Welvaart wortelt in zending

Nieuws 24 juli 2014 Marten Visser - habakuk.nu
Wat zorgt ervoor dat een land democratisch wordt? Dat er een hoge levensstandaard is, dat er weinig analfabetisme voorkomt, dat er vrijheid is, dat er een hoge levensverwachting is, kortom, dat een land voorspoed beleeft? Socioloog
onderzocht het en deed een verbijsterende ontdekking.
Woodberry verzamelde zoveel mogelijk data, voerde daar de ingewikkelde berekeningen mee uit waar sociologen bekend om staan en ontdekte iets dat de oude verklaringen van tafel veegde. De factor die hij vond, bepaalt maar liefst voor de helft hoe democratisch een land is. Als je wilt weten hoe goed het nu met een land gaat in Azië, Afrika of Latijns-Amerika, dan moet je kijken naar hoeveel protestantse zendelingen er honderd jaar geleden waren.
Niet geheel verbazingwekkend kreeg hij in de academische wereld niet de handen op elkaar voor zijn ontdekking. Eerst kwam er niemand naar zijn workshops luisteren. Toen men wel begon te komen, werd hij onbeleefd onderbroken. Het tijdschrift waarnaar hij zijn artikel over het onderzoek stuurde, wilde het niet plaatsen. Jarenlang bleven ze hem aanvullende vragen stellen. Waren er geen alternatieve verklaringen te bedenken? Geduldig nam Woodberry alle suggesties in zijn model op. De uitkomst veranderde niet. Protestantse zendelingen waren de belangrijkste verklaring voor de ontwikkeling van democratische samenlevingen in de twintigste eeuw.
Het duurde veertien jaar voordat de wetenschappelijke gemeenschap erkende dat hij degelijk werk geleverd had, maar uiteindelijk stond het toch echt als grote kop in een toonaangevend tijdschrift: ‘The missionary roots of liberal democracy’, oftewel: de zendingswortels van de moderne democratie. De jarenlange lastige vragen die Woodberry telkens terug naar zijn computer hadden gedreven, wierp nu hun vruchten af. Hoe onpopulair zijn stelling ook was, er viel geen speld meer tussen te krijgen. Het artikel werd bekroond met maar liefst vier sociologische prijzen.
Diepgaande invloed
Woodberry benadrukt in zijn artikel dat niet alle zendelingen zo’n heilrijke invloed hadden op het welzijn van een land. Het was alleen een bepaald soort zendelingen: protestantse zendelingen die graag wilden dat mensen zich bekeerden tot Christus, en die niet betaald werden door een koloniale macht. Met schaamte moet ik dan ook vermelden dat de democratiserende invloed van zendelingen in Nederlandse koloniën nihil was. De Nederlandse overheid beperkte, net zoals de regeringen van katholieke landen, de vrijheid van zendelingen zodanig dat zij geen meetbare invloed op het maatschappelijk leven uitoefenden.
Hoe komt het dat zendelingen die erop uitgingen om mensen over Jezus te vertellen, ervoor zorgden dat het goed ging met het land waar zij naartoe gingen? De maatschappelijke en economische voorspoed van een land stond voor hen immers op het tweede plan. Het ging hen om de geestelijke voorspoed. Een van de opvallende uitkomsten van Woodberry’s onderzoek is dat de invloed van zendelingen op de democratische ontwikkeling van een land, grotendeels losstaat van de vrucht die ze zagen op hun primaire roeping. Ook als relatief weinig mensen protestants christen werden, had de aanwezigheid van protestantse zendelingen een diepgaande invloed. Dat gebeurde op minimaal vier manieren.
Zendelingen willen dat mensen in vrijheid een keuze voor Christus maken. Daarvoor is het belangrijk dat de Bijbel en christelijke lectuur beschikbaar zijn. Zendelingen waren dan ook degenen die in vele landen drukwerk in grote oplagen introduceerden. Aziatische landen kenden de drukkunst al lang. Maar ze waren alleen geïnteresseerd in het opleiden van de elite. Zendelingen zorgden ervoor dat iedereen boeken in handen kreeg. In het land waar ik woon, Thailand, was het een zendeling die de typemachine introduceerde, Edwin McFarland. Dat het Thaise alfabet nu nog maar 44 letters heeft in plaats van 46 komt omdat hij niet meer dan 44 tekens kwijt kon op zijn geïmporteerde typemachine die hij voor het Thais aanpaste. De inzet van zendelingen in Thailand en vele andere landen om mensen aan het lezen te krijgen, leverde een enorme bijdrage aan de ontwikkeling van een maatschappij waar democratie mogelijk was.
Sociale misstanden
Ten tweede zorgden zendelingen ervoor dat er overal scholen kwamen. Want als je boeken drukt, maar niemand kan ze lezen, heb je er nog niets aan. Tot de dag van vandaag is het verschil tussen landen waar zendelingen de katalysator waren voor het opbouwen van een nationaal onderwijssysteem, en landen waar dat grotendeels ontbrak, enorm. Onderwijs leidde tot het ontstaan van een middenklasse en maakte het mogelijk dat politieke partijen ontstonden. Opnieuw is hier een rechtstreeks verband met democratie.
Ten derde zetten zendelingen zich in tegen sociale misstanden zoals weduwenverbranding en voetbinden. Daarbij mobiliseerden zij de nationale bevolking. Er ontstonden nieuwe vormen van organisatie: verenigingen en belangengroeperingen, die gebruik maakten van allerlei vormen van vreedzaam protest. Zo ontstond er een maatschappelijk middenveld (‘civil society’) dat essentieel is voor een goed functionerende democratie.
Ten slotte stimuleerden zendelingen democratisering door zich kritisch zich te verzetten tegen koloniale misstanden. Zendelingen stelden zich zo vrij mogelijk op ten opzichte van de koloniale heersers. Met name in de Engelse koloniën hadden ambtenaren weinig mogelijkheden om het zendingswerk te belemmeren, terwijl zendelingen wel de publieke opinie in het thuisland konden mobiliseren om misstanden aan de kaak te stellen.
Een mooi voorbeeld hiervan is John McKenzie. Toen witte kolonisten in zuidelijk Afrika een stuk land van de zwarte bevolking wilden afnemen, nam hij de Afrikaanse koning Khama III mee naar Engeland. Hij organiseerde handtekeningenacties en zorgde er zelfs voor dat Khama III koningin Victoria ontmoette. Als rechtstreeks gevolg van zijn inzet werd het gebied behouden voor de zwarte bevolking en ontstond uiteindelijk het land Botswana.
Zendelingen verkondigen Christus. Dat is het belangrijkste. Er is geen enkele andere rechtvaardiging voor zending nodig. Maar nog helemaal afgezien van of je enthousiast bent over het christelijk geloof of niet, is het duidelijk dat de protestantse zending in de hele wereld een van de grootste maatschappelijke krachten ten goede geweest is in de laatste twee eeuwen. Democratie, welvaart, voorspoed. Voor zendelingen werd het waar: ‘Zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden.’

Dit artikel verscheen eerder in het julinummer van De Oogst, het maandblad van stichting Tot Heil des Volks. Klik hier voor een abonnement of een gratis proefabonnement.
ChristenvervolgingDuurzaamheidGeloofszekerheidOpvoedenIsraël

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...

Gaza
Nieuws

Kardinaal spreekt met christenen in Gaza: ‘Een hoekje paradijs, omringd door de hel’

Terwijl het geweld in Gaza ondanks het staakt-het-vuren voortduurt, probeert een kleine christelijke gemeenschap overeind te blijven. Kardinaal Claudio Gugerotti sprak deze week via een videoverbinding met de katholieke parochie van de Heilige...

Iran
Nieuws

Kerst onder druk in Iran: gelekt document noemt vergaande maatregelen

Een gelekt document wijst volgens mensenrechtenorganisatie Article18 op Iraanse plannen om kerstvieringen en de verkoop van christelijke artikelen te beperken. Scholen zouden geen kerstvieringen mogen houden en hotels geen kerstbomen mogen...

islam
Nieuws

'In 2035 wereldwijd meer moslims dan christenen in de wereld'

Wereldwijd zijn er tegen 2035 naar verwachting meer moslims dan christenen. Dat blijkt uit bevolkingsprognoses die het Amerikaanse Pew Research Center woensdag publiceerde. Tegelijk groeit het aantal christenen wereldwijd door tot bijna 3 miljard...

Amerikaanse pro-abortusdemonstranten
Nieuws

Amerikaanse bisschoppen vrezen verruiming abortuswetgeving na winst Democraten

Amerikaanse katholieke bisschoppen vrezen dat de abortuswetgeving wordt verruimd nu de Democraten vanaf 2027 de meerderheid krijgen in beide Kamers van het Amerikaanse Congres. Bisschop Daniel Thomas, voorzitter van de pro-lifecommissie van de...

Vluchtelingen
Nieuws

Nederland wil met vier andere landen asielzoekers naar Rwanda sturen, bisschop bezorgd

Nederland en vier andere Europese landen willen een uitzetcentrum voor afgewezen asielzoekers openen in Rwanda. Dat meldt het Katholiek Nieuwsblad. Bisschop Gerard de Korte deelt in gesprek met datzelfde medium zijn zorgen en benadrukt dat de...

Meerartikelen

Christian Emmanuel Sanon
Nieuws

Amerikaanse voorganger betrokken bij moordcomplot tegen Haïtiaanse president

De Amerikaans-Haïtiaanse voorganger Christian Emmanuel Sanon (68) is schuldig bevonden aan betrokkenheid bij het complot rond de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse in 2021. Dat meldt persbureau Associated Press (AP). Sanon was...

Toren van Babel – Nieuwe Verhalen
Persbericht

Bijbelverhaal over Toren van Babel centraal in nieuwe tentoonstelling in Breda

Hoe kunnen mensen elkaar nog begrijpen in een samenleving waarin meningen steeds verder uiteenlopen? En welke rol speelt taal bij het verbinden of verdelen van mensen? In Stedelijk Museum Breda opent op 21 november de tentoonstelling Toren van...

aartsbisschop
Nieuws

Aartsbisschop vastgebonden en beroofd in Syrië: kerkleiders eisen bescherming voor christenen

Een aartsbisschop die in zijn kantoor wordt vastgebonden en beroofd. Een christelijke juwelier die wordt ontvoerd en gemarteld. Syrische kerkleiders slaan alarm over de veiligheid van christenen in hun land. Ook SGP en ChristenUnie vragen om...

Notre Dam
Nieuws

Wereldsteden kleuren rood voor vervolgde christenen, maar Salzburg weigert verlichting stadhuis

Van de Notre-Dame in Parijs tot kerken in Londen en Madrid: op tal van plaatsen kleurden woensdag gebouwen rood om aandacht te vragen voor vervolgde christenen. In Salzburg ontstond juist ophef. De communistische locoburgemeester wees een verzoek...

Walid Alasaad
Interview

Syrische voorganger houdt Nederlandse kerken spiegel voor: "Hier is het vaak meer ik dan wij"

Als de Syrische Walid Alasaad (49) terugkijkt op zijn leven, ziet hij hoe God hem stap voor stap heeft voorbereid op zijn roeping. Via een twaalf jaar durende ‘woestijnperiode’ en een vlucht naar Nederland kwam hij uiteindelijk terecht bij de...

Cvandaag
Opinie

Ik snap wel iets van die omgekeerde vlaggen

Omgekeerde vlaggen als symbool van boerenprotesten zijn sinds een paar jaar gemeengoed geworden. Veel mensen verafschuwen het. Dat begrijp ik. Maar ik ben milder geworden. Die vlaggen kloppen wel, maar toch niet helemaal. Als je honderden trekkers...

Derksen
Nieuws

Johan Derksen slaat alarm over christenen in azc’s: "Kinderen worden in elkaar geslagen"

Johan Derksen heeft in de talkshow Vandaag Inside een boekje opengedaan over de positie van christenen in Nederlandse azc's. Hij stelde dat hun situatie op dit moment de grootste angst is binnen opvanglocaties. "Ze worden de hele dag geterroriseerd...

Zuid Soedan
Nieuws

Predikant in Zuid-Soedan veroordeeld om muziekinstrumenten bij uitvaart

Een anglicaanse predikant in Zuid-Soedan is volgens Morning Star News veroordeeld tot acht maanden cel omdat tijdens een rouwdienst een christelijk lied met muziekinstrumenten klonk. Zijn gemeente betaalde een deel van de opgelegde boete, waardoor...

Bartow
Nieuws

Bezoekers onderbreken openingsgebed imam met Onze Vader in Florida

Bezoekers van een vergadering van het stadsbestuur van Bartow, in de Amerikaanse staat Florida, hebben maandag 16 november het openingsgebed van een imam onderbroken door hardop het Onze Vader te bidden. De politie begeleidde verschillende aanwezigen...

NPV - Zorg voor het Leven
Nieuws

NPV overhandigt ruim 79.000 handtekeningen aan Tweede Kamer tegen late abortussen

De NPV - Zorg voor het Leven heeft woensdag ruim 79.000 handtekeningen overhandigd aan de Tweede Kamer. Met de petitie roept de organisatie de politiek op om abortussen bij gezonde ongeboren kinderen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap in...

Ds. B. D. Bouman
Nieuws

Hersteld hervormde gemeente Stolwijk brengt beroep uit op ds. B. D. Bouman

De hersteld hervormde gemeente te Stolwijk heeft een beroep uitgebracht op ds. B. D. Bouman (foto). De predikant moet in de Zuid-Hollandse plaats ds. W. van Klinken opvolgen. Laatstgenoemde predikant vertrok in augustus 2022 naar Andelst-Zetten. Ruim...

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...