"Christus gaat oordelen over ons antisemitisme"

God 29 april 2016
“Ik was mij vroeger niet bewust van de voorgeschiedenis van de Holocaust in het christelijke Europa. We zullen ons moeten verdiepen in onze kerkgeschiedenis,” vindt Wim Verwoerd. De auteur van het boek ‘Weg uit Babylon’ heeft zich verdiept in het antisemitisme dat zich in het christendom heeft afgespeeld. Hij beschouwt het als zijn taak om christenen hiervan bewust te maken en de Kerk wakker te schudden.

“Christus gaat oordelen over ons antisemitisme en al het onschuldig vergoten bloed van miljoenen Joden en getuigen van Jezus," zegt hij verwijzend naar Openbaring 17:6.

Chrysostomos was een kerkvader uit de vierde eeuw die het erg bont maakte als het gaat om Jodenhaat. Op welke manier misbruikte hij de Bijbel om Joden zwart te maken?
“Deze kerkvader stond bekend als een geweldige spreker en zachtmoedige man. Maar veel mensen weten niet dat hij acht preken heeft besteed aan het zwart maken van Joden. Zo misbruikte hij onder andere Mattheüs 21, waar het bekende gedeelte over de tempelreiniging staat. Hij schreef: ‘Als iemand hun plaats van aanbidding (de synagoge red.) tegenwoordig een bordeel, een schuilplaats voor bandieten, een woonplaats van duivels, een kuil van complete vernietiging of bij welke naam dan ook zou noemen, dan spreekt hij vriendelijker dan de plaats verdient.’ En zo heeft hij op veel meer manieren Joden en synagogen gestigmatiseerd.”

Verwoerd verwijst ook naar Cyprianus, een belangrijke bisschop uit de derde eeuw. “Hij liet de Bijbel buikspreken. Jakob ontving twee vrouwen. Lea schilderde hij af als ‘een type van de blinde synagoge’, omdat zij slechte ogen had. De prachtige Rachel beschreef hij als ‘een type van de kerk’.” Deze kerkvaders legden de basis voor de vervangingstheologie: de Joden hebben afgedaan en de kerk heeft hun plaats ingenomen. Dat zagen ze helaas helemaal fout. Als gelovigen uit de heidenen zijn we geënt op die ene olijfboom: het Verbond van God met Israël. We zijn mede-erfgenamen en geen plaatsvervangers.”
"Christus gaat oordelen over ons antisemitisme en al het onschuldig vergoten bloed van miljoenen Joden en getuigen van Jezus"

Onlangs nam de PKN afstand van de antisemitische uitlatingen van Maarten Luther. Wat vind je daarvan en zou de kerk nog meer moeten doen dan woorden uitspreken?
“Luther heeft gruwelijke uitspraken gedaan over Joden. Zijn oproep om synagogen in brand te steken was één van de vele. Het is een goede zaak dat de PKN daarvan afstand heeft genomen. Daar wil ik wel een kanttekening bij plaatsen: de kerk is 75 jaar te laat. Wat mij betreft zou de PKN nog verder kunnen gaan door afstand te nemen van wat er op antisemitische concilies is besloten. Denk bijvoorbeeld aan het vervangen van de Joodse feesten. Onlangs sprak ik een Messiaanse Jood die ons land bezocht. ‘Denk je dat wij jaloers worden op christenen die heiligen aanbidden of kerst vieren met een kerstboom?’ Het antwoord is: nee.”

Hoe zie je het antisemitisme vandaag de dag voortwoekeren in de naam van het christendom?
“We zien nu een stroming die ik beschrijf als het antizionisme. In de linkerflank van de kerk wordt opgeroepen om Israël te boycotten,” zegt Verwoerd, verwijzend naar de Kairos beweging. “Ik denk ook aan kritische reacties op de documentaire ‘Breng de Joden thuis’. Een predikant maakte in deze blog duidelijk dat de Zoon van God al Koning is over Israël. Hij legde heel sterk de nadruk op het heden in plaats van de toekomst. Met zulke theologische visies kun je het Joodse volk niet steunen, bemoedigen of tot jaloersheid wekken – zoals Paulus oproept. ‘Stil zijn waar kwaad heerst, is ook een kwaad’, zei Dietrich Bonnhoefer. Dat heeft het gros van de christenen ook gedaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit soort visies werkt deze houding in de hand.”
"Wat mij betreft zou de PKN nog verder kunnen gaan door afstand te nemen van wat er op antisemitische concilies is besloten"

Openbaring maakt duidelijk dat het ‘onschuldige bloed van het Joodse volk’ gewroken zal worden. Hoe duid jij dit met betrekking tot onze kerkgeschiedenis?
“In Openbaring 17 lezen we over een vrouw, een hoer die dronken is van het bloed. Onze reformatoren waren er in hun tijd al van overtuigd dat dit het beeld is van de valse kerk, die zoals vers 6 zegt; “dronken was van het bloed van de heiligen, en van het bloed van de getuigen van Jezus.” Wie die “getuigen van Jezus” zijn, is voor iedereen wel duidelijk. Maar wie die “heiligen” zijn, wiens bloed ook door die “vrouw’ vergoten is, daar staan we nog te weinig bij stil. In Daniël 7:21, 22, 25, 27 en 8:24 wordt Israël, en met name het Joodse volk, als ‘het heilige volk’ benoemd. Het Joodse volk, als afgezonderd en geheiligd volk door Gods Verbond, heeft onnoemelijk veel geleden, juist van hen die geacht werden hen barmhartigheid en liefde te bewijzen. Dit komt ook naar voren in het boekje ‘De vrouw dronken van het bloed’ wat afgelopen jaar in diverse landen in is Europa verspreid.”

“In plaats dat het Joodse volk een schuilplaats vond in kerken en kloosters, zoals pas in het RD door een schrijver werd beweerd, was het ‘christendom’ in het voetspoor van de kerkvaders juist de oorzaak van zoveel onschuldig bloedvergieten. Getto’s, het dragen van een herkenningsteken, de pogroms etc. werden niet door Hitler en consorten uitgevonden, maar zij waren al zo oud als de weg naar Rome. De Heere Jezus laat ons in het boek Openbaring zien, dat ook al dit onschuldig vergoten bloed van het Joodse volk, gewroken zal worden. De dronken vrouw met de naam Babylon op haar voorhoofd, die vele volken en naties beïnvloed heeft, wordt vooral vanwege het rechtvaardig vergoten bloed gestraft (zie onder andere Openbaring 16:6 en 17:6).”

ChristenvervolgingIsraëlDuurzaamheidOpvoedenGeloofszekerheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #5: Ds. T. A. Bakker promoveerde op homoseksualiteit en hermeneutiek
Of beluister op:

Meerartikelen

Renzo Merbis
Nieuws

ChristendomNL wil documentaire over islam maken: "We willen moeilijke vragen niet uit de weg gaan"

ChristendomNL werkt aan een nieuwe documentaire over de islam en de invloed van deze religie op de Nederlandse samenleving. Initiatiefnemer Renzo Merbis wil daarvoor in gesprek gaan met moslims, imams, ex-moslims en deskundigen op het gebied van...

Kerk in Stockholm
Nieuws

Ophef in Zweden om getuigenis van bekeerde politiemoordenaar in kerk

Een Zweedse kerk krijgt veel kritiek omdat een veroordeelde politiemoordenaar tijdens een kerkdienst over zijn bekering mocht vertellen. Tony Olsson, tegenwoordig Tony Byström, zat jarenlang vast voor de moord op twee politieagenten in 1999....

moslims en christenen herdenken slachtoffers
Nieuws

Jordanië beveiligt kerken na dodelijke aanslag: moslims en christenen herdenken slachtoffers

Koning Abdullah II van Jordanië laat kerken beveiligen na de aanslag op een Grieks-orthodoxe kerk, waarbij negen mensen omkwamen. Ook worden straten vernoemd naar de slachtoffers. In de hoofdstad Amman staken moslims en christenen samen kaarsen...

bijbel
Nieuws

Chinese huiskerkleider vast na bijbelcursus in Indonesië

De Chinese huiskerkleider Ding Xing’an zit vast na een inval tijdens een samenkomst in Pingxiang. Zijn detentie houdt volgens mensenrechtenorganisatie ChinaAid verband met een bijbelcursus in Indonesië. Ding en zijn vrouw gaven in 2022 hun banen op...

Kerstboom
Nieuws

Gemeente Berg en Dal zwicht voor massaal protest: kerstboom in Groesbeek blijft toch staan

De traditionele kerstboom bij het gemeentehuis in Groesbeek blijft voorlopig behouden. De gemeente Berg en Dal wilde de boom vervangen door een lichtsculptuur die niet aan één bepaalde traditie verbonden is. Na fel protest van inwoners en een petitie...

pakistan
Nieuws

Christelijke Maria (14) nog altijd niet thuis: rechter in Pakistan stelt zaak uit

De ouders van het ontvoerde christelijke meisje Maria Shahbaz uit Pakistan moeten opnieuw wachten op een uitspraak over hun dochter. De rechter stelde de behandeling op 21 oktober uit omdat de verdachte geen oproep had ontvangen. Zijn woonadres zou...

Manifest 'Ruimte voor rust'
Nieuws

Zeven christelijke organisaties willen zondagsrust terug: 'Wat als we één dag zouden stoppen?'

Zeven christelijke organisaties pleiten voor de terugkeer van de zondagrust. Volgens hen heeft ons land behoefte aan een gezamenlijke rustdag. Volgens de organisaties helpt zondagrust om stress en prestatiedruk te verminderen, maar is het ook goed...

Stoffer
Nieuws

SGP wil actie na bloedbad onder christenen in Ethiopië

De SGP wil dat Nederland aandringt op bescherming van christenen in Ethiopië na twee aanvallen waarbij volgens de Ethiopisch-Orthodoxe Kerk zeker zestig gelovigen omkwamen. SGP-leider Chris Stoffer en Kamerlid Diederik van Dijk stelden dinsdag...

Meerartikelen

Tiktok
Nieuws

Zes christelijke jongeren vrij na arrestatie om TikTok-filmpje in Egypte

De zes christelijke jongeren die in Egypte vastzaten na het naspelen van een komische filmscène, zijn vrij. Dat meldt de Egyptische mensenrechtenorganisatie EIPR maandag in een verklaring. De jongeren werden opgepakt omdat hun TikTok-filmpje de islam...

Wilma Veen presenteert 400e aflevering 'Ik wonder jou'
Persbericht

Wilma Veen maakt de 400e aflevering van Ik Wonder Jou

Wat in het voorjaar van 2020 begon als een snel bedacht bemoedigingsmoment tijdens de coronacrisis, is uitgegroeid tot een vaste ontmoetingsplek voor duizenden kijkers. Op 19 oktober 2026 verscheen de vierhonderdste aflevering van Ik Wonder Jou op...

Bijbel
Nieuws

Amerikaanse school moet excuses aanbieden nadat leerlingen Bijbels moesten verbergen

Een Amerikaanse schoolorganisatie moet excuses aanbieden en ongeveer 247.000 euro betalen na een rechtszaak over godsdienstvrijheid. Christelijke leerlingen moesten hun Bijbels en christelijk lesmateriaal in gesloten enveloppen stoppen. Volgens...

SGP-jongeren
Persbericht

Prof. dr. Van Vlastuin en Ruben Brekelmans spreken op najaarscongres SGP-jongeren

Apologeet Carel de Lange, prof. dr. Wim van Vlastuin, Ruben Brekelmans en SGP-leider Chris Stoffer leveren een bijdrage aan het najaarscongres van SGP-jongeren. De bijeenkomst vindt op vrijdag 6 en zaterdag 7 november plaats in Amersfoort. Naast...

Vrouwen van Hoop
Persbericht

Vrouwen van Hoop organiseert vrouwenavond in Amersfoort: 'Laat je kruik staan'

Wat kunnen christelijke vrouwen vandaag leren van de Samaritaanse vrouw die Jezus ontmoette bij de waterput? Die vraag staat centraal tijdens een vrouwenavond van Vrouwen van Hoop op donderdag 12 november in Amersfoort. Onder het thema 'Laat je kruik...

Benefietconcert
Persbericht

Benefietconcert in Genderen brengt Joodse en christelijke muziek samen voor goed doel

Onder het motto 'Muziek verbindt harten' wordt op zaterdag 7 november 2026 in Genderen een benefietconcert georganiseerd. Tijdens de muzikale avond treden onder anderen een Joodse muziekgroep van Stichting MOCA en verschillende christelijke musici...

Marcos en zijn familie
Getuigenis

Marcos ontsnapte aan de grip van criminele bendes en vindt zijn houvast nu in God en de Bijbel

"Ik zal mijn kinderen nooit verlaten. Zelfs als we onder een brug moesten slapen, zou ik ze niet achterlaten.” Marcos woont als alleenstaande vader met zijn vier kinderen langs de Amazone-rivier in Brazilië. Sinds zijn vrouw hem verliet, gaat zijn...

Sarina Kriek
Column

Wat een pruimenboom mij leerde over opvoeden

We leven in een tijd waarin iedereen op de piek van zijn kunnen moet presteren. Hulpinstanties lopen over en we proberen elk ‘probleem’ meteen op te lossen met praten en verwachtingen. Na de oogst van mijn pruimenboom had ik een voorbeeld van snel...

Prof. dr. Arnold Huijgen
Opinie

Luther provoceerde om te hervormen, maar wat wil de SGP bereiken?

De SGP zoekt steeds nadrukkelijker de provocatie, constateert theoloog Arnold Huijgen. Maar wat levert die politieke stijl op? Aan de hand van drie risico's onderzoekt hij de keerzijde van provocerende christelijke politiek. Tegelijkertijd erkent hij...

Ds. A. J. Mensink
Interview

Ds. Mensink schreef als leerling op dat hij dominee wilde worden: “Ik wist niet waar dat vandaan kwam”

Sinds maart dit jaar is ds. A.J. Mensink predikant van de hervormde gemeente in Huizen. Na Hei- en Boeicop, Emst, Driesum, Krimpen aan den IJssel en Elburg is het de zesde gemeente die hij dient. Terugkijkend ziet Mensink hoe iedere standplaats hem...

Bikker Van Dijk
Nieuws

CDA steunt CU en SGP niet: Kamer wil plannen voor late abortussen niet stoppen

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil de plannen voor late abortussen in ziekenhuizen niet stoppen. Een motie van ChristenUnie-Kamerlid Mirjam Bikker kreeg dinsdag 50 stemmen voor en 96 tegen. Ook het CDA stemde tegen het voorstel. Een motie van...

Palestijnse vlag
Nieuws

Pauluskerk Rotterdam organiseert solidariteitsavond voor Palestijnen met boekpresentatie

De Pauluskerk in Rotterdam houdt donderdag 29 oktober een solidariteitsavond voor de Palestijnse bevolking. Tijdens de bijeenkomst wordt een nieuw boek van een schrijver uit Gaza gepresenteerd en vertellen verschillende betrokkenen over hun werk in...