Belgische emeritus hoogleraar: "Abortus is een heel brutale, wrede en feitelijk onmenselijke ingreep"

Interview 27 augustus 2024 9 minuten Roan Asselman
abortus
YouTube

Bernard Spitz is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven en voormalig verloskundige aan het UZ Leuven, gespecialiseerd in probleemzwangerschappen. Sinds 2023 is hij adviseur van het Custodes Instituut. Roan Asselman, voorzitter van het Instituut, sprak met de professor over het meest recente offensief om de Belgische abortuswet (verder) te versoepelen: "Wanneer ik promotoren van abortus in praatprogrammaā€™s hoor en zie spreken over abortus, heb ik vaak de indruk dat ze wereldvreemd zijn."

Professor, u heeft heel wat ervaring op het terrein van de verloskunde?
"Toch wel, hĆØ (glimlacht). In 1977 begon ik te werken op de dienst verloskunde van het universitair ziekenhuis, op Gasthuisberg (in Leuven, red.). In het begin was dat heel algemeen, maar naarmate de tijd vorderde legde ik me steeds meer toe op de zogenaamde. probleemzwangerschappen. Binnen deze probleemzwangerschappen is zwangerschapsverlies, abortus van de spontane soort, de meest voorkomende problematiek. Het is dus logisch om daar als verloskundige extra aandacht aan te besteden."

Spontane abortus?
"Beter gekend als een ā€˜miskraamā€™. Toch iets waar ongeveer Ć©Ć©n vrouw op vier mee geconfronteerd wordt. Maar natuurlijk bestaan er daarnaast van een vergelijkbare grootorde zwangerschappen die met opzet, om welke reden dan ook, afgebroken worden. Dat is wat wij doorgaans begrijpen onder de term ā€˜abortusā€™, al is abortus in feite een synoniem van miskraam en kunnen beide spontaan of geprovoceerd zijn. En dat is ook een materie waarmee wij in het ziekenhuis geconfronteerd werden, al in 1977."

Kon dat toen al? De abortuswet dateert maar van 1990.
"Dat kon in levensbelangrijke gevallen zeker. Sommige politici suggereerden recent nog dat we in de middeleeuwen leefden, maar natuurlijk hebben wij nooit een vrouw laten sterven. En we hebben ook altijd begrip gehad voor zwangerschappen die in extreme omstandigheden plaatsvonden, zoals verkrachting, of bij zeer ernstige afwijkingen bij het kind. Dat was minstens bespreekbaar.

De reden, of toch ƩƩn van de redenen, waarom we altijd zeer terughoudend zijn geweest met het afbreken van zwangerschappen, is niet omdat wij vrouwen wilden beperken in hun rechten. Dat paternalisme wordt wel eens gesuggereerd. Neen, wat mensen moeten begrijpen, Ʃcht zouden moeten inzien, is dat een abortus uitvoeren in de grond een heel brutale, wrede en feitelijk onmenselijke ingreep is. Een wreedheid die ik zelfs moeilijk kan delen met patiƫnten, en die ik in die weinige gevallen liever op mij nam dan de moeder daarmee te belasten."

Betuttelde u de vrouw niet teveel, professor? Dat is alvast Ć©Ć©n van de punten van kritiek op de huidige abortuswet.
"Informatie is belangrijk, maar niemand lijkt een consistente lijn te kunnen trekken. Je kan moeders heel veel informatie geven, hĆØ. Dat kan. Maar willen we dat wel? Willen zij dat wel? Toch tekenden patiĆ«nten en arts toen al, lang voordat de patiĆ«ntenrechtenwet dit verplichtte, een geĆÆnformeerde toestemming. Maar hoever ga je in de details?

In het begin gebeurde een abortus blind, op de tast. Wij zagen niet wat we deden, en de moeders zagen dat ook niet. Maar je voelde dat wel. Nu gebeurt een afbreking onder echografische begeleiding; we zien al te goed wat we doen. En dan rijst de vraag: laat je dat nu alles zien aan de patiĆ«nt of doe je dat niet? Misschien is het betuttelend dat we ervan uitgaan dat vrouwen dit niet aankunnen. We willen in eerste instantie de vrouw sparen en het  op emotioneel vlak niet moeilijker maken dan het al is."

Kunt u misschien wat toelichting geven over hoe een abortus plaatsvindt?
"Als we de laatste cijfers bekijken, zien we dat een zwangerschapsafbreking vrij vroeg gebeurt, gemiddeld vijf en halve week volgend op de bevruchting. Dat betekent zeven Ć  acht weken na achterstel, vanaf de laatste regels (vanaf eerste dag laatste menstruatie red.). De meeste vrouwen gaan een week na hun achterstel (overtijd red.) een test doen, en als ze ongewenst zwanger blijken is die zwangerschap een goede week later ook afgebroken.

Zestig procent van de zwangerschapsbrekingen gebeurt chirurgisch door een zuigcurettage. Dat zijn de abortussen die veelal plaatsvinden in abortuscentra. In ongeveer 40 procent gebeurt dit met geneesmiddelen. Dit vooral bij een latere zwangerschapsduur, en de laatste tijd toenemend heel in het begin van de zwangerschap. Ziekenhuizen voeren nu 16 procent van de afbrekingen uit, meestal als er een medische reden is, bijvoorbeeld als er een risico is op een complicatie bij de moeder of bij foetale afwijkingen."

Abortuscentra zijn in Belgiƫ niet gelieerd aan een ziekenhuis?
"Historisch enkel in Brussel. Maar Universitair Medisch Centrum Brussel had al een abortuscultuur, zelfs voor de abortuswet gestemd werd in de jaren ā€™90. Dat was de groep rond professor Jean-Jacques Amy, een man die heel sterk propageerde voor de legalisatie van abortus. Vandaag hebben in Gent, Aalst en Antwerpen centra samenwerkingsverbanden afgesloten met ziekenhuizen.

Abortuscentra zijn dagcentra; je komt daar ā€™s ochtends binnen en kan er niet overnachten. De behandeling moet binnen die tijdspanne uitvoerbaar zijn, vanwaar de hoofdzakelijke keuze voor een aspiratiecurettage. Meestal (80 tot 90 procent) onder plaatselijke verdoving, soms onder algemene verdoving, wordt het embryo of de foetus via vaginale weg en na het openrekken van de baarmoederhals uit de baarmoeder gezogen. Technisch kan je het vergelijken met het principe van een vacuumzuiger."

Wanneer men de abortus uitvoert heeft wellicht ook een impact op de moeilijkheidsgraad van de procedure?
"Eens je de tien Ơ elf weken voorbij gaat, wordt een abortus echt wel een stukje complexer en gevaarlijker. Dat kind groeit namelijk verbazend snel. Je moet de baarmoederhals meer uitrekken, je riskeert meer bloedverlies. Toen ik begon mochten wij geen chirurgische afbrekingen doen na die tien Ơ elf weken wegens te risicovol voor de moeder. Tijdens mijn assistentschap hier in Leuven hadden heel wat van onze patiƫnten een mislukte procedure elders ondergaan. Dat waren dan mislukte procedures, waarbij de zwangerschapsduur vaak verkeerd werd ingeschat, de foetus onvolledig werd verwijderd en bijvoorbeeld het groter hoofdje bleef steken. Dat zijn horror-momenten die je bijblijven.

Wanneer ik promotoren van abortus in praatprogrammaā€™s hoor en zie spreken over abortus, heb ik vaak de indruk dat ze wereldvreemd zijn. Ze doen alsof dat een non-event is, een banale medische handeling, een kwestie van gezondheidszorg. Soms zou ik hen graag eens willen meenemen naar zoā€™n procedure. Ik kan me moeilijk inbeelden dat je intellectueel eerlijk bent, als je er dan nog zo over denkt." 

Een vrouw hoeft echter niet aan te tonen dat er een medische reden is om haar kind te laten wegnemen.
"Vandaag kom je aan maximaal vijf procent van de afbrekingen die gebeuren om medische redenen. Die vijf procent krijg je trouwens enkel als je zeer liberaal bent in je definitie van ā€œmedischeā€ noodzaak. Een strikte interpretatie leunt eerder tegen de Ć©Ć©n procent, al is het zo dat de extreem toegenomen mogelijkheden in de prenatale diagnostiek de context de laatste tijd wijzigen. Maar goed, die vijfennegentig procent dan heeft vooral te maken met geen of mislukte contraceptie, relatieproblemen en socio-economische bekommernissen.

Sommige voorstanders van abortusversoepelingen halen trouwens graag de extreme situatie aan, bijvoorbeeld de gezondheid van de moeder, om een steeds liberaler kader te scheppen, ook en vooral voor gevallen die in de vele keren grotere niet-medische categorie vallen. We moeten er ons toch voor hoeden niet heel de psycho-socio-economische problematiek te medicaliseren. Het onderscheid tussen (strikt en ernstig)medisch en niet-medisch wordt best behouden."

Is het uitvoeren van een abortus die niet het resultaat is van een medische complicatie ā€˜geneeskundeā€™?
"Neen. Dat is een gemakkelijkheidsoplossing, meer niet. Een probleem los je niet op door het weg te moffelen. Robert Badinter zou niet blij zijn als we de doodstraf terug invoeren om de overbevolking van de gevangenissen op te lossen, en ongeboren kinderen zijn nu toch ook niet meteen grotere criminelen dan gevangenen. Moeten wij de socio-economische problemen van de moeder oplossen met de dood van haar kind? Ik vind dit alvast geen teken van een hoogstaande beschaving.

De doelstelling van de verloskundigen van onze dienst was eigenlijk eenvoudig: we gaan ervoor zorgen dat abortus om medische redenen ondenkbaar wordt. Wij gaan onderzoek doen, wij gaan leren uit onze ervaring en we gaan proberen zoveel mogelijk levens te redden. Die vijf procent, dus. Maar naarmate de tijd vorderde groeide ook het bewustzijn dat onze opdracht eigenlijk te eng was, en dat we ook moesten nadenken over die andere vijfennegentig procent. Uit die denkoefening groeide het Centrum voor Relatievorming en Zwangerschapsproblemen (cRZ, nu FARA), waarvan ik ook twintig jaar voorzitter was."

Het nieuwe deskundigenrapport stelt voor om de termijn op te trekken naar minstens achttien weken. Sommigen maken zelfs gewag van tweeƫntwintig weken. Visualiseer dit voor ons, professor.
"De politieke termijndiscussie is eigenlijk hoofdzakelijk een praktische discussie. Van een ethische discussie vraagt men zich vooral af ze nog mag bestaan. Dat er nieuw leven is kan moeilijk genegeerd worden, maar vanaf wanneer is het beschermenswaardig? Vanuit christelijk standpunt heb ik evenveel, of nog meer, empathie voor het kleine, het fragiele, het stemloze dan voor degenen die zich al enigszins emotioneel kunnen verdedigen.

De huidige wettelijke termijn in BelgiĆ« van 12 weken na de conceptie was vooral ingegeven door wat er binnen een abortuscentrum in een setting van daghospitalisatie mogelijk was. In de actuele discussie is de vraag vooral tot hoever men moet gaan om zo weinig mogelijke (fragiele) vrouwen te verplichten in het buitenland hulp te zoeken. Dan komt men op 22 weken. Maar zelfs dan zal men niet iedereen kunnen helpen. Als je vandaag na 100 dagen nog niet weet of je ā€œbedoeldā€ zwanger bent, weet je dat vermoedelijk ook niet na 150 dagen. Trouwens, zelfs na de geboorte zijn dramatisch genoeg niet alle kinderen gewenst.

Overigens is op 10 weken het embryo volledig ontwikkeld en zal daarna hoofdzakelijk uitrijpen. Ook deze vroege stadia kunnen met de moderne echografie heel visueel en inlevend in het licht worden gebracht. De eerste hartslag zien en horen, de bewegingen zien en voelen, de ontwikkeling van de organen, het steeds beter herkennen van het gelaat, het tellen van de vingers, zijn voor moeder en toch ook partner veel emotionele mijlpalen."

Maar ze zijn nog niet ā€˜levensvatbaarā€™?
"Een belangrijke mijlpaal is natuurlijk de levensvatbaarheid. Vooral praktisch dan, want de ethische logica dat een niet levensvatbaar kind mag gedood worden en een levensvatbaar niet ontgaat me. Vanaf 22 weken beginnen de overlevingskansen exponentieel te stijgen en op 24 weken liggen deze al tussen de 50 en 70 procent. En deze grenzen zullen nog steeds verschuiven.

Een kleine vergissing bij het inschatten van de zwangerschapsduur kan enorme gevolgen hebben. Een foetus met een hoofddiameter van 6 cm kan ā€œeen groteā€ zijn van 19 weken of ā€œeen kleineā€ van 22 weken. Behalve overleven, kunnen ze in dit middelste trimester van de zwangerschap ook vaak levend geboren worden, wat emotioneel heel aangrijpend kan zijn. Daarop anticipeert men dan, door het kind reeds in de baarmoeder te doden om toch maar te vermijden dat het levend geboren wordt. Voor mij toch een moeilijke menselijke bewogenheid.

In de klinische praktijk komt men ook in conflict met ouders die op deze zwangerschapsduren vechten voor het overleven van hun kind, die alles doen om het ook een zekere wettelijke erkenning te geven. Heel praktisch ook, kunnen deze twee groepen ouders op dezelfde dienst behandeld worden? Wat met de aangifte, de begeleiding, het al dan niet laten zien van het kind? Wat met de begrafenis of, heel banaal, de borstspanning?"

En globaal dan, wat vindt u van de voorgestelde aanpassingen in Belgiƫ?
"Behalve de uitbreiding van de zwangerschapstermijn waarbinnen de zwangerschap kan worden afgebroken, vraagt men de afschaffing van de bezinningsperiode van 6 dagen. Goede counseling bij een toch niet banale beslissing, lijkt me niet alleen een plicht binnen de patiƫntenrechtenwet, maar vooral een terecht vrouwenrecht. Een goed beslissingsproces is niet noodzakelijkerwijze aan de duur ervan verbonden, maar vergt toch ergens een minimum.

Buiten de klinische context lijkt het me wel belangrijk om rijpere scholieren te informeren en te doen nadenken over abortus als principe. Dat lijkt me vruchtbaarder dan voor het eerst in een noodsituatie.

Wat de duur betreft, lijkt me het huidig wettelijk kader breed genoeg. Is er de laatste 30 jaar op medisch vlak een grote technische vooruitgang geweest, dan zie ik wat gefrustreerd weinig vooruitgang in de niet-medische maatschappelijke redenen die om abortus vragen. Daar zou de politiek zich in eerste instantie om moeten bekommeren. Het is evenwel illusoir en volksbedrog dat je dit realiseert met de abortustermijn enkele weken te verlengen. Zo gemakkelijk is het nu ook niet."

Dit artikel is oorspronkelijk gepuliceerd op de website van het Custodes Instituut en met toestemming overgenomen door Cvandaag. Het Custodes Instituut is een denktank met als statutaire en maatschappelijke opdracht de promotie van het conservatisme in de Lage Landen. Klik hier om naar de website te gaan.

Praatmee

Beluister onze podcast

#358 Patrick & Jeffrey over Christenen voor Israƫl, Tim Hofman en de CGK-crisis
Of beluister op:
Luister naar
0:00

Meerartikelen

Prof. dr. Arnold Huijgen
Opinie

Ik ben niet somber over de toekomst van de CGK

Aan alle kanten kun je horen en lezen dat de crisis binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) ongekend groot is. Toch ben ik eerlijk gezegd na de afgelopen synodeweek optimistischer over de toekomst van de CGK dan ik in lange tijd ben geweest

Jonah Falke
Interview

Jonah ging op avontuur in de Biblebelt: "Ze zijn veel minder wereldvreemd dan ik dacht"

ā€œWat ik het meest bijzonder vond, is dat orthodox-gereformeerden erg gewend zijn om met andersdenkenden om te gaan. Daar kunnen heel veel anderen nog wat van leren.ā€ Aan het woord is auteur, journalist en kunstenaar Jonah Falke. Voor zijn boek De Bib

Ds. M. L. Dekker
Nieuws

GerGem Berkenwoude krijgt voor het eerst sinds 1913 een dominee

Ds. M. L. Dekker heeft het beroep aangenomen dat door de gereformeerde gemeente Berkenwoude op hem was uitgebracht. Dat betekent dat deze gemeente na 112 jaar weer beschikt over een gemeentepredikant, zo laat Gergeminfo.nl weten. De gemeente Berkenwo

India
Nieuws

Verdrukking van christenen in India bereikt ongekende hoogte: ā€˜De situatie is ronduit zorgwekkendā€™

De vervolging van christenen in India is in 2024 tot een alarmerend hoogtepunt gekomen. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Religious Liberty Commission van de Evangelical Fellowship of India (EFIRLC). De commissie verifieerde maar liefst 640 gev

Pakistan
Nieuws

Christelijk echtpaar zwaar getroffen door gruwelijke aanval in Pakistan

Een christelijk echtpaar uit Pakistan is slachtoffer geworden van een brute aanval waarbij de vrouw werd verkracht nadat de daders hoorden van hun geloof. De schokkende gebeurtenis vond plaats op 25 maart in het dorp Chak 62-GB Channan, in het distri

Cvandaag podcast
Podcast

Nasleep mediastorm Christenen voor Israƫl besproken in Cvandaag podcast

Christenen voor Israƫl was de afgelopen week hƩt gesprek van de dag. Daar ging een onderzoek van Investico, het Nederlands Dagblad en het BNNVARA-programma BOOS aan vooraf. De nasleep van de mediastorm bespreekt redacteur Patrick Simons in de nieuwsp

Oude stad
Nieuws

Toename anti-christelijk geweld in Israƫl: geestelijken bespuugd, kerken beschadigd

Het aantal antichristelijke incidenten in Israƫl is in 2024 fors gestegen. Dat blijkt uit een rapport van het Rossing Center for Education and Dialogue, een interreligieuze organisatie gevestigd in Jeruzalem. In totaal werden 111 aanvallen op christe

Sneeuwwitje
Nieuws

Evangelist bekritiseert remake Sneeuwwitje: "Mensen hebben redding nodig"

De Amerikaanse pastor Greg Laurie heeft stevige kritiek geuit op de remake van Sneeuwwitje. Volgens de evangelist is de diepere, geestelijke boodschap van het klassieke verhaal verdwenen, zo melden diverse media. De oorspronkelijke Sneeuwwitje, gebas

Meerartikelen

Ds. W. Visscher
Video

GerGem-predikant wijst op krapte woningmarkt: "Begin zo vlug mogelijk met sparen"

In een recente preek over het zevende gebod 'Gij zult niet stelen' stond GerGem-predikant W. Visscher onder meer stil bij de krapte op de woningmarkt. De predikant stelt vast dat het voor veel jongeren tegenwoordig een grote uitdaging is om een huis

Livia Tossici-Bolt
Nieuws

Amerikaanse overheid bezorgd over juridische vervolging Britse pro-life activiste

De Amerikaanse overheid heeft zich uitgesproken over de vervolging van de Britse pro-life activiste Livia Tossici-Bolt. Dat meldt Christian Today. De vrouw zou binnen de bufferzone van een abortuskliniek een bord hebben vastgehouden met de tekst: Her

Jochem Duinhof
Video

Dorcas niet blij met bezuiniging op ontwikkelingshulp: "We zijn erg teleurgesteld"

Minister Reinette Klever kan haar bezuinigingen op ontwikkelingshulp doorvoeren. "We zijn erg teleurgesteld in de nieuwe koers die het kabinet wil varen", reageert Jochem Duinhof (foto), politiek adviseur bij Dorcas, naar aanleiding van een debat dat

Jan-Jaap van Peperstraten
Preekverslag

God kan en wil niet op onbenaderbare afstand blijven

Geen enkel verhaal, hoe goed het ook is, staat alleen maar op zichzelf. Elke keer als we iemand een verhaal vertellen, of het nu echt is of verzonnen, dan hebben we daar een reden voor. We willen niet zomaar wat vertellen: we willen ook iets laten zi

Hans Reinders
Verdieping

Waarom er twee verschillende scheppingsverhalen in de Bijbel staan

De Duitse theoloog Julius Wellhausen (1844-1918) meende dat er in Genesis twee totaal verschillende scheppingsverhalen staan. Het eerste scheppingsverhaal in Genesis (1:1-2:4a) zou ongeveer vijf eeuwen voor Christus geschreven zijn door priesters. He

Petra van Aalst
Column

Geloofstwijfel: agnost houdt refogezindte spiegel voor

In mijn beleving was de kerkelijke gemeente waar ik als kind naartoe ging Ć©Ć©n van de weinigen waar de ware leer werd verkondigd. Bij veel andere kerken ging het allemaal veel te makkelijk. "Evangelie op grote wielen", noemden we dat. Waar die uitdruk

Kees van Dijk
Interview

Kees van Dijk neemt afscheid van Bond tegen vloeken: "We voeren geen achterhoedegevecht"

Na zeven jaar werkzaam te zijn geweest als directeur van de Bond tegen vloeken gaat Kees van Dijk (65) met pensioen. De directeur merkte een verharding in het taalgebruik in de afgelopen zeven jaar. Toch zag hij zijn werk niet als een achterhoedegeve

Diederik van Dijk
Nieuws

SGP verbijsterd: "Onze straten en steden worden gevuld met antisemitische drek"

SGP-Kamerlid Diederik van Dijk voelde zich afgelopen weekeinde een vreemde in zijn eigen land. Dat vertelde hij dinsdag tijdens het wekelijkse Vragenuur in de Tweede Kamer. De reden? Tijdens een demonstratie verkleedde een man zich als Hamas-strijder

Judy Henderson
Positief nieuws

Vrouw verbleef 35 jaar onterecht in gevangenis: "Jezus gaf me de kracht om op te staan"

In 2017 zakte Judy Henderson op haar knieĆ«n in een gevangenis in Missouri. Na 35 jaar onterecht vast te hebben gezeten voor een misdrijf dat ze niet had gepleegd, kreeg ze onverwachts gratie van gouverneur Eric Greitens. ā€œHij pakte me bij de schouder

ds. A. Simons
Video

Ds. Simons vertelt verhaal over verjaardagscadeau van domineeszoon

"Er was een vrouw die was op een gezelschap geweest. Dat kwam vroeger vaak voor, dat Gods kinderen samenkwamen. En die vrouw wilde ook wel eens horen wat kinderen van God tegen elkaar vertelden. Maar in plaats van dat ze daar geestelijk door opgebeur

Bikker
Nieuws

ChristenUnie dreigt motie van wantrouwen tegen PVV-minister van Asiel te steunen

ChristenUnie twijfelt of het nog genoeg vertrouwen heeft in minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie. Dat blijkt uit de woorden van fractievoorzitter Mirjam Bikker tijdens het wekelijkse Vragenuur in de Tweede Kamer. Daardoor bestaat de kans da

pastor
Nieuws

Mysterieuze dood van pastor schokt christelijke gemeenschap India

De plotselinge en mysterieuze dood van pastor Praveen Pagadala (45) heeft diepe sporen nagelaten binnen de christelijke gemeenschap van Zuid-India. De geliefde voorganger uit Hyderabad werd op 25 maart levenloos aangetroffen in een greppel langs de w