Belgische emeritus hoogleraar: "Abortus is een heel brutale, wrede en feitelijk onmenselijke ingreep"

Interview 27 augustus 2024 9 minuten Roan Asselman
abortus
YouTube

Bernard Spitz is emeritus hoogleraar aan de KU Leuven en voormalig verloskundige aan het UZ Leuven, gespecialiseerd in probleemzwangerschappen. Sinds 2023 is hij adviseur van het Custodes Instituut. Roan Asselman, voorzitter van het Instituut, sprak met de professor over het meest recente offensief om de Belgische abortuswet (verder) te versoepelen: "Wanneer ik promotoren van abortus in praatprogramma’s hoor en zie spreken over abortus, heb ik vaak de indruk dat ze wereldvreemd zijn."

Professor, u heeft heel wat ervaring op het terrein van de verloskunde?
"Toch wel, hè (glimlacht). In 1977 begon ik te werken op de dienst verloskunde van het universitair ziekenhuis, op Gasthuisberg (in Leuven, red.). In het begin was dat heel algemeen, maar naarmate de tijd vorderde legde ik me steeds meer toe op de zogenaamde. probleemzwangerschappen. Binnen deze probleemzwangerschappen is zwangerschapsverlies, abortus van de spontane soort, de meest voorkomende problematiek. Het is dus logisch om daar als verloskundige extra aandacht aan te besteden."

Spontane abortus?
"Beter gekend als een ‘miskraam’. Toch iets waar ongeveer één vrouw op vier mee geconfronteerd wordt. Maar natuurlijk bestaan er daarnaast van een vergelijkbare grootorde zwangerschappen die met opzet, om welke reden dan ook, afgebroken worden. Dat is wat wij doorgaans begrijpen onder de term ‘abortus’, al is abortus in feite een synoniem van miskraam en kunnen beide spontaan of geprovoceerd zijn. En dat is ook een materie waarmee wij in het ziekenhuis geconfronteerd werden, al in 1977."

Kon dat toen al? De abortuswet dateert maar van 1990.
"Dat kon in levensbelangrijke gevallen zeker. Sommige politici suggereerden recent nog dat we in de middeleeuwen leefden, maar natuurlijk hebben wij nooit een vrouw laten sterven. En we hebben ook altijd begrip gehad voor zwangerschappen die in extreme omstandigheden plaatsvonden, zoals verkrachting, of bij zeer ernstige afwijkingen bij het kind. Dat was minstens bespreekbaar.

De reden, of toch één van de redenen, waarom we altijd zeer terughoudend zijn geweest met het afbreken van zwangerschappen, is niet omdat wij vrouwen wilden beperken in hun rechten. Dat paternalisme wordt wel eens gesuggereerd. Neen, wat mensen moeten begrijpen, écht zouden moeten inzien, is dat een abortus uitvoeren in de grond een heel brutale, wrede en feitelijk onmenselijke ingreep is. Een wreedheid die ik zelfs moeilijk kan delen met patiënten, en die ik in die weinige gevallen liever op mij nam dan de moeder daarmee te belasten."

Betuttelde u de vrouw niet teveel, professor? Dat is alvast één van de punten van kritiek op de huidige abortuswet.
"Informatie is belangrijk, maar niemand lijkt een consistente lijn te kunnen trekken. Je kan moeders heel veel informatie geven, hè. Dat kan. Maar willen we dat wel? Willen zij dat wel? Toch tekenden patiënten en arts toen al, lang voordat de patiëntenrechtenwet dit verplichtte, een geïnformeerde toestemming. Maar hoever ga je in de details?

In het begin gebeurde een abortus blind, op de tast. Wij zagen niet wat we deden, en de moeders zagen dat ook niet. Maar je voelde dat wel. Nu gebeurt een afbreking onder echografische begeleiding; we zien al te goed wat we doen. En dan rijst de vraag: laat je dat nu alles zien aan de patiënt of doe je dat niet? Misschien is het betuttelend dat we ervan uitgaan dat vrouwen dit niet aankunnen. We willen in eerste instantie de vrouw sparen en het  op emotioneel vlak niet moeilijker maken dan het al is."

Kunt u misschien wat toelichting geven over hoe een abortus plaatsvindt?
"Als we de laatste cijfers bekijken, zien we dat een zwangerschapsafbreking vrij vroeg gebeurt, gemiddeld vijf en halve week volgend op de bevruchting. Dat betekent zeven à acht weken na achterstel, vanaf de laatste regels (vanaf eerste dag laatste menstruatie red.). De meeste vrouwen gaan een week na hun achterstel (overtijd red.) een test doen, en als ze ongewenst zwanger blijken is die zwangerschap een goede week later ook afgebroken.

Zestig procent van de zwangerschapsbrekingen gebeurt chirurgisch door een zuigcurettage. Dat zijn de abortussen die veelal plaatsvinden in abortuscentra. In ongeveer 40 procent gebeurt dit met geneesmiddelen. Dit vooral bij een latere zwangerschapsduur, en de laatste tijd toenemend heel in het begin van de zwangerschap. Ziekenhuizen voeren nu 16 procent van de afbrekingen uit, meestal als er een medische reden is, bijvoorbeeld als er een risico is op een complicatie bij de moeder of bij foetale afwijkingen."

Abortuscentra zijn in België niet gelieerd aan een ziekenhuis?
"Historisch enkel in Brussel. Maar Universitair Medisch Centrum Brussel had al een abortuscultuur, zelfs voor de abortuswet gestemd werd in de jaren ’90. Dat was de groep rond professor Jean-Jacques Amy, een man die heel sterk propageerde voor de legalisatie van abortus. Vandaag hebben in Gent, Aalst en Antwerpen centra samenwerkingsverbanden afgesloten met ziekenhuizen.

Abortuscentra zijn dagcentra; je komt daar ’s ochtends binnen en kan er niet overnachten. De behandeling moet binnen die tijdspanne uitvoerbaar zijn, vanwaar de hoofdzakelijke keuze voor een aspiratiecurettage. Meestal (80 tot 90 procent) onder plaatselijke verdoving, soms onder algemene verdoving, wordt het embryo of de foetus via vaginale weg en na het openrekken van de baarmoederhals uit de baarmoeder gezogen. Technisch kan je het vergelijken met het principe van een vacuumzuiger."

Wanneer men de abortus uitvoert heeft wellicht ook een impact op de moeilijkheidsgraad van de procedure?
"Eens je de tien à elf weken voorbij gaat, wordt een abortus echt wel een stukje complexer en gevaarlijker. Dat kind groeit namelijk verbazend snel. Je moet de baarmoederhals meer uitrekken, je riskeert meer bloedverlies. Toen ik begon mochten wij geen chirurgische afbrekingen doen na die tien à elf weken wegens te risicovol voor de moeder. Tijdens mijn assistentschap hier in Leuven hadden heel wat van onze patiënten een mislukte procedure elders ondergaan. Dat waren dan mislukte procedures, waarbij de zwangerschapsduur vaak verkeerd werd ingeschat, de foetus onvolledig werd verwijderd en bijvoorbeeld het groter hoofdje bleef steken. Dat zijn horror-momenten die je bijblijven.

Wanneer ik promotoren van abortus in praatprogramma’s hoor en zie spreken over abortus, heb ik vaak de indruk dat ze wereldvreemd zijn. Ze doen alsof dat een non-event is, een banale medische handeling, een kwestie van gezondheidszorg. Soms zou ik hen graag eens willen meenemen naar zo’n procedure. Ik kan me moeilijk inbeelden dat je intellectueel eerlijk bent, als je er dan nog zo over denkt." 

Een vrouw hoeft echter niet aan te tonen dat er een medische reden is om haar kind te laten wegnemen.
"Vandaag kom je aan maximaal vijf procent van de afbrekingen die gebeuren om medische redenen. Die vijf procent krijg je trouwens enkel als je zeer liberaal bent in je definitie van “medische” noodzaak. Een strikte interpretatie leunt eerder tegen de één procent, al is het zo dat de extreem toegenomen mogelijkheden in de prenatale diagnostiek de context de laatste tijd wijzigen. Maar goed, die vijfennegentig procent dan heeft vooral te maken met geen of mislukte contraceptie, relatieproblemen en socio-economische bekommernissen.

Sommige voorstanders van abortusversoepelingen halen trouwens graag de extreme situatie aan, bijvoorbeeld de gezondheid van de moeder, om een steeds liberaler kader te scheppen, ook en vooral voor gevallen die in de vele keren grotere niet-medische categorie vallen. We moeten er ons toch voor hoeden niet heel de psycho-socio-economische problematiek te medicaliseren. Het onderscheid tussen (strikt en ernstig)medisch en niet-medisch wordt best behouden."

