cip.nl is nu cvandaag.nl
Start gratis maand
Ella van den Brandhof en Remmelt Meijer
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

God

27 juni 2022 door Jeffrey Schipper

Wetenschappelijke theologie wordt volgens Remmelt Meijer overschat: “Kerkelijk narcisme ligt op de loer”

‘De Reformatie begon niet in de kerk maar aan de universiteit. De Reformatie begon ook niet met een preek maar met 95 academische stellingen.’ Deze opmerking van prof. dr. Herman Selderhuis schoot bij theoloog Remmelt Meijer in het verkeerde keelgat. Tegenover CIP.nl legt Meijer uit waarom wetenschappelijke theologie niet overschat zou moeten worden en wat Selderhuis in zijn ogen over het hoofd ziet. “We hebben niet meer wetenschappelijke theologie nodig, maar competente mannen en vