Welvaart wortelt in zending

Nieuws 24 juli 2014 Marten Visser - habakuk.nu
Wat zorgt ervoor dat een land democratisch wordt? Dat er een hoge levensstandaard is, dat er weinig analfabetisme voorkomt, dat er vrijheid is, dat er een hoge levensverwachting is, kortom, dat een land voorspoed beleeft? Socioloog
onderzocht het en deed een verbijsterende ontdekking.
Woodberry verzamelde zoveel mogelijk data, voerde daar de ingewikkelde berekeningen mee uit waar sociologen bekend om staan en ontdekte iets dat de oude verklaringen van tafel veegde. De factor die hij vond, bepaalt maar liefst voor de helft hoe democratisch een land is. Als je wilt weten hoe goed het nu met een land gaat in Azië, Afrika of Latijns-Amerika, dan moet je kijken naar hoeveel protestantse zendelingen er honderd jaar geleden waren.
Niet geheel verbazingwekkend kreeg hij in de academische wereld niet de handen op elkaar voor zijn ontdekking. Eerst kwam er niemand naar zijn workshops luisteren. Toen men wel begon te komen, werd hij onbeleefd onderbroken. Het tijdschrift waarnaar hij zijn artikel over het onderzoek stuurde, wilde het niet plaatsen. Jarenlang bleven ze hem aanvullende vragen stellen. Waren er geen alternatieve verklaringen te bedenken? Geduldig nam Woodberry alle suggesties in zijn model op. De uitkomst veranderde niet. Protestantse zendelingen waren de belangrijkste verklaring voor de ontwikkeling van democratische samenlevingen in de twintigste eeuw.
Het duurde veertien jaar voordat de wetenschappelijke gemeenschap erkende dat hij degelijk werk geleverd had, maar uiteindelijk stond het toch echt als grote kop in een toonaangevend tijdschrift: ‘The missionary roots of liberal democracy’, oftewel: de zendingswortels van de moderne democratie. De jarenlange lastige vragen die Woodberry telkens terug naar zijn computer hadden gedreven, wierp nu hun vruchten af. Hoe onpopulair zijn stelling ook was, er viel geen speld meer tussen te krijgen. Het artikel werd bekroond met maar liefst vier sociologische prijzen.
Diepgaande invloed
Woodberry benadrukt in zijn artikel dat niet alle zendelingen zo’n heilrijke invloed hadden op het welzijn van een land. Het was alleen een bepaald soort zendelingen: protestantse zendelingen die graag wilden dat mensen zich bekeerden tot Christus, en die niet betaald werden door een koloniale macht. Met schaamte moet ik dan ook vermelden dat de democratiserende invloed van zendelingen in Nederlandse koloniën nihil was. De Nederlandse overheid beperkte, net zoals de regeringen van katholieke landen, de vrijheid van zendelingen zodanig dat zij geen meetbare invloed op het maatschappelijk leven uitoefenden.
Hoe komt het dat zendelingen die erop uitgingen om mensen over Jezus te vertellen, ervoor zorgden dat het goed ging met het land waar zij naartoe gingen? De maatschappelijke en economische voorspoed van een land stond voor hen immers op het tweede plan. Het ging hen om de geestelijke voorspoed. Een van de opvallende uitkomsten van Woodberry’s onderzoek is dat de invloed van zendelingen op de democratische ontwikkeling van een land, grotendeels losstaat van de vrucht die ze zagen op hun primaire roeping. Ook als relatief weinig mensen protestants christen werden, had de aanwezigheid van protestantse zendelingen een diepgaande invloed. Dat gebeurde op minimaal vier manieren.
Zendelingen willen dat mensen in vrijheid een keuze voor Christus maken. Daarvoor is het belangrijk dat de Bijbel en christelijke lectuur beschikbaar zijn. Zendelingen waren dan ook degenen die in vele landen drukwerk in grote oplagen introduceerden. Aziatische landen kenden de drukkunst al lang. Maar ze waren alleen geïnteresseerd in het opleiden van de elite. Zendelingen zorgden ervoor dat iedereen boeken in handen kreeg. In het land waar ik woon, Thailand, was het een zendeling die de typemachine introduceerde, Edwin McFarland. Dat het Thaise alfabet nu nog maar 44 letters heeft in plaats van 46 komt omdat hij niet meer dan 44 tekens kwijt kon op zijn geïmporteerde typemachine die hij voor het Thais aanpaste. De inzet van zendelingen in Thailand en vele andere landen om mensen aan het lezen te krijgen, leverde een enorme bijdrage aan de ontwikkeling van een maatschappij waar democratie mogelijk was.
Sociale misstanden
Ten tweede zorgden zendelingen ervoor dat er overal scholen kwamen. Want als je boeken drukt, maar niemand kan ze lezen, heb je er nog niets aan. Tot de dag van vandaag is het verschil tussen landen waar zendelingen de katalysator waren voor het opbouwen van een nationaal onderwijssysteem, en landen waar dat grotendeels ontbrak, enorm. Onderwijs leidde tot het ontstaan van een middenklasse en maakte het mogelijk dat politieke partijen ontstonden. Opnieuw is hier een rechtstreeks verband met democratie.
Ten derde zetten zendelingen zich in tegen sociale misstanden zoals weduwenverbranding en voetbinden. Daarbij mobiliseerden zij de nationale bevolking. Er ontstonden nieuwe vormen van organisatie: verenigingen en belangengroeperingen, die gebruik maakten van allerlei vormen van vreedzaam protest. Zo ontstond er een maatschappelijk middenveld (‘civil society’) dat essentieel is voor een goed functionerende democratie.
Ten slotte stimuleerden zendelingen democratisering door zich kritisch zich te verzetten tegen koloniale misstanden. Zendelingen stelden zich zo vrij mogelijk op ten opzichte van de koloniale heersers. Met name in de Engelse koloniën hadden ambtenaren weinig mogelijkheden om het zendingswerk te belemmeren, terwijl zendelingen wel de publieke opinie in het thuisland konden mobiliseren om misstanden aan de kaak te stellen.
Een mooi voorbeeld hiervan is John McKenzie. Toen witte kolonisten in zuidelijk Afrika een stuk land van de zwarte bevolking wilden afnemen, nam hij de Afrikaanse koning Khama III mee naar Engeland. Hij organiseerde handtekeningenacties en zorgde er zelfs voor dat Khama III koningin Victoria ontmoette. Als rechtstreeks gevolg van zijn inzet werd het gebied behouden voor de zwarte bevolking en ontstond uiteindelijk het land Botswana.
Zendelingen verkondigen Christus. Dat is het belangrijkste. Er is geen enkele andere rechtvaardiging voor zending nodig. Maar nog helemaal afgezien van of je enthousiast bent over het christelijk geloof of niet, is het duidelijk dat de protestantse zending in de hele wereld een van de grootste maatschappelijke krachten ten goede geweest is in de laatste twee eeuwen. Democratie, welvaart, voorspoed. Voor zendelingen werd het waar: ‘Zoek eerst het Koninkrijk van God en Zijn gerechtigheid, en al deze dingen zullen u erbij gegeven worden.’

Dit artikel verscheen eerder in het julinummer van De Oogst, het maandblad van stichting Tot Heil des Volks. Klik hier voor een abonnement of een gratis proefabonnement.

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #15 Richard Groenenboom over aanbidding in tijden van strijd en pijn
Of beluister op:

Meerartikelen

NGK kerk
Nieuws

NGK krimpt minder hard, maar kampt met ‘geestelijke sprakeloosheid’

De Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) tellen bijna 129.000 leden, verdeeld over 305 plaatselijke gemeenten. Hoewel het ledental nog altijd daalt, neemt de krimp af. Tegelijk staan gemeenten voor stevige uitdagingen: veel kerken hebben geen...

CGK-synode
Nieuws

Stevige discussie op CGK-synode over Rijnsburg: "Niet te snel de breuk accepteren"

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) heeft dinsdagmiddag en -avond uitvoerig gesproken over de crisis in het kerkverband. Vooral de positie van de kerken die zich rond Rijnsburg hebben georganiseerd, leidde tot discussie....

Zweden
Nieuws

Zweedse predikanten protesteren tegen plan om weigeren homohuwelijk onmogelijk te maken

Een voorstel binnen de Zweedse Lutherse Kerk om predikanten niet langer ruimte te geven homohuwelijken te weigeren, stuit op verzet. In een open brief vragen 126 predikanten de kerkvergadering tegen het plan te stemmen. Ook de kerkelijke...

Flynn
Nieuws

Voormalig worshipleader schuldig bevonden aan moord op zijn vrouw

De Amerikaanse voormalig worshipleader Caleb Flynn (40) is dinsdag schuldig bevonden aan de moord op zijn vrouw Ashley. De jury achtte hem schuldig op alle negen aanklachtpunten. Op 5 oktober hoort hij welke straf hij krijgt. Hij riskeert...

Nigeria
Nieuws

Nigeria werkt aan eigen politie per deelstaat om geweld tegen te gaan

Nigeria is een stap dichter bij een politiehervorming die moet helpen om inwoners beter te beschermen tegen aanvallen en ontvoeringen. Deelstaten moeten een eigen politiekorps kunnen oprichten, zodat zij sneller kunnen ingrijpen bij dreigend...

abortus
Nieuws

Pro-lifeorganisaties willen nieuwe groep bij de VN

Politici, diplomaten en pro-lifeorganisaties werken aan een nieuwe groep bij de Verenigde Naties die moet opkomen voor ongeboren leven en het gezin. Tijdens een bijeenkomst in New York spraken deelnemers af een comité te vormen om de plannen verder...

bootvormige structuur Turkije
Nieuws

Onderzoekers testen materiaal in Turkije op mogelijk hout van ark van Noach

Een internationaal onderzoeksteam heeft nieuwe monsters verzameld uit de Durupınar-formatie in het oosten van Turkije, een opvallende bootvormige structuur die door sommigen in verband wordt gebracht met de ark van Noach. Laboratoriumonderzoek moet...

Jan
Nieuws

Henri Nouwen-conferentie: thuiskomen bij God begint hier en nu

Het geestelijk leven speelt zich niet af in straks of elders, maar in het hier en nu. Dat was de kern van de 11e Henri Nouwen Hour of Power Conferentie, afgelopen weekend in Bezinningscentrum Emmaus in Helvoirt. Onder het thema 'Hier en Nu' kwamen de...

Meerartikelen

Stadsklooster Leeuwarden
Persbericht

Stadsklooster Leeuwarden opent deuren: gebed en ontmoeting midden in de stad

Na ruim vier jaar voorbereiding wordt Stadsklooster Leeuwarden op zondag 4 oktober officieel geopend. De Grote of Jacobijnerkerk en omliggende gebouwen moeten de komende jaren uitgroeien tot een plek waar gebed, gastvrijheid en cultuur samenkomen. De...

Evangelist.Network
Persbericht

Evangelist.Network trekt Arnhem in voor ‘profetisch evangeliseren’

Luisteren naar de Heilige Geest en vervolgens de stad ingaan om het Evangelie te delen. Dat staat centraal tijdens een nieuwe editie van Take The City, die Evangelist.Network op zaterdag 3 oktober organiseert in Arnhem. Jacques Koek en Marjon...

Jeroen Achterberg
Interview

Oud-topschaatser Jan Achterberg: "Ook met sporten kun je God aanbidden"

Jan Achterberg (39) had een veelbelovende schaatscarrière voor zich, maar worstelde jarenlang met de vraag hoe sport en geloof samen konden gaan. Inmiddels is hij oprichter van het platform Sport en Geloof en daagt hij christenen uit om hun geloof...

Dick van der Ouw
Video

Dick verloor plotseling vrijwel al zijn zicht, maar niet zijn geloof

Van het ene op het andere moment veranderde het leven van Dick van der Ouw ingrijpend. Hij werd wakker met een grote witte vlek in zijn linkeroog en binnen 24 uur had hij daarmee nog maar vijf procent zicht. Vijf maanden later gebeurde hetzelfde...

Jaap Bönker
Opinie

Liefde voor Israël én bewogenheid met Gaza

Voor wie ben je eigenlijk als je jarenlang in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever werkte en je later vooral met Israël verbonden raakte? Jaap Bönker kent mensen aan beide kanten en blijft met hen meeleven. Sinds 7 oktober 2023 brengt die...

ds. Wouter Moolhuizen
Interview

Ds. Moolhuizen bij start CGK-synode: “Laten we elkaar blijven zoeken”

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) is begonnen in een periode van grote verdeeldheid. Toch hoopt ds. Wouter Moolhuizen dat niet de crisis, maar het zoeken naar elkaar de komende synodeweken zal bepalen. Laten we...

CGK-synode
Nieuws

Vier CGK-predikanten worstelen met synode: "Een hele flank ontbreekt"

Vier predikanten hebben op de eerste vergaderdag van de generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) een verklaring van gevoelen afgelegd. Ds. Rien Mulder, ds. Sander Kok, ds. Arnout Weststrate en ds. Willem-Jan van de Velde spraken...

moderamen CGK-synode
Nieuws

Ds. Jelle Nutma nieuwe voorzitter generale synode CGK

Ds. Jelle Nutma is dinsdag gekozen tot voorzitter van de nieuwe generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK). Ds. Jurrian Oosterbroek werd assessor, ds. Derk-Jan Hoogenboom eerste scriba en ds. Cees-Jan Smits tweede scriba. Het...

Polen
Nieuws

Priester gedood en vier mensen gewond bij mesaanval in Pools klooster

Bij een mesaanval in een benedictinessenklooster in het Poolse Jarosław is een priester om het leven gekomen. Vier andere mensen raakten gewond. Twee van hen verkeerden na de aanval in levensgevaar. De aanval vond donderdagochtend 24 september plaats...

paus
Nieuws

Franse president benadrukt tegenover paus de joods-christelijke wortels van Europa

De Franse president Emmanuel Macron heeft tijdens het bezoek van paus Leo XIV nadrukkelijk gewezen op de christelijke wortels van Europa. Volgens Macron is het Europese continent gebouwd op een "Grieks-Romeins en joods-christelijk fundament”....

Ds. M. Klaassen
Video

Ds. Klaassen: "God walgt van dubbelhartigheid met een vroom sausje"

Ds. M. Klaassen liet zich in een recente preek kritisch uit over het leven op de Biblebelt. De hersteld hervormde predikant uit Barneveld wees erop dat bekering inhoudt dat je breekt met zonde en wereldse gewoonten. Daarbij uitte hij stevige...

Wilkin van de Kamp
Video

Wilkin van de Kamp spoort christenen aan om mensen door de ogen van Jezus te zien

Wie ontdekt hoe God in Christus naar hem of haar kijkt, gaat volgens Wilkin van de Kamp ook anders naar andere mensen kijken. In een nieuwe aflevering van de serie 'Begin je dag met God' legt hij aan de hand van Mattheüs 9 uit waarom christenen...