"Christus gaat oordelen over ons antisemitisme"

God 29 april 2016
“Ik was mij vroeger niet bewust van de voorgeschiedenis van de Holocaust in het christelijke Europa. We zullen ons moeten verdiepen in onze kerkgeschiedenis,” vindt Wim Verwoerd. De auteur van het boek ‘Weg uit Babylon’ heeft zich verdiept in het antisemitisme dat zich in het christendom heeft afgespeeld. Hij beschouwt het als zijn taak om christenen hiervan bewust te maken en de Kerk wakker te schudden.

“Christus gaat oordelen over ons antisemitisme en al het onschuldig vergoten bloed van miljoenen Joden en getuigen van Jezus," zegt hij verwijzend naar Openbaring 17:6.

Chrysostomos was een kerkvader uit de vierde eeuw die het erg bont maakte als het gaat om Jodenhaat. Op welke manier misbruikte hij de Bijbel om Joden zwart te maken?
“Deze kerkvader stond bekend als een geweldige spreker en zachtmoedige man. Maar veel mensen weten niet dat hij acht preken heeft besteed aan het zwart maken van Joden. Zo misbruikte hij onder andere Mattheüs 21, waar het bekende gedeelte over de tempelreiniging staat. Hij schreef: ‘Als iemand hun plaats van aanbidding (de synagoge red.) tegenwoordig een bordeel, een schuilplaats voor bandieten, een woonplaats van duivels, een kuil van complete vernietiging of bij welke naam dan ook zou noemen, dan spreekt hij vriendelijker dan de plaats verdient.’ En zo heeft hij op veel meer manieren Joden en synagogen gestigmatiseerd.”

Verwoerd verwijst ook naar Cyprianus, een belangrijke bisschop uit de derde eeuw. “Hij liet de Bijbel buikspreken. Jakob ontving twee vrouwen. Lea schilderde hij af als ‘een type van de blinde synagoge’, omdat zij slechte ogen had. De prachtige Rachel beschreef hij als ‘een type van de kerk’.” Deze kerkvaders legden de basis voor de vervangingstheologie: de Joden hebben afgedaan en de kerk heeft hun plaats ingenomen. Dat zagen ze helaas helemaal fout. Als gelovigen uit de heidenen zijn we geënt op die ene olijfboom: het Verbond van God met Israël. We zijn mede-erfgenamen en geen plaatsvervangers.”
"Christus gaat oordelen over ons antisemitisme en al het onschuldig vergoten bloed van miljoenen Joden en getuigen van Jezus"

Onlangs nam de PKN afstand van de antisemitische uitlatingen van Maarten Luther. Wat vind je daarvan en zou de kerk nog meer moeten doen dan woorden uitspreken?
“Luther heeft gruwelijke uitspraken gedaan over Joden. Zijn oproep om synagogen in brand te steken was één van de vele. Het is een goede zaak dat de PKN daarvan afstand heeft genomen. Daar wil ik wel een kanttekening bij plaatsen: de kerk is 75 jaar te laat. Wat mij betreft zou de PKN nog verder kunnen gaan door afstand te nemen van wat er op antisemitische concilies is besloten. Denk bijvoorbeeld aan het vervangen van de Joodse feesten. Onlangs sprak ik een Messiaanse Jood die ons land bezocht. ‘Denk je dat wij jaloers worden op christenen die heiligen aanbidden of kerst vieren met een kerstboom?’ Het antwoord is: nee.”

Hoe zie je het antisemitisme vandaag de dag voortwoekeren in de naam van het christendom?
“We zien nu een stroming die ik beschrijf als het antizionisme. In de linkerflank van de kerk wordt opgeroepen om Israël te boycotten,” zegt Verwoerd, verwijzend naar de Kairos beweging. “Ik denk ook aan kritische reacties op de documentaire ‘Breng de Joden thuis’. Een predikant maakte in deze blog duidelijk dat de Zoon van God al Koning is over Israël. Hij legde heel sterk de nadruk op het heden in plaats van de toekomst. Met zulke theologische visies kun je het Joodse volk niet steunen, bemoedigen of tot jaloersheid wekken – zoals Paulus oproept. ‘Stil zijn waar kwaad heerst, is ook een kwaad’, zei Dietrich Bonnhoefer. Dat heeft het gros van de christenen ook gedaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit soort visies werkt deze houding in de hand.”
"Wat mij betreft zou de PKN nog verder kunnen gaan door afstand te nemen van wat er op antisemitische concilies is besloten"

Openbaring maakt duidelijk dat het ‘onschuldige bloed van het Joodse volk’ gewroken zal worden. Hoe duid jij dit met betrekking tot onze kerkgeschiedenis?
“In Openbaring 17 lezen we over een vrouw, een hoer die dronken is van het bloed. Onze reformatoren waren er in hun tijd al van overtuigd dat dit het beeld is van de valse kerk, die zoals vers 6 zegt; “dronken was van het bloed van de heiligen, en van het bloed van de getuigen van Jezus.” Wie die “getuigen van Jezus” zijn, is voor iedereen wel duidelijk. Maar wie die “heiligen” zijn, wiens bloed ook door die “vrouw’ vergoten is, daar staan we nog te weinig bij stil. In Daniël 7:21, 22, 25, 27 en 8:24 wordt Israël, en met name het Joodse volk, als ‘het heilige volk’ benoemd. Het Joodse volk, als afgezonderd en geheiligd volk door Gods Verbond, heeft onnoemelijk veel geleden, juist van hen die geacht werden hen barmhartigheid en liefde te bewijzen. Dit komt ook naar voren in het boekje ‘De vrouw dronken van het bloed’ wat afgelopen jaar in diverse landen in is Europa verspreid.”

“In plaats dat het Joodse volk een schuilplaats vond in kerken en kloosters, zoals pas in het RD door een schrijver werd beweerd, was het ‘christendom’ in het voetspoor van de kerkvaders juist de oorzaak van zoveel onschuldig bloedvergieten. Getto’s, het dragen van een herkenningsteken, de pogroms etc. werden niet door Hitler en consorten uitgevonden, maar zij waren al zo oud als de weg naar Rome. De Heere Jezus laat ons in het boek Openbaring zien, dat ook al dit onschuldig vergoten bloed van het Joodse volk, gewroken zal worden. De dronken vrouw met de naam Babylon op haar voorhoofd, die vele volken en naties beïnvloed heeft, wordt vooral vanwege het rechtvaardig vergoten bloed gestraft (zie onder andere Openbaring 16:6 en 17:6).”

Praatmee

Beluister onze podcast

Patrick & Jeffrey over de Opwekkingsconferentie, asielkoers ChristenUnie en Nigeriaanse christenen
Of beluister op:

Meerartikelen

Boko Haram
Nieuws

Honderden ontvoerden bevrijd uit Boko Haram-kamp in Nigeria

Meer dan 360 Nigerianen die maandenlang gevangen werden gehouden door de islamitische terreurbeweging Boko Haram, zijn vrijgekomen uit een afgelegen berggebied in het noordoosten van Nigeria. Lokale leiders spreken zelfs van meer dan 400 vrijgelaten

India gebed
Nieuws

Zeker 25 christenen gewond bij aanval op kerkdienst in India

Minstens 25 christenen zijn gewond geraakt nadat een groep hindoe-nationalisten een gebedsdienst aanviel in het dorp Sadrapal, in de Indiase deelstaat Chhattisgarh. Onder de slachtoffers bevinden volgens International Christian Concern zich de zwange

WK 2026
Nieuws

Kerken zien WK voetbal als unieke kans om Evangelie te delen met de wereld

Terwijl miljoenen voetbalfans zich opmaken voor het WK voetbal van 2026 in de Verenigde Staten, Canada en Mexico, bereiden duizenden christenen zich voor op een andere missie: het delen van het Evangelie. Dit laat Christian Daily International weten.

Ds. C. J. Rijsdijk
Nieuws

Hervormde gemeente Boven-Hardinxveld brengt beroep uit op ds. C. J. Rijsdijk

De hervormde gemeente te Boven-Hardinxveld heeft een beroep uitgebracht op ds. C. J. Rijsdijk (foto). De predikant moet in Boven-Hardinxveld ds. J. C. Breugem opvolgen. Laatstgenoemde predikant is sinds maart 2023 verbonden aan de hervormde gemeente

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp vertelt hoe kleinzoon van satanspriester tot geloof kwam

"Soms sprong Willem halverwege de dienst op om de kerk acuut te verlaten. Toen het weer eens zover was, sprak ik hem na de dienst. Ik vroeg hem waarom hij er telkens vandoor ging. Ik zei: je bent bang voor Gods liefde, hè? Ik zag hoe zijn ogen vochti

ds. T. Schakel
Dagelijks leven

Ds. Schakel beantwoordt Refoweb-vraag: ‘Spui geen azijn over jonge bekeerlingen’

Binnen reformatorische kring wordt soms met scepsis gekeken naar de groeiende stroom getuigenissen van jongeren die tot geloof komen. Volgens ds. T. Schakel (foto) uit Yerseke is die houding niet altijd terecht. In een antwoord op Refoweb roept hij c

Evangelische Hogeschool
Persbericht

Evangelische Hogeschool houdt open dag voor jongeren die christelijk tussenjaar overwegen

Jongeren die nadenken over een christelijk tussenjaar kunnen op vrijdag 12 juni terecht bij de open dag van de Evangelische Hogeschool (EH) in Amersfoort. Bezoekers krijgen daar de gelegenheid om kennis te maken met het EH-Basisjaar en het EH-Traject

Bobby en Hannah Schuller
Interview

Bobby Schuller verwacht opwekking in Europa: "Het begint in Nederland"

Voor Bobby en Hannah Schuller voelde hun recente bezoek aan Nederland als thuiskomen. Niet alleen vanwege hun Nederlandse wortels, maar ook vanwege wat zij hier geestelijk ervaren. In Hour of Power vertellen zij over hun liefde voor Nederland, hun ve

Meerartikelen

Daniël Roukema
Interview

Pride in hartje Biblebelt: "Juist daar zouden christenen moeten zijn"

Deze maand staat Nunspeet, in het hart van de Biblebelt, in het teken van de Pride. Met activiteiten als een dragbingo, een ontmoetingsavond en een expositie wil stichting True Colors bijdragen aan de zichtbaarheid en acceptatie van LHBTI'ers. Cvanda

Ds. Ernst Leeftink
Opinie

Waar blijft de solidariteit met Palestijnse christenen?

Veel Nederlandse christenen voelen zich sterk verbonden met Israël. Maar wat betekent die betrokkenheid wanneer Palestijnse christenen te maken krijgen met geweld, intimidatie en discriminatie? Dominee Ernst Leeftink vraagt zich af waarom deze groep

Hildebrand Bijleveld
Opinie

Mirjam Bikker ziet het goed: we leven in nieuwe migratietijden

Er klonk zaterdag op het ChristenUnie-congres voor het eerst echt een ander geluid ten aanzien van migratie, in navolging van een eerder aangekondigde koerswijziging van de partij in De Telegraaf. Mirjam Bikker zei in haar speech op het congres dat d

Preekstoel
Nieuws

Student B. Teunissen aanvaardt beroep van oud gereformeerde gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Student B. Teunissen uit Ede heeft het beroep van de oud gereformeerde gemeente (ogg) te Hendrik-Ido-Ambacht als lerend ouderling aangenomen. De kerkelijke gemeente te Hendrik-Ido-Ambacht was vanwege het emeritaat van ds. J. van Prooijen in 2017 al b

Tom Berendsen
Nieuws

SGP teleurgesteld over reactie kabinet op sluiting protestantse kerken in Algerije

De SGP is teleurgesteld over de reactie van minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (foto) op Kamervragen over de positie van christenen in Algerije. Volgens SGP-Kamerlid Diederik van Dijk blijkt uit de antwoorden te weinig urgentie, terwijl al

AZC Bergschenhoek
Nieuws

Iraans christelijk gezin voelt zich onveilig in AZC Bergschenhoek

Een Iraans christelijk gezin dat verblijft in de opvanglocatie van het COA in Bergschenhoek zegt zich al langere tijd onveilig te voelen vanwege hun geloofsovertuiging. Volgens vader Farhad, een schuilnaam, wordt zijn jonge dochter aangesproken op ha

Israëlische soldaten
Nieuws

Israëlische veiligheidstroepen arresteren Palestijnse christelijke student én voetbalster 

Israëlische veiligheidstroepen hebben deze week de 21-jarige Palestijnse christen Natalie Abu Dayyeh opgepakt tijdens een inval in een studentenwoning nabij de Birzeit Universiteit op de Westelijke Jordaanoever. De arrestatie heeft geleid tot kritiek

Luke Salmons
Nieuws

Britse politie treft schikking met christelijke agent die ontslagen werd na kritiek op islam

De Britse politie van North Yorkshire heeft een schikking getroffen met voormalig politieondersteuner Luke Salmons. Salmons stelde dat hij werd gediscrimineerd vanwege zijn christelijke levensovertuiging nadat hij tijdens een verplichte diversiteitst

André Flach
Nieuws

SGP verzet zich tegen verruiming zondagsopenstelling

De SGP wil voorkomen dat winkels in de toekomst vaker verplicht op zondag hun deuren moeten openen. Samen met de SP heeft de partij Kamervragen gesteld over de evaluatie van de Winkeltijdenwet. Aanleiding is een eerder aangenomen VVD-motie, waardoor

Ds. Oscar Lohuis
Video

Dit is waar ds. Oscar Lohuis moeite mee heeft in het hedendaagse christendom

"Mijn moeite met het christendom vandaag de dag is dat het zo ontzettend veel over ons en over nu gaat", aldus ds. Oscar Lohuis. Volgens de baptistenpredikant is er binnen sommige kerken een naar eigen zeggen christelijke vertaling van de hedendaagse

Isaac Bataga
Nieuws

Kerken spelen belangrijke rol in strijd tegen ebola-uitbraak in Congo

Kerken en hulporganisaties in de Democratische Republiek Congo (DRC) zetten zich actief in om de verspreiding van ebola tegen te gaan. Naast medische hulp proberen zij ook desinformatie te bestrijden en mensen bewust te maken van eenvoudige hygiënema

Vluchtelingengebedsweek
Persbericht

Vluchtelingengebedsweek roept christenen op: ‘Hoe lang nog?’

Stichting Gave organiseert van 14 tot en met 20 juni opnieuw de jaarlijkse Vluchtelingengebedsweek. Dit jaar staat de gebedsweek in het teken van de vraag: "Hoe lang nog?", geïnspireerd door Psalm 13. Christenen worden uitgenodigd om een week lang da