Het theologische Jenga-spel: mag er geschud worden aan christelijke dogma’s?

God1 december 2022 Peter Overduin
Peter Overduin

“Wordt niet gelijkvormig aan deze wereld, maar onderga een metamorfose door de vernieuwing van uw denken (nous), opdat gij moogt erkennen wat de wil van God is, het goede, welgevallige en volkomene.” (Romeinen 12:2)

Ken je het Jenga-spel? Het gaat om allemaal kleine blokjes hout waarmee een hoge toren wordt gebouwd. De bedoeling is om ergens uit de toren een blokje hout weg te trekken en tegelijk ervoor te zorgen dat de toren zo lang mogelijk overeind blijft staan. Hoe lager het blokje dat je eruit trekt, hoe groter de kans dat de toren omvalt. Zie de toren als het theologische huis waarin we ons veilig voelen. De afzonderlijke blokjes van het bouwwerk zijn de christelijke dogma’s. Durven we bepaalde leerstellingen te bevragen en in twijfel te trekken? Of zijn we bang dat ons hele theologische bouwwerk dan in elkaar stort? Hoe vaak kiezen we voor het vasthouden van wat we hebben, vanuit angst om ons geloof te verliezen?

Vijfentwintig jaar geleden was mijn theologische Jenga-toren een stevig en overzichtelijk bolwerk. Ik wist precies hoe het zat met hemel en hel, zonde en genade en wat de blijde boodschap (evangelie) inhield. Het was voor mij overduidelijk wat dwaalleer was. Alles wat in strijd was met de bouwstenen van mijn theologische toren.

Vijfentwintig jaar geleden was mijn theologische Jenga-toren een stevig en overzichtelijk bolwerk. Ik wist precies hoe het zat.

Vaak is een crisis in ons leven nodig om aan het theologische Jenga-spel te beginnen. Bij ons (mijn vrouw en mij) was dat het moment waarop één van onze kinderen besloot het hele christelijke geloof over boord te gooien. In een paar weken tijd ging het van zondags op het podium deel uitmaken van het aanbiddingsteam en vol voor de Heer willen gaan naar het verwijderen van alles uit haar kamer wat met het christelijke geloof te maken had. Het voelde voor ons alsof onze wereld instortte. We worstelden met de vraag welke consequenties dit voor haar eeuwige bestemming zou hebben.

Na verloop van tijd begonnen we ons af te vragen of onze (menselijke) liefde voor onze dochter groter kon zijn dan de liefde die God voor haar had? Dat leek ons onmogelijk. Zodoende kregen we steeds meer vragen bij het hemel en hel narratief, waarmee we vertrouwd waren. Vanaf dat moment lichtte er bij het lezen van de Bijbel hele andere teksten op dan voorheen, zoals “God zal alles en in allen zijn” (1 Kor.15:28). Als God eenmaal alles en in allen zal zijn, dan kan daar toch niemand buiten vallen? Of een tekst als “God wil dat alle mensen behouden worden en tot erkentenis der waarheid komen” (1 Tim.2:4). Kan de gevallen mens Gods wil dwarsbomen? Dat zou duiden op de onmacht van God, die zijn wil niet kan waarmaken.

De mooie dogmatische volzinnen over de verborgen en de geopenbaarde wil van God, die ik tijdens mijn theologieopleiding uit mijn hoofd moest leren, bleken ineens geen houvast meer te bieden. Zolang de impact ervan op een veilige afstand blijft, is het makkelijk om aan dit soort dogmatische antwoorden te blijven vasthouden, maar als het je eigen kinderen betreft, dan blijken er ineens scheurtjes te ontstaan in het robuuste bolwerk. Hoewel de toren nog wel rechtop stond, was het eerste blokje van onze theologische Jenga-toren verwijderd. En daar bleef het niet bij…

We begonnen vragen te krijgen over de - binnen de westerse theologie gangbare - visie op het kruis, de zogenoemde satisfactieleer (verzoening door voldoening). Hoe liefdevol is het als Jezus plaatsvervangend de straf heeft moeten dragen die wij verdiend hebben, voordat God ons genadig kan zijn? Is dat te rijmen met de onvoorwaardelijk liefde van Gods wezen? Als wij de ander moeten vergeven, zoals God ons vergeven heeft, waartoe Paulus ons oproept (Ef.4:32), staan wij dan ook in ons recht om onze boosheid en woede eerst ergens te ontladen, voordat we de ander vergeving schenken? Is het echt rechtvaardig als ik, om mijn dochter te kunnen vergeven, eerst een andere dochter de straf laat dragen? Allemaal vragen die het fundament van onze theologische Jenga-toren op haar grondvesten deed trillen. Je laat diepgewortelde dogma’s niet zomaar even los. Het is een pijnlijke geloofsworsteling geweest, een proces waarin we het oude en o zo vertrouwde geloofsfundament onder ons voelden wegzakken.

De eeuwenoude antwoorden van de christelijke theologie waarmee we zijn opgegroeid, waren voor ons niet langer meer bevredigend.

Tijdens dat proces kwamen we steeds meer tot de ontdekking dat onze kijk op het evangelie volledig gebaseerd was op de kennis van goed en kwaad. Het ‘evangelie’ waarin we als westerse christenen zijn gaan geloven, waarvan de verzoening door voldoening de kern is, valt alleen uit te leggen zolang we eten van de boom van kennis van goed en kwaad. Het is gericht op het oppoetsen van de oude mens, het vlees. Hebben wij Jezus nodig als zondoffer om onze oude mens te rechtvaardigen of kwam Jezus om onze ogen te openen voor de nieuwe mens, Christus in ons? Was het kruis nodig om de oude mens vrij te spreken of om ons te bevrijden van de oude mens?

Een ander blokje uit het fundament van de Jenga-toren is onze interpretatie van Genesis 3, waarin de zogenoemde zondeval staat beschreven. Gaat het bij de val (in de grondtaal wordt niet gesproken over een zonde-val, maar over een val) werkelijk om de zonden van de mens (hoogmoed en ongehoorzaamheid)? Of zou er vanuit Gods perspectief sprake geweest kunnen zijn van een noodzakelijke val als onderdeel van het scheppingsproces? Ligt de verantwoordelijkheid dan wel bij de mens of is het God die zijn masterplan dwars door alle moeite en lijden heen, ten uitvoer brengt? Zou het dan niet rechtvaardig zijn dat de hele schepping zal delen in de uiteindelijke verlossing van de vloek van zonde en dood, die door de val van kracht is geworden? Bijzonder lastige vragen waar we niet voor zijn weggelopen. De eeuwenoude antwoorden van de christelijke theologie waarmee we zijn opgegroeid, waren voor ons niet langer meer bevredigend.

Zo’n tien jaar geleden stortte uiteindelijk onze hele theologische Jenga-toren in. Het christelijke geloof had voor ons afgedaan. We geloofden nog wel in God als de eeuwige Bron van onvoorwaardelijke Liefde, waaruit alles is voortgekomen en dat het uiteindelijk met de hele schepping goed zal komen. Maar hoe het zit met alles daar tussenin, daar hielden we ons niet meer mee bezig. Na ons vertrek uit de kerk bleek dat de diepgewortelde overtuigingen van het oude bouwwerk nog niet gelijk uit ons leven verdwenen waren. Er volgde een periode van zeven jaar waarin het ‘oude denken’ langzaam maar zeker uit ons systeem verdween. Ons bewustzijn werd gereinigd van het denken in goed en kwaad, waardoor er ruimte kwam voor het denken zonder veroordeling en vanuit verbinding met de hele schepping.

In het voorjaar van 2020, vlak voordat corona (kroon) de wereld binnenkwam, had ik een bijzondere geestelijke ervaring. Binnen enkele weken kwam de passie voor het christelijke geloof en voor de christelijke kerk sterker terug dan voorheen. Hetzelfde gebeurde met het roepingsbesef dat vanaf mijn tienerjaren een belangrijke rol in mijn leven had gespeeld, maar dat helemaal verdwenen leek. Ik begon weer in de Bijbel te lezen, maar nu met een andere bril. Diepe dankbaarheid en vreugde sprongen op in mijn hart. Onvoorwaardelijke liefde zonder veroordeling voor alles en iedereen begon vanuit mijn binnenste te stromen. Ik wil mensen niet meer naar het vlees kennen, maar Christus in iedereen zien. Het oude is voorbijgegaan, zie alles is nieuw geworden (2 Kor.5:17).

Het duurde niet lang of er had zich een nieuwe Jenga-toren gevormd. Een toren die er nooit had kunnen komen, als de oude niet was ingestort. Inmiddels schenken we de jonge wijn van het koninkrijk in nieuwe - zuurdesemvrije - zakken. Hoe geweldig de nieuwe toren inmiddels aanvoelt, we blijven het Jenga-spel spelen.

Peter Overduin schrijft blogs over zijn visie voor een nieuwe Reformatie in de kerk van Nederland. Samen met zijn vrouw Petra werken ze beiden fulltime vanuit stichting Way of Grace aan hun droom.

Praatmee

Beluister onze podcast

#322 Patrick & Jeffrey over David de Vos, de Trump-bijbel en een opvallende arrestatie
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Insalvation
Nieuws

InSalvation en Reyer lanceren nieuwe single: Leeuw van Juda

Met ‘Leeuw van Juda’ lanceert InSalvation een nieuwe single. Voor deze indrukwekkende song over Jezus werkten Jafeth en Sifra Bekx samen met Reyer. De single kwam vrijdag uit op alle kanalen en gaat over het aanbidden en prijzen van Jezus in de hemel

gomes
Positief nieuws

Voormalig PSV-keeper is nu predikant: "Jezus heeft mijn leven veranderd"

Jarenlang was hij een ontzettend populaire keeper bij PSV. Dit weekend keert de Braziliaanse Heurelho Gomes voor even terug bij de voetbalclub uit Eindhoven. In gesprek met de NOS vertelt hij over zijn nieuwe leven als predikant. “Jezus heeft mijn le

Tom de Wal
Nieuws

Kamervragen over demoonuitdrijving bij kinderen met autisme door Tom de Wal

D66 en GroenLinks/PvdA hebben Kamervragen gesteld over de Frontrunners Ministries en Tom de Wal. De politieke partijen stellen zich voornamelijk zorgen te maken over het uitdrijven van demonen bij kinderen. Directe aanleiding daarvoor is een publicat

ontmoetingsdag
Nieuws

Stichting Israël en de Bijbel organiseert ontmoetingsdag over wereldwijde impact 7 oktober

Stichting Israël en de Bijbel richt zich op de Ontmoetingsdag 9 mei vooral op de Joden buiten Israël en op de wereldwijde impact van ‘7 oktober’. Ver weg van IsraëlhuisSinds 1948 ligt de focus vaak op de Joden in Israël. Toch woont ruim de helft van

vluchtelingenkamp
Nieuws

Jaar oorlog in Sudan: hongersnood bedreigt 7 miljoen mensen

Maandag 15 april is het precies een jaar geleden dat de oorlog in Sudan uitbrak. Dit conflict, dat begon in de hoofdstad Khartoem, heeft zich ontwikkeld tot de grootste humanitaire crisis ter wereld. Terwijl de wereld afgeleid wordt door andere confl

Jeremia 26:6
Verdieping

De stenen van de Klaagmuur vertellen ten diepste wie God is

De Klaagmuur. Het is maar een muur. Wel een gerestaureerde muur. Het laatste overblijfsel van de buitenmuur, die ooit om het tempelplein was gebouwd. Van de oorspronkelijke tempel in Jeruzalem is alleen deze muur over. Ooit heeft de profeet Jeremia i

Laurens Pruis
Video

In Efeze 2 wordt het grootste probleem van de mensheid onthuld

Het grootste probleem van ons mensen wordt onthult in Efeze 2: de mensheid is morsdood door zonde. Paulus benadrukt dat we wandelden als doden, gevangen in rebellie tegen God. Wat is het antwoord op dit probleem? Gods genade! Door Zijn liefde maakte

ds. C. G. Vreugdenhil
Video

Terugkijken: ds. Vreugdenhil beantwoordt Refoweb-vragen

In onderstaande aflevering van 'Pastorie online', een programma van Refoweb.nl op de Reformatorische Omroep, is ds. C. G. Vreugdenhil te gast om te spreken over het thema 'O, alle gij dorstigen...'. De emeritus-predikant uit de Gereformeerde Gemeente

Meerartikelen

'De Wereld Rond'
Podcast

Zendingswerker deelt ervaringen in podcast: Jaap de Bruine

In deze podcastaflevering van 'De Wereld Rond' hoor je een gesprek met een zendeling die afkomstig is uit Zeeland. Jaap de Bruine kwam in 1972 in Spanje aan als zendeling en is sindsdien niet meer weggegaan. Beluister het gesprek:

Psalmen Challenge
Podcast

Psalmen Challenge: in deze podcast bespreken christenen Psalm 35

Symfonie van het hart is de psalmenchallenge die jou voorziet van alles wat je nodig hebt om het hele psalmenboek uit de Bijbel door te gaan. Teun van der Leer, Remko Ongersma en Peter Kruijt, de initiatiefnemers van de Psalmen Challenge, bespreken s

Op weg met de ander
Nieuws

Ontmoetingsdag voor mensen met beperking

De christelijke familievereniging Op weg met de ander houdt op zaterdag 20 april in Krimpen aan den IJssel haar 29e familie-ontmoetingsdag. De dag is bestemd voor mensen met een verstandelijke beperking, hun familieleden en begeleiders. ’s Morgens ho

Preston Sprinkle
Boekfragment

Transgenders hebben geen behoefte aan ik-weet-precies-hoe-alles-zit christenen

Er is niet één allesomvattende oplossing voor alle mensen die transgevoelens ervaren. Als iemand zegt dat die trans is, betekent dat alleen maar… dat die je net verteld heeft dat die trans is, en is jou zomaar een kans in de schoot geworpen om een re

europa
Nieuws

Meerderheid Europees Parlement wil abortus erkennen als mensenrecht: 'Duistere week'

Een meerderheid van het Europees Parlement heeft donderdag voor een resolutie gestemd waarin wordt opgeroepen abortus als een mensenrecht te erkennen. Men wil abortus opnemen in het Handvest van grondrechten van de Europese Unie. Dat gebeurt overigen

Kostiantyn Maksimov
Nieuws

Verdwenen Oekraïense priester staat terecht voor spionage

De opgepakte Oekraïense priester Kostiantyn Maksimov (40) staat een zware tijd te wachten: hij staat terecht voor spionage, schrijft waakhond Forum18. Maksimov, een Oekraïens-orthodoxe priester uit Zaporizja, werd door Russische strijdkrachten meegen

Arie en Wilma
Video

Arie en Wilma Zwitser zondag te gast bij Hour of Power

Aanstaande zondag zijn Arie en Wilma Zwitser te gast bij Hour of Power. Arie kreeg twee herseninfarcten en zijn leven hing aan een zijden draadje. De gebeurtenissen veranderde de kijk op het leven van Arie en Wilma drastisch. Ze vertellen er openhart

Willem Lingeman
Column

Haastige kerkgangers

Zondagmorgen is altijd weer een bijzonder moment in het leven van de familie Lingeman. Omdat de samenkomst die wij bezoeken zo’n dertig kilometer van onze woonplaats is, ligt er elke eerste dag van de week een reis door het ‘groene hart van Holland’

David de Vos
Nieuws

David de Vos reageert op vele kritiek: "Ik houd ontzettend veel van Jezus"

“Ik had niet gedacht dat mijn boek zoveel zou doen.” Aan het woord is evangelist David de Vos. Naar aanleiding van zijn boek ‘Rauw’ en de interviews die hij rondom dat boek gaf, kreeg hij te maken met talloze reacties, zowel positief als negatief. In

De ravage in het Wisconsin Family Action-kantoor
Nieuws

Man die brandbom in pro-life kantoor gooide veroordeeld tot 7,5 jaar gevangenisstraf

In mei 2022 gebeurde het: een man gooide een Molotov-cocktail in het kantoor van de christelijke pro-life organisatie Wisconsin Family Action. Het resultaat was een ravage. Nu is de man veroordeeld tot 7,5 jaar cel, bericht de Christian Post. De dade

Geweld in de Bijbel
Video

Geweld in de Bijbel: hoe gaan we als christenen hiermee om?

Op verschillende plekken in het Oude Testament komt geweld voor. Dit kan best een lastig onderwerp zijn, wanneer iemand je daarmee confronteert. In een video op het YouTube-kanaal Bijbelcursussen wordt uitleg gegeven over geweld in de Bijbel en hoe d

ds. J. R. van Vugt
Nieuws

Refoweb-vragensteller: 'Hoe weet ik dat ik oprecht geloof?'

'Ik snap alleen niet zo heel goed wat geloven nou precies is? Is het nou iets wat ik zelf moet doen of doet Christus dit? Hoe weet ik dat ik oprecht geloof? En hoe zit het geloof in elkaar? Kunt u dit voor mij uitleggen in Jip-en-Janneke-taal wat gel