Mentale gezondheidsproblemen op zendingsveld niet ongewoon

Een kerkplanter met een burn-out, een veldleider met een depressie of een predikant met een angststoornis: op het zendingsveld zijn mentale gezondheidsproblemen niet ongewoon. Zeker in een creatief toegankelijk gebied, waar isolatie en voortdurende spanning aan de orde van de dag zijn. Maar ook in landen waar het evangelie vrijuit gedeeld kan worden, worstelen werkers met overbelasting, teamconflicten of jeugdtrauma’s. Gelukkig is er The Well: een internationale organisatie in Chiang Mai (Thailand) die christelijke, psychologische hulpverlening biedt aan zendingswerkers, zodat ze kunnen bloeien op de plek waar God hen geroepen heeft.
Lina*, uitgezonden met OMF Nederland, werkt als psycholoog bij The Well. Daar krijgen ze drie verschillende groepen mensen over de vloer: zendingswerkers die in transitie zitten; werkers die op het veld worden getriggerd waardoor trauma’s bovenkomen of sluimerende psychische klachten de kop opsteken; en mensen wiens problemen voortkomen uit het zendingswerk.
De laatste groep bestaat uit zendingswerkers die op het veld echt gewond zijn geraakt, door bijvoorbeeld ingewikkelde teamconflicten of secundair trauma. Dat kan leiden tot depressie of angst, ziet Lina. “Dat is zeker niet iets om je voor te schamen, alsof je geloof niet goed genoeg is. Ik zou nooit zeggen dat een goede christen nooit depressief is of geen angst kent. Soms vraagt God van ons om door onze zwakheden heen te leven, omdat Hij dan Zijn macht en kracht kan laten zien. Dat je bevend je werk doet en dat juist daaruit blijkt hoe groot God is. Ik wil graag iedereen gezond zien en dat zendingswerkers bloeien op de plek waar ze zijn. Maar dat is niet altijd Gods doel. Soms laat Hij toe dat er ziekte is, zij het lichamelijk of geestelijk. Zelf moet ik dan soms een stapje terugdoen: ik moet loslaten wat ik wil.”
Het is natuurlijk niet altijd duidelijk wat Gods doel is met opeenstapelende tegenslagen, mentale gezondheidsproblemen of lichamelijke ziekte. Lina vertelt: “Ik ben dan samen met de cliënt aan het zoeken: wat is God aan het doen in jouw leven, door al deze moeilijkheden heen? Wat probeert Hij jou te leren? Soms snap je niet altijd waarom dingen gebeuren, maar dan mag je toch vertrouwen op Gods wijsheid en leiding. Hij is goed, Hij is te vertrouwen. Ik heb gezien dat mensen door een periode van depressie heen een enorme diepe geestelijke omgang met God hebben. Soms komt dat nadat ze lang in een droge, stille woestijnperiode hebben gezeten. Dan leren zij iets anders over God waar ik niet eens bij kan.”
Ook overbelasting of zelfs burn-out is een veelvoorkomend probleem onder zendingswerkers. “Zij hebben er een handje van om veel te hard te werken,” legt Lina uit. “Vaak vanuit het idee: ik word gesteund door mijn supporters, dus ik kan toch niet zomaar tijd verspillen? Dan vraag ik aan ze: maar is dat ook wat God van jou wil? In mijn opleiding leerde ik over de cycle of works en de cycle of grace. Veel mensen hebben het idee dat als ze heel hard werken, ze dan pas goedkeuring krijgen en rust verdienen. Maar het werk houdt nooit op, zeker niet binnen zending. In de cycle of grace werk je vanuit de wetenschap dat je de goedkeuring al hebt, omdat je een geliefd kind van God bent. Je werkt dus vanuit die rust, in plaats van dat je pas gaat rusten na je werk. De meeste mensen weten ook echt wel dat we Gods genade niet kunnen verdienen door hard te werken, maar vanuit dat idee leven we vaak toch. Die spiegel probeer ik aan mijn cliënten voor te houden.”
Zelf moet Lina ook wel eens in die spiegel kijken. “Ik ben het afgelopen jaar tegen mijn eigen grenzen aangelopen. Dat komt door een stukje secundaire trauma en overbelasting. Ik hoor mezelf weleens praten in de therapiekamer en dan denk ik: dat is goed advies, dat zou ik ook moeten doen. Gezond eten, voldoende bewegen en een goed dag- en nachtritme is zo belangrijk. Bovendien heb ik ook zelf een stukje counseling gedaan, daar moet je als psycholoog niet te trots voor zijn.”
Als klein meisje had Lina al een hart voor zending, maar ze had nooit gedacht dat ze dat met psychologie kon combineren. Toen ze echter eenmaal met OMF in gesprek ging, bleek al snel dat er genoeg mogelijkheden waren. “Als je als zendingswerker naar een moeilijk gebied gaat, komt er zoveel op je af. Dan heb je juist die psychische, pastorale steun nodig. Ik had in Nederland al als psycholoog gewerkt, maar op de bijbelschool heb ik bijgeleerd over member care en het welzijn van de zendingswerkers. Ik merkte dat ik daar echt in verder wilde en uiteindelijk kwam ik bij The Well terecht. Het feit dat we zelf in Chiang Mai zitten, waarderen de werkers heel erg. Wij leven de zendingservaring zelf ook: we weten wat het is om een culture shock te hebben en je door je taalstudie heen te worstelen.”
Lina maakt van dit interview graag gebruik om wat vacatures onder de aandacht te brengen: The Well zoekt onder andere nog een psychiater en meer psychologen. Ondanks dat het druk is, is het heel bijzonder werk. “De mooiste sessies zijn de sessies waarbij de cliënt een ontmoeting heeft met God. Als ik dat zie, dan doe ik een stapje achteruit. Waar God werkt, kunnen mensen ineens loslaten, een ander vergeven of iets begrijpen wat ze eerder nog niet zagen. Als ze terugkijken, zien ze God te midden van hun trauma: Hij was daarbij, ze waren niet alleen. Het is een bijzonder voorrecht om daar deel van uit te mogen maken.”
Het is soms een zoektocht: wat is Gods wil? Heeft Hij een bedoeling met mijn pijn, mijn verdriet, mijn strijd? Ondanks alles mogen we blijven geloven dat God goed is, dat Hij te vertrouwen is. We mogen ons laten voorstaan op onze zwakheid, want juist daaruit blijkt Gods kracht.
*Lina is een schuilnaam.

































Praatmee