Is het uitvoeren van een abortus die niet het resultaat is van een medische complicatie ‘geneeskunde’?
"Neen. Dat is een gemakkelijkheidsoplossing, meer niet. Een probleem los je niet op door het weg te moffelen. Robert Badinter zou niet blij zijn als we de doodstraf terug invoeren om de overbevolking van de gevangenissen op te lossen, en ongeboren kinderen zijn nu toch ook niet meteen grotere criminelen dan gevangenen. Moeten wij de socio-economische problemen van de moeder oplossen met de dood van haar kind? Ik vind dit alvast geen teken van een hoogstaande beschaving.

De doelstelling van de verloskundigen van onze dienst was eigenlijk eenvoudig: we gaan ervoor zorgen dat abortus om medische redenen ondenkbaar wordt. Wij gaan onderzoek doen, wij gaan leren uit onze ervaring en we gaan proberen zoveel mogelijk levens te redden. Die vijf procent, dus. Maar naarmate de tijd vorderde groeide ook het bewustzijn dat onze opdracht eigenlijk te eng was, en dat we ook moesten nadenken over die andere vijfennegentig procent. Uit die denkoefening groeide het Centrum voor Relatievorming en Zwangerschapsproblemen (cRZ, nu FARA), waarvan ik ook twintig jaar voorzitter was."

Het nieuwe deskundigenrapport stelt voor om de termijn op te trekken naar minstens achttien weken. Sommigen maken zelfs gewag van tweeëntwintig weken. Visualiseer dit voor ons, professor.
"De politieke termijndiscussie is eigenlijk hoofdzakelijk een praktische discussie. Van een ethische discussie vraagt men zich vooral af ze nog mag bestaan. Dat er nieuw leven is kan moeilijk genegeerd worden, maar vanaf wanneer is het beschermenswaardig? Vanuit christelijk standpunt heb ik evenveel, of nog meer, empathie voor het kleine, het fragiele, het stemloze dan voor degenen die zich al enigszins emotioneel kunnen verdedigen.

De huidige wettelijke termijn in België van 12 weken na de conceptie was vooral ingegeven door wat er binnen een abortuscentrum in een setting van daghospitalisatie mogelijk was. In de actuele discussie is de vraag vooral tot hoever men moet gaan om zo weinig mogelijke (fragiele) vrouwen te verplichten in het buitenland hulp te zoeken. Dan komt men op 22 weken. Maar zelfs dan zal men niet iedereen kunnen helpen. Als je vandaag na 100 dagen nog niet weet of je “bedoeld” zwanger bent, weet je dat vermoedelijk ook niet na 150 dagen. Trouwens, zelfs na de geboorte zijn dramatisch genoeg niet alle kinderen gewenst.

Overigens is op 10 weken het embryo volledig ontwikkeld en zal daarna hoofdzakelijk uitrijpen. Ook deze vroege stadia kunnen met de moderne echografie heel visueel en inlevend in het licht worden gebracht. De eerste hartslag zien en horen, de bewegingen zien en voelen, de ontwikkeling van de organen, het steeds beter herkennen van het gelaat, het tellen van de vingers, zijn voor moeder en toch ook partner veel emotionele mijlpalen."

Maar ze zijn nog niet ‘levensvatbaar’?
"Een belangrijke mijlpaal is natuurlijk de levensvatbaarheid. Vooral praktisch dan, want de ethische logica dat een niet levensvatbaar kind mag gedood worden en een levensvatbaar niet ontgaat me. Vanaf 22 weken beginnen de overlevingskansen exponentieel te stijgen en op 24 weken liggen deze al tussen de 50 en 70 procent. En deze grenzen zullen nog steeds verschuiven.

Een kleine vergissing bij het inschatten van de zwangerschapsduur kan enorme gevolgen hebben. Een foetus met een hoofddiameter van 6 cm kan “een grote” zijn van 19 weken of “een kleine” van 22 weken. Behalve overleven, kunnen ze in dit middelste trimester van de zwangerschap ook vaak levend geboren worden, wat emotioneel heel aangrijpend kan zijn. Daarop anticipeert men dan, door het kind reeds in de baarmoeder te doden om toch maar te vermijden dat het levend geboren wordt. Voor mij toch een moeilijke menselijke bewogenheid.

In de klinische praktijk komt men ook in conflict met ouders die op deze zwangerschapsduren vechten voor het overleven van hun kind, die alles doen om het ook een zekere wettelijke erkenning te geven. Heel praktisch ook, kunnen deze twee groepen ouders op dezelfde dienst behandeld worden? Wat met de aangifte, de begeleiding, het al dan niet laten zien van het kind? Wat met de begrafenis of, heel banaal, de borstspanning?"

En globaal dan, wat vindt u van de voorgestelde aanpassingen in België?
"Behalve de uitbreiding van de zwangerschapstermijn waarbinnen de zwangerschap kan worden afgebroken, vraagt men de afschaffing van de bezinningsperiode van 6 dagen. Goede counseling bij een toch niet banale beslissing, lijkt me niet alleen een plicht binnen de patiëntenrechtenwet, maar vooral een terecht vrouwenrecht. Een goed beslissingsproces is niet noodzakelijkerwijze aan de duur ervan verbonden, maar vergt toch ergens een minimum.

Buiten de klinische context lijkt het me wel belangrijk om rijpere scholieren te informeren en te doen nadenken over abortus als principe. Dat lijkt me vruchtbaarder dan voor het eerst in een noodsituatie.

Wat de duur betreft, lijkt me het huidig wettelijk kader breed genoeg. Is er de laatste 30 jaar op medisch vlak een grote technische vooruitgang geweest, dan zie ik wat gefrustreerd weinig vooruitgang in de niet-medische maatschappelijke redenen die om abortus vragen. Daar zou de politiek zich in eerste instantie om moeten bekommeren. Het is evenwel illusoir en volksbedrog dat je dit realiseert met de abortustermijn enkele weken te verlengen. Zo gemakkelijk is het nu ook niet."

Dit artikel is oorspronkelijk gepuliceerd op de website van het Custodes Instituut en met toestemming overgenomen door Cvandaag. Het Custodes Instituut is een denktank met als statutaire en maatschappelijke opdracht de promotie van het conservatisme in de Lage Landen. Klik hier om naar de website te gaan.

ChristenvervolgingGeloofszekerheidIsraëlOpvoedenDuurzaamheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als zes jaar eerder. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Voorgangers Anglicaanse Kerk Engeland
Nieuws

Zweedse predikanten moeten mogelijk verplicht homostellen trouwen

Moeten predikanten verplicht worden om homostellen te trouwen, ook als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat? Die vraag zorgt voor grote verdeeldheid binnen de Zweedse Kerk, de evangelisch-lutherse kerk die tot 2000 de staatskerk van Zweden...

Nigeria
Nieuws

Opnieuw dodelijke aanvallen op christelijke dorpen in Nigeria

Bij aanvallen in de Nigeriaanse deelstaat Plateau zijn zondag en maandag volgens lokale bronnen zeker veertien mensen gedood. Het geweld trof overwegend christelijke gemeenschappen. Onder de slachtoffers zouden een echtpaar met hun tweeling en een...

Abortuswetgeving Georgia
Nieuws

Democraten willen abortuswet in Georgia schrappen, Republikeinen verzetten zich

De Democraten in de Amerikaanse staat Georgia willen een einde maken aan de wet die abortus vanaf ongeveer zes weken zwangerschap grotendeels verbiedt. Na hun verkiezingswinst zien zij mogelijkheden om de regels te veranderen. Maar de...

Judith Pen
Persbericht

Amerikaanse Bijbelleraar Andy Woods brengt boek over Daniël uit met Nederlandse uitgever

De Amerikaanse theoloog en Bijbelleraar dr. Andy Woods brengt samen met de Nederlandse uitgever Judith Pen een uitgebreide Bijbelstudie over het boek Daniël uit. Het boek, Daniël – Verzegeld tot de eindtijd, bestemd om ontdekt te worden, behandelt de...

Oostenrijk
Nieuws

Onderzoek: katholieke kerk brengt Oostenrijkse overheid meer op dan zij kost

De katholieke kerk levert de Oostenrijkse overheid volgens nieuw onderzoek meer op dan zij ontvangt. Onderzoeksinstituut Joanneum Research berekent een positief saldo van ongeveer 890 miljoen euro. Daarbij tellen ook de economische effecten van...

Kevin Doran
Nieuws

Ierse bisschop verdedigt bedenktijd bij abortus: 'Heeft veel jonge levens gered'

De Ierse bisschop Kevin Doran roept politici op de verplichte bedenktijd van drie dagen bij abortus te behouden. Volgens hem biedt die periode vrouwen gelegenheid om hun besluit te overwegen en hulp te zoeken. 'Uw moedige optreden heeft veel jonge...

Meerartikelen

doop
Nieuws

Bijna 10.000 volwassenen gedoopt in Church of England in 2025: mogelijk hoogste aantal ooit

In de Church of England zijn vorig jaar 9.900 volwassenen gedoopt. Dat zijn er ongeveer 1.300 meer dan in 2024. Volgens het kerkverband ligt het aantal mogelijk hoger dan ooit, al ontbreken de gegevens om dat met zekerheid vast te stellen. De cijfers...

Hoskin
Nieuws

Oprichter Book of Hope overleden: Bob Hoskins bracht miljoenen kinderen het Evangelie

Bob Hoskins, oprichter van de christelijke zendingsorganisatie OneHope, is zaterdag 14 november op 90-jarige leeftijd overleden. Met het werk dat begon onder de naam Book of Hope wilde hij kinderen wereldwijd in aanraking brengen met het Evangelie....

Bijbel
Nieuws

Statenvertalers bouwden voort op oudere Bijbelvertaling

Meer dan de helft van de tekst van het Oude Testament in de Statenvertaling komt overeen met de oudere Deux-Aesvertaling. Dat blijkt uit onderzoek van Kees Jan van Linden, die maandag 16 november promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De...

zwart
Nieuws

Rapport: 44 procent meer aanvallen en bedreigingen tegen christenen in Europa

Het aantal geregistreerde aanvallen en bedreigingen tegen christenen in Europa is in 2025 met 44 procent gestegen. Dat meldt OIDAC Europe in het maandag verschenen jaarrapport. De organisatie registreerde minstens 395 incidenten die gericht waren...

Rosaline Ratering-McDonald
Column

Wat zou Jezus doen in de supermarkt?

We vertellen elkaar dat we gezonder moeten eten, meer moeten bewegen en moeten stoppen met roken. Maar hoe eerlijk is die boodschap als onze omgeving ons voortdurend verleidt tot ongezonde keuzes? Volgens leefstijltrainer en stoppen-met-roken-coach...

Sarina Kriek
Column

We willen kinderen beschermen, maar maken we ouders vooral bang?

We willen kinderen beschermen en geen enkel signaal van onveiligheid missen. Maar wat gebeurt er als die zorg omslaat in angst en controle? Sarina Kriek ziet hoe ouders en professionals daardoor soms tegenover elkaar komen te staan, terwijl juist...

Jeroen
Getuigenis

Jeroen verloor zijn moeder en vluchtte in het uitgaansleven: "Toen kwam Jezus dichtbij"

Jeroen Timmermans groeit op in een warm katholiek gezin in Midden-Limburg. Maar wanneer zijn moeder overlijdt, raakt hij als twintigjarige student de weg kwijt. Hij probeert zijn verdriet te verdringen met feesten en alcohol. Tot hij na een nacht...

Johan van Heuven
Interview

Johan brak met jarenlange pornoverslaving: “God hielp mij moedig te zijn”

“Je schaamt je oog uit je kop, maar je durft het niet op te biechten", vertelt Johan van Heuven. Jarenlang zat hij gevangen in een pornoverslaving die hem twee huwelijken kostte. Ook zijn geloofsleven stond op losse schroeven. Maar toen het niet...

Mirjam Moolhuizen
Nieuws

Mirjam Moolhuizen heeft een zeldzame auto-immuunziekte: "Ik kan niet genezen; mijn toekomst ligt in Gods handen"

Jarenlang stond Mirjam Moolhuizen (56) met plezier in een drogisterij. Ze hield ervan om mensen te helpen, een luisterend oor te bieden en tijd voor klanten te nemen. Tot een ziekte haar leven ingrijpend veranderde. Door systemische sclerose, een...

Kerk wint prijs
Persbericht

Kerk redt dak met gesponsorde dakpannen en wint prijs voor creatieve geldwerving

Een kerkdak redden door dakpannen te laten sponsoren, honderden dorpsbewoners samenbrengen tijdens een maaltijd en kinderen enthousiast maken voor Bijbelverhalen met een spaaralbum. Drie kerkelijke initiatieven zijn zaterdag 14 november in Nijkerk...

Ds. W. J. Westland
Nieuws

Nieuwe predikant voor hervormde gemeente Papendrecht: ds. W. J. Westland

De hervormde gemeente te Papendrecht mag binnenkort een nieuwe predikant verwelkomen: ds. W. J. Westland (foto). De predikant nam het op hem uitgebrachte beroep aan en volgt in wijk Oost ds. C. H. Bijl op. Laatstgenoemde predikant is sinds april 2025...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...