Kerkleiders waarschuwen senatoren in open brief voor verharding asielbeleid
Kerkvertegenwoordigers uit de Rooms-Katholieke Kerk en de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) hebben stevige kritiek geuit op de voorgenomen verharding van het asielbeleid. In een open brief aan de Eerste Kamer roepen bisschop Gerard de Korte en scriba Kees van Ekris senatoren op om met name de strafbaarstelling van illegaal verblijf niet te steunen. Volgens de kerkleiders dreigt het beleid niet alleen vreemdelingen te schaden, maar ook de samenleving als geheel.
'We doen onszelf tekort'
Aanleiding voor de brief zijn twee wetsvoorstellen die binnenkort in de Eerste Kamer worden behandeld: de invoering van een tweestatusstelsel en de Asielnoodmaatregelenwet. Onderdeel daarvan is een aanpassing die illegaal verblijf strafbaar maakt.
De Korte en Van Ekris spreken van een 'aanzienlijke verharding' van het asielbeleid. Zij waarschuwen dat deze ontwikkeling niet zonder gevolgen blijft. 'Wanneer we vreemdelingen als een bedreiging gaan zien, doen we niet alleen hen maar ook onszelf tekort', schrijven zij. 'Wanneer angst en wantrouwen worden gevoed, verdort de gemeenschap.'
Volgens de kerkleiders merken zij in kerken dat het onderwerp leeft en emoties oproept. Er is sprake van schok en verontwaardiging over een politieke sfeer waarin kwetsbare groepen onder druk komen te staan.
Het wetsvoorstel introduceert een tweestatusstelsel in het asielbeleid. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen erkende vluchtelingen en mensen met een subsidiaire beschermingsstatus. Voor die laatste groep gaan strengere regels gelden, onder meer voor gezinshereniging (nareis). Daarnaast wordt het aantal familieleden dat mag nareizen beperkt. Volgens het kabinet zijn deze maatregelen nodig om de druk op opvang, woningmarkt, zorg en onderwijs te verminderen en de asielinstroom te beperken.
Bijbelse opdracht
De kritiek is volgens de brief nadrukkelijk geworteld in het christelijk geloof. De kerkleiders verwijzen naar de Bijbelse oproep om de vreemdeling lief te hebben als jezelf (Leviticus 19:34). Die opdracht is volgens hen niet vrijblijvend, maar raakt aan de kern van het evangelie.
Kerken zien zichzelf bovendien als plekken waar mensen terechtkunnen voor hulp en barmhartigheid. Juist daarom voelen zij zich geroepen om zich uit te spreken wanneer beleid die ruimte onder druk zet.
Zorgen over strafbaarstelling
Met name de strafbaarstelling van illegaal verblijf roept grote bezwaren op. Volgens de kerkleiders wordt daarmee ieder mens zonder geldige verblijfsdocumenten automatisch als crimineel behandeld. Dat staat volgens hen haaks op de menselijke waardigheid.
'Deze strafbaarstelling betekent een fundamentele aantasting van de onvervreemdbare waardigheid van iedere menselijke persoon', schrijven zij. Volgens de brief raakt dit niet alleen kerkelijke waarden, maar ook de fundamenten van de democratische rechtsstaat.
Kwetsbare groepen extra geraakt
De kerkleiders wijzen erop dat de gevolgen van het beleid vooral kwetsbare groepen treffen, waaronder kinderen. Zij verwijzen naar recente uitspraken van de Kinderombudsvrouw, die waarschuwde dat kinderen door deze maatregel feitelijk 'onderduikers' kunnen worden.
Dat kan ertoe leiden dat gezinnen zorg mijden uit angst voor arrestatie, en dat kinderen niet meer veilig naar school durven. Ook in de praktijk van kerkelijk werk zien de kerken de mogelijke gevolgen. In opvanghuizen en hulporganisaties wordt gewerkt met mensen zonder papieren, slachtoffers van mensenhandel en andere kwetsbare groepen.
Volgens de briefschrijvers kan de strafbaarstelling ertoe leiden dat deze mensen hulp gaan mijden en dat signalen van misbruik of geweld verborgen blijven.
Druk op hulpverlening
Daarnaast vrezen de kerkleiders dat ook hulpverleners en organisaties, waaronder kerken, te maken kunnen krijgen met strafrechtelijke risico’s. Hoewel er aanpassingen zijn voorgesteld, vinden zij dat deze onvoldoende garanties bieden. Juristen en adviesorganen hebben volgens hen al gewezen op de juridische onzekerheden rond de wet.
De mogelijkheid dat kerken of vrijwilligers vervolgd zouden kunnen worden vanwege hun hulp aan mensen zonder papieren, raakt volgens hen 'in het hart van wie wij zijn als kerk'.
De Asielnoodmaatregelenwet moet de asielketen ontlasten en de instroom van asielzoekers beperken. Het kabinet stelt dat de druk op voorzieningen zoals woningmarkt, zorg en onderwijs te groot is geworden. De wet bevat meerdere maatregelen, waaronder het verkorten van verblijfsvergunningen tot drie jaar, het afschaffen van permanente asielvergunningen en strengere regels voor nareis en herhaalde asielaanvragen. Ook kunnen aanvragen sneller worden afgewezen bij onvoldoende medewerking.
'Onbarmhartige verscherping'
De brief spreekt van een 'onbarmhartige verscherping' van het beleid. Daarbij verwijzen de auteurs ook naar Jezus’ woorden uit Mattheüs 25, waarin zorg voor de kwetsbaren centraal staat.
Volgens de kerkleiders is juist in de omgang met de meest kwetsbaren zichtbaar wat menselijke waardigheid betekent. 'Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de geringsten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor Mij gedaan', citeren zij.
Oproep aan de Eerste Kamer
De Korte en Van Ekris sluiten hun brief af met een duidelijke oproep aan de senatoren: steun de strafbaarstelling van illegaal verblijf niet. Zij wijzen erop dat ook maatschappelijke organisaties, juristen en adviesorganen grote bezwaren hebben geuit tegen de plannen, onder meer op het gebied van rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en proportionaliteit.
De kerkleiders benadrukken dat hun oproep voortkomt uit diepgewortelde christelijke overtuigingen over menselijke waardigheid en naastenliefde. Met een verwijzing naar paus Franciscus onderstrepen zij dat christenen hun politieke keuzes niet los kunnen zien van hun geloof.
'Het is onaanvaardbaar dat christenen een mentaliteit delen waarin mensen als minder waardevol worden behandeld', schrijven zij.
Praatmee