortus als een mensenrecht te erkennen. Men wil abortus opnemen in het Handvest van grondrechten van de Europese Unie. Dat gebeurt overigen

Kostiantyn Maksimov
Nieuws

Verdwenen Oekraïense priester staat terecht voor spionage

De opgepakte Oekraïense priester Kostiantyn Maksimov (40) staat een zware tijd te wachten: hij staat terecht voor spionage, schrijft waakhond Forum18. Maksimov, een Oekraïens-orthodoxe priester uit Zaporizja, werd door Russische strijdkrachten meegen

Arie en Wilma
Video

Arie en Wilma Zwitser zondag te gast bij Hour of Power

Aanstaande zondag zijn Arie en Wilma Zwitser te gast bij Hour of Power. Arie kreeg twee herseninfarcten en zijn leven hing aan een zijden draadje. De gebeurtenissen veranderde de kijk op het leven van Arie en Wilma drastisch. Ze vertellen er openhart

Willem Lingeman
Column

Haastige kerkgangers

Zondagmorgen is altijd weer een bijzonder moment in het leven van de familie Lingeman. Omdat de samenkomst die wij bezoeken zo’n dertig kilometer van onze woonplaats is, ligt er elke eerste dag van de week een reis door het ‘groene hart van Holland’

David de Vos
Nieuws

David de Vos reageert op vele kritiek: "Ik houd ontzettend veel van Jezus"

“Ik had niet gedacht dat mijn boek zoveel zou doen.” Aan het woord is evangelist David de Vos. Naar aanleiding van zijn boek ‘Rauw’ en de interviews die hij rondom dat boek gaf, kreeg hij te maken met talloze reacties, zowel positief als negatief. In

De ravage in het Wisconsin Family Action-kantoor
Nieuws

Man die brandbom in pro-life kantoor gooide veroordeeld tot 7,5 jaar gevangenisstraf

In mei 2022 gebeurde het: een man gooide een Molotov-cocktail in het kantoor van de christelijke pro-life organisatie Wisconsin Family Action. Het resultaat was een ravage. Nu is de man veroordeeld tot 7,5 jaar cel, bericht de Christian Post. De dade

Geweld in de Bijbel
Video

Geweld in de Bijbel: hoe gaan we als christenen hiermee om?

Op verschillende plekken in het Oude Testament komt geweld voor. Dit kan best een lastig onderwerp zijn, wanneer iemand je daarmee confronteert. In een video op het YouTube-kanaal Bijbelcursussen wordt uitleg gegeven over geweld in de Bijbel en hoe d

ds. J. R. van Vugt
Nieuws

Refoweb-vragensteller: 'Hoe weet ik dat ik oprecht geloof?'

'Ik snap alleen niet zo heel goed wat geloven nou precies is? Is het nou iets wat ik zelf moet doen of doet Christus dit? Hoe weet ik dat ik oprecht geloof? En hoe zit het geloof in elkaar? Kunt u dit voor mij uitleggen in Jip-en-Janneke-taal wat gel