Zijn de Joden nog altijd het uitverkoren volk van God?

God 21 januari 2022 Dr. Steven Paas
Steven Paas

God heeft een plan met de hele wereld, alle volken. Hij wil niet dat mensen zonder uitzicht vast blijven zitten in hun zonde en dood en daardoor in hun verlorenheid. Dat is de inhoud van de Bijbel. God legde dat vast in de verschillende gestalten van het verbond van genade. Dat verbond begon Hij al na de zondeval in het Paradijs met de mensheid te sluiten, met Adam en Eva, vervolgens met Noach, daarna met Abraham, Izak en Jakob, en bij herhaling met het volk Israël.

Jezus heeft het genadeverbond tot diepste vervulling gebracht. Hij bezegelde het toen Hij met Zijn discipelen Zijn laatste avondmaal vierde: ‘Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in Mijn bloed’ (1 Kor.11:25; vgl. Mt.26:25). De werkelijkheid van het genadeverbond komt uit in een missionaire boodschap, die eigenlijk bestaat uit één Naam: Jezus Christus. God wil dat alle mensen die Naam horen. Hij is namelijk de Redder van de wereld, de hele schepping. God gaf Zichzelf in Hem aan de mensheid, zodat iedereen die in Hem gelooft behouden wordt. Dit hoopvolle bericht voor de wereld tekent zich al af in de verbondsgestalten in het Oude Testament, maar we kennen het vooral uit het Nieuwe Testament.

Door White worden de ideologische gevoelens van antisemitisme en filosemitisme resoluut de pas afgesneden. Hij ziet de beweging van het christenzionisme als de voornaamste oorzaak.

De schrijver van het boek God’s Chosen People: Promised to Israel, Fulfilled in the Church, A. Blake White, bespreekt de verhouding Kerk-Israël aan de hand van relevante Schriftgedeelten uit het Oude en het Nieuwe Testament. Daarbij legt hij volle nadruk op de nieuwste en meest stralende gestalte van het verbond van Gods genade die we in Christus hebben. De reden waarom ik het boek vertaalde is dat White ons voor het verstaan van Gods verbondsbeloften voor de wereld heel duidelijk wijst op Christus alleen.

Israël: vervuld in Christus, voor de wereld en in de Kerk
Concentratie op Christus in geloof, kerk en theologie is van grote betekenis omdat in de aandacht van velen extreme gedachten over het fysieke Israël of het Joodse volk een overheersende rol spelen. In hun sentimenten ontvangt het nabijbelse Joodse volk in en buiten de staat Israël ten onrechte een lagere of juist een hogere status dan andere volken. Als een beruchte uitloper van het racisme steekt het kwaad van het antisemitisme of de haat tegen het Joodse volk steeds weer de kop op. De extreme tegenhanger – en soms aanjager – ervan is het filosemitisme, een verzamelnaam voor allerlei vormen van buitensporige Israëlliefde met name onder christenen die het verschil met het judaïsme relativeren en vóór of ná de wederkomst van Christus in gevarieerde toonaarden een periode van massale bekering en nationaal herstel van het aardse Israël verwachten met een bijzondere zegen voor de Kerk.

Door White worden de ideologische gevoelens van antisemitisme en filosemitisme resoluut de pas afgesneden. Hij ziet de beweging van het christenzionisme als de voornaamste oorzaak. Met name bestrijdt hij daarin de zogenaamde bedelingenleer (het dispensationalisme), dat wil zeggen de opvatting dat de Kerk een intermezzo is en dat Christus in de toekomst vanuit Jeruzalem samen met een hersteld Israël ‘duizend jaar’ de aarde zal regeren. Zijn bespreking van de betekenis van het bijbelse Israël wijst in een andere richting dan die van de filosofie van een toekomstig aards duizendjarig rijk gecentreerd rond Israël. Door de geciteerde perikopen uit het Oude en Nieuwe Testament met elkaar in verband te brengen en te bespreken in het licht van Christus, helpt White ons om bijbels zicht te krijgen op Israël in verhouding tot de Kerk of de Gemeente. In Christus maakt God een nieuw begin. Er is discontinuïteit. Het oude is voorbijgegaan.

Alleen in Zijn licht komen de strekking van het oudtestamentische Israël en de missionaire identiteit van de Kerk en de christenen tot hun recht.

In heel Gods plan, in de hele Bijbel, gaat het om Christus. Hij is de wezenlijke betekenis van het Oude Testament, de vervulling van Gods voornemen de zin is Hij Israël geworden, omdat in Hem de essentie van Gods handelen met Israël wordt belichaamd en geldig gemaakt voor alle volken (inclusief het Joodse volk), waaruit God Zijn ene Kerk bijeenbrengt. Daarom identificeert White het Israël zoals God het bedoelde met de Kerk en haar missionaire roeping voor de wereld. Buiten Christus om kunnen we niet komen tot het verstaan van het wezen van de dingen. Alleen in Zijn licht komen de strekking van het oudtestamentische Israël en de missionaire identiteit van de Kerk en de christenen tot hun recht.

Continuïteit
Maar dat betekent niet dat de oudtestamentische gestalten van het verbond van genade voorafgaande aan Israël en met Israël geen betekenis meer hebben. Er is ook continuïteit. Het nieuwe tekende zich al af in het Oude Testament (bv. Jer.31: 31,32). Met de geschiedenis van genade en oordeel voor het oudtestamentische Israël laat God de wereld Zijn plan van handelen zien met alle volken tot aan de laatste dag. Het oude is onmisbaar om het nieuwe te verstaan.

Heel mooi blijkt dat wanneer Jezus, voorafgaande aan de kruisiging, op een bergtop wordt verheerlijkt door God de Vader. Daar verschijnen Mozes en Elia. Als vertegenwoordigers van het hele Oude Testament tonen zij hoe de oude gestalten van het genadeverbond hun uiteindelijke betekenis krijgen in Hem (Mt.17:3vv; Jer. 31:31vv; Dt.18:15,18)). Na Zijn opstanding maakt Jezus aan de Emmaüsgangers duidelijk ‘wat in al de Schriften over Hem geschreven was’ (Lk.24:27,44; vgl. Lk.16: 29-31).

De nieuwe en finale gestalte van het genadeverbond in Christus is niet beperkt tot de buitenkant alleen, maar het is een zaak van het hart (Jer.31:33). In Hem is de verbondsbelofte universeel geldend, dat wil zeggen gericht aan alle mensen. Bovendien, voor hen die geloven in Hem geldt Gods vergeving van de zonden voor eeuwig.

Zuiverheid van het bloed en gehechtheid aan het eigen land verdrongen de geestelijke band met de ene God, die Israël had bedoeld om de Heiland van de wereld voort te brengen!

Uitverkiezing en ‘nationalistisch Jahwisme’
Evenals het Nieuwe Testament, is het Oude Testament Gods heilige openbaring van Christus voor de wereld. Deze koppeling van beide testamenten in één missionair perspectief spreekt voor velen niet vanzelf.

Het oude Israël was al een voorbeeld van verzet ertegen. De missionaire roeping van Israël ten dienste van het behoud van de wereld stond onder zware druk. Veel Israëlieten verstonden de status van hun uitverkoren-zijn anders dan God had bedoeld. Een religieus sentiment van nationalistisch eigenbelang nam de plaats in van het geloof bestemd te zijn om de volken naar de ene en enige God te wijzen. De missionaire roeping waarvan de profeten getuigden en die gevoed werd door het geloof dat Jahweh de God van de hele wereld is, stond tegenover de gedachte dat de Israëlieten door God waren uitverkoren vanwege hun eigen kwaliteiten en prestaties. Zuiverheid van het bloed en gehechtheid aan het eigen land verdrongen de geestelijke band met de ene God, die Israël had bedoeld om de Heiland van de wereld voort te brengen! Daardoor ontstond een verkeerde visie op de volken voor wie God verlossing had bedoeld: Israël tegenover de wereld in plaats van Israël voor de wereld!

