In 2018 werd binnen de reformatorische gezindte de 400ste verjaardag van de Dordtse Leerregels herdacht. Wat mij betreft is er geen aanleiding tot een vreugdevolle herdenking. Daarvoor geef ik drie redenen. Hopelijk draagt dat ertoe bij dat mensen het nader onderzoeken. Het lukt mij overigens niet om hier alle bezwaren in slechts drie punten te vatten.

1. Het zijn overbodige toevoegingen, die tot verwarring en verdeeldheid leiden.
De belijdenisgeschriften zijn toevoegingen, die de leer van de kerk verwoorden. De Bijbel waarschuwt juist om niets toe te voegen. Deze waarschuwing is in de wind geslagen. Alsof God in Zijn Woord de samenvatting is vergeten. Per definitie onvolledig. Onvermijdelijk met interpretaties. Met onjuistheden bovendien. Logisch dat het onderwerp van discussie wordt. Als gevolg spreekt men wel over de drie formulieren van ónenigheid als het gaat over de Dordtse Leerregels, de Heidelbergse Catechismus en de Nederlandse Geloofsbelijdenis.

Geeft de kerkleer de juiste uitleg van de Bijbel of wordt de Bijbel juist aan de hand ervan uitgelegd? Dat is een doolhof, waar menigeen niet meer uit komt.

Erger wordt het wanneer deze geschriften tot ‘rechte leer’ worden verheven. In documenten gevat, die worden voorgesteld als de uiteenzetting van hoe wij Gods Woord moeten begrijpen. Het is niet goed als het eindpunt van andermans denken het beginpunt moet zijn van uw geloof. Dan gaat het niet om wat u gelooft, maar om wat ‘de kerk’ vindt dat u zou moeten geloven. Het krijgt in zijn uitwerking een manipulatief karakter. Daarmee wordt Gods zaak dichtgetimmerd, worden stellingen betrokken en worden gesprekken bemoeilijkt. Ik heb dikwijls ervaren dat niet Gods Woord, maar de leerregels, de Heidelbergse Catechismus of het doopformulier de boven twijfel verheven bron van argumentatie werden.

Het wordt helemaal lastig, wanneer zaken ten dele kloppen. Onderzoek de Schrift zoals de Bereërs (Handelingen 17:11) dit deden om de rechte prediking te onderscheiden van dwaalleringen. Ik vond het schokkend. Hoe langer ik keek, hoe minder er bleek te kloppen. Blijf bij de bron!

2. Het zijn toevoegingen die, indien letterlijk genomen, (de zekerheid van) het geloof onthouden.
Velen hebben belangrijke vragen. Ondanks of juist vanwege kerkleer en prediking wordt de kern gemist. “Hoe kom ik tot bekering?” “Ben ik wel uitverkoren?” “Hoe weet ik of ik een kind van God ben?”

De Dordtse Leerregels, die de leer van uitverkiezing en verwerping verwoorden, zijn voor velen een bron van onzekerheid en angst. Het is een anti-evangelie, wanneer mensen worden afgehouden van de verlossing in Christus. Zij durven die niet te aanvaarden. Er wordt geleerd dat de mens daartoe de wil noch het vermogen heeft. Dan wordt uw geloof niet beproefd, maar twijfel gezaaid. Is het wel echt? U mag het u niet toe-eigenen. U wordt feitelijk weerhouden. Het is om te huilen.

De Here Jezus presenteert zich als geopende Deur: “Niemand komt tot de Vader dan door mij”. De Dordtse Leerregels sluiten deze deur weer en stellen dat u niet tot geloof kunt komen, tenzij de Vader u verkoos. Die kans wordt soms klein geacht. De Here Jezus is wel de Weg, maar de leer van de uitverkiezing is er als een hek voorgeplaatst. Het moet je geschonken worden. Deze leer leidt makkelijk tot een afwachtende houding met onzekerheid of zelfs angst. Tevens een drempel voor de viering van het Avondmaal. Hoop maar dat het geloof u nog eens wordt gegeven. Is dat waar de Bijbel toe oproept? Waar dan?

3. Het zijn toevoegingen waarvan de onderbouwing in vele opzichten niet klopt.
In een uitvoerige Bijbelstudie heb ik de Dordtse Leerregels onder de loep genomen. Uiteindelijk werd het een boek 'De kerkleer tegen het Licht van de Bijbel'. De leer van uitverkiezing en verwerping wordt vooral verwoord in het zesde artikel van het eerste leerstuk:
'God schenkt in dit leven aan sommigen het geloof, terwijl Hij het aan anderen onthoudt. Dit vloeit voort uit Zijn eeuwig besluit. Want de schrift zegt, dat al Zijn werken Hem van eeuwigheid bekend zijn' - Handelingen 15:18.

Hierbij een ultrakorte samenvatting van mijn paragraaf in reactie op deze bewering:
Lees Handelingen 15:15-18.
- De tekstverwijzing geeft de inhoud van bedoeld besluit niet weer. Dat de bewering over schenken en onthouden voortvloeit uit Gods eeuwig besluit wordt niet aangetoond.
- Het artikel zegt dat ‘al Zijn werken Hem van eeuwigheid bekend zijn’. Dat is zo, maar dat staat niet in de tekst. De Bijbeltekst spreekt over ‘welke bekend zijn’. De zin is uit zijn verband gehaald.
- De onderbouwing gaat verder mank, wanneer het woord ‘want’ absoluut geen verklaring inleidt die ingaat op de voorafgaande bewering.
- Het woord ‘werken’ komt in de tekst al helemaal niet voor. Terwijl het wel lijkt of hier sprake is van een citaat, blijkt dat helemaal niet het geval. Wat is dan wel ‘van eeuwigheid bekend’? Dat God het volk Israël zal herstellen! (De vervangingsleer wordt óveral in de Bijbel weersproken!)
- Vervolgens gaat het bij de genoemde ‘werken’ absoluut niet over het schenken of onthouden van geloof. De aangedragen tekst heeft met de bewering in het artikel zelfs helemaal niets te maken.
Kan het nog erger? Jawel.
- Waar gaat het Bijbelgedeelte over? Uitverkiezing? Wat is van eeuwigheid bekend? Het staat ervoor: ‘deze dingen, die de Here doet’. Wat wordt bedoeld met ‘deze dingen’, ‘die bekend zijn’? Ook dat wordt genoemd. Het is bekend dat God zal wederkeren (vers 16). Het is bekend dat Hij de vervallen hut van David zal opbouwen (vers 16). Het is bekend dat Hij dat doet met een doel, namelijk opdat het overige deel van de mensen de Here zal zoeken (vers 17).

Onthoudt de Here God mensen het geloof? Integendeel! Hier wordt verkondigd dat het heil ook naar de heidenen gaat. Schenkt Hij het geloof? Nee, Hij wil dat u Hem zult zoeken. Niet een paar uitverkorenen, maar ‘het overige deel der mensen’. De Bijbel spreekt de inhoud van het artikel krachtig tegen! Van een niet kloppende bewering is noch de zware, noch de milde interpretatie geldig. Gods Woord roept op tot geloof en bekering en vraagt niets onmogelijks. Hij zoekt u ook! (Lukas 19:10).

Klik hier om de website van Jan Peppink te bezoeken.

Bovenstaand artikel verscheen in 2018 en wordt af en toe ter inspiratie opnieuw gedeeld op de sociale mediakanalen van Cvandaag.