In zijn uitleg hoe die onjuiste visie op de volken onder het oudtestamentische Israël ontstond, introduceerde zendingsdeskundige Bob Wielenga de term ‘nationalistisch Jahwisme’. Hij bedoelt daarmee dat sinds de opkomst van de Davidische monarchie de macht in Juda het monopolie werd van een ‘bovenlaag’ van het volk, met name van priesters, hofkringen en bepaalde families. Die elite verkwanselde de taak van Israël om voor de wereld missionair model te zijn. Men maakte er een religieus-nationalistische ideologie van, die de ‘gojim’ (niet-Joden) op afstand hield, behalve wanneer ze als proselieten dezelfde ideologie wilden aanhangen. Op deze manier maakten ze de dienst van JHWH ondergeschikt aan hun religieuze nationalisme, en dat was een van de redenen die Israël beletten om een zegen voor de volken te zijn (Gen. 12:3; Ex.19:5-6; Dt 4:5-8). Er was in de tijd van het Oude Testament geen sprake van naar buiten gerichte zending, maar ook niet van de door God bedoelde aantrekkende zending. Gods plan om door Israël de volkeren met Zijn zegen te bereiken werd verijdeld door de ongehoorzaamheid van Israël. Pas met de komst van Jezus Christus, in wie de betekenis van het oudtestamentische Israël voor de wereld is vervuld, wordt dit religieuze nationalisme doorbroken. Jezus laat in Zijn leven, sterven en opstanding de ware betekenis zien van wat de profeten over de bestemming van Israël hadden gezegd.

De ontsporingen in het uitverkorenheidsdenken ofwel het religieuze nationalisme van het Israël van het oude verbond ontnemen aan Christus Zijn rechtmatige centrale plaats.

De ontsporingen in het uitverkorenheidsdenken ofwel het religieuze nationalisme van het Israël van het oude verbond ontnemen aan Christus Zijn rechtmatige centrale plaats. Dat verschijnsel heeft parallellen gevonden in onze Westerse geschiedenis. De van ouds ‘christelijke’ Westerse cultuur ontwikkelde in de tijd van imperialisme en kolonialisme voorstellingen van racistisch sentiment en nationalistische verkorenheid en superioriteit, waarin andere volken en culturen slechts pasten als onderworpenen. De essentie van de boodschap van Christus werd in veel zendingswerk vermengd met of ondergeschikt gemaakt aan het Westerse superioriteitsdenken.

Letterlijk-geestelijk
Een ander voorbeeld van verzet tegen de christocentrische betekenis van Gods beloften aan Israël als gestalte van het universele genadeverbond, heeft zich onder christenen voortgezet tot vandaag. Het betreft twee soorten gedachten. De eerste is dat we die beloften ‘letterlijk’ moeten nemen en dat ze dan wijzen op een speciale positie en toekomst van het huidige Joodse volk. De tweede, daartegenover, is dat Gods beloften aan oudtestamentisch Israël ‘symbolisch’ zijn en moeten worden ‘vergeestelijkt’ en dat bijgevolg hier op aarde geen concrete, tastbare vervulling ervan te verwachten is.

In een artikel over de uitleg van oudtestamentische profetie zegt Hans van den Herik terecht dat ‘de tegenstelling letterlijk-geestelijk’ ongeschikt is om te helpen verstaan waarom het gaat. Laat hij echter voldoende zien dat beide voostellingen van de oudtestamentische beloften Christus feitelijk kunnen beroven van Zijn centrale plaats in de profetie? Een manier van vergeestelijken die de mensheid van Jezus en de materiële werkelijkheid van de (nieuwe) schepping onderwaardeert doet Christus tekort. Maar dat geldt evenzeer voor de opvatting dat de betekenis van het Oude Testament, zoals gezien in de Joodse exegese, op zichzelf kan worden gelezen en verstaan en dat de Schrift aan Israël tot de wederkomst een uitzonderlijke positie verschaft in Gods heilsplan? Dat Van den Herik ‘tegelijk’ de beloften wil lezen ‘mede' vanuit het perspectief dat het Nieuwe Testament ons biedt’ is in feite een onbegaanbare tussenweg. De sleutel van het Nieuwe Testament tot de Schrift, aangereikt door Christus, laat geen andere sleutels toe, hoe letterlijk of geestelijk ze ook mogen zijn.

Het boek van White laat zien dat een geïsoleerd verstaan van het Oude Testament met behulp van alleen het Oude Testament vanuit het christelijke perspectief onmogelijk is.

Genade en oordeel
Het boek van White laat zien dat een geïsoleerd verstaan van het Oude Testament met behulp van alleen het Oude Testament vanuit het christelijke perspectief onmogelijk is. Hoe interessant en nuttig Joodse lezingen van de Tenach soms ook mogen zijn, we hebben het licht van Christus vanuit het Nieuwe Testament nodig om de wezenlijke betekenis en strekking van de oudtestamentische beloften te begrijpen. Hetzelfde geldt trouwens voor Gods oordelen. Als men meent dat de oudtestamentische herstelbeloften in het huidige Israël en het Joodse volk zullen worden vervuld, waarom zouden dan niet ook de oordelen blijven gelden die God, bijvoorbeeld in Deuteronomium 8:20 en 28:15-68, voor Israël in het vooruitzicht stelt bij blijvende ongehoorzaamheid aan Hem?

Deze benadering van het Oude Testament loopt vast. In de geschiedenis, poëzie, wijsheid en profetie van het Oude Testament zien we afgebeeld hoe God handelt met de wereld en met alle volken tot aan de wederkomst van Christus. Volledig in lijn met alle profetische voorzeggingen in het Oude Testament heeft Christus aan het kruis genade voor alle volken verworven. Hij heeft de oordelen gedragen over alle volken, inclusief het fysieke volk Israël of het Joodse volk. Iedereen, van welk volk dan ook, die nog volhardt in opstand tegen Hem blijft onder het oordeel, maar ieder die gelooft in Christus ontvangt Zijn genade. Het verstaan van het werk van Christus vanuit de hele Schrift verdraagt geen beoordelingen die zonder Hem, ‘tegelijk’ met Hem of ‘mede’ met Hem worden ontwikkeld. Op de berg van de verheerlijking zagen de discipelen, na het verdwijnen van Mozes en Elia, ‘niemand dan Jezus alleen’ (Mt.17:8; vgl. Hebr.12:1-5).

Bijbelstudie
Dit boek kan op twee manieren worden gelezen en bestudeerd: met of zonder de vele voetnoten. De verantwoordingen en verdiepingsstof in de voetnoten zijn vooral van belang voor theologische wetenschappers. Omdat zij doorgaans de voorkeur geven aan bronnen in de oorspronkelijke tekst zijn alle tussen aanhalingstekens geplaatste Engelse citaten onvertaald gelaten. Enkele voetnoten zijn in de vertaling door mij toegevoegd, met de aanduiding: ‘Noot vertaler’. De talrijke citaten uit de Schrift maken het boek heel geschikt voor Bijbelstudie, individueel en in groepsverband. In de weergave van de citaten is in de Nederlandse vertaling gebruik gemaakt van de Herziene Statenvertaling (HSV) of in enkele gevallen van andere vertalingen, als de door de auteur gebruikte English Standard Version (ESV) daarvoor aanleiding gaf. Ik dank Piet Guijt, Ton Marz, Erik Merx en Wim Paas voor hun suggesties betreffende de vertaling en de opmaak van de tekst.

Dr. Steven Paas is theoloog. Hij publiceert onder andere over kerkgeschiedenis, zending en de verhouding tussen het Oude en Nieuwe Testament. Bovenstaand artikel is gebaseerd op het door Paas vertaalde boek van A. Blake White, God’s Chosen People: Promised to Israel, Fulfilled in the Church. De vertaling van het boek is nog niet gepubliceerd, maar is per e-mail ter kennisname op aanvraag bij mij verkrijgbaar.

ChristenvervolgingDuurzaamheidOpvoedenIsraëlGeloofszekerheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun aan het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw aan...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Meerartikelen

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Brink
Nieuws

Minister Van den Brink wil snelrecht inzetten tegen religieus geweld in azc’s

Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie wil de bestaande mogelijkheden voor snelrecht gebruiken bij religieus geweld in de asielopvang. Ook steunt hij betere kennis van religie bij COA-medewerkers. Dat zei hij donderdag tijdens het...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Eunice van Zomeren en Tobias Cinjee
Interview

Auteurs over de toekomst van christelijke zorg: "De zorg is eigenlijk 'gekaapt' van de kerk"

Veel Nederlandse ziekenhuizen en zorginstellingen hebben christelijke wortels. Maar wat betekent die identiteit nog in een tijd van secularisatie, personeelstekorten en toenemende werkdruk? In het boek Blijvend Bezield onderzoeken Eunice van...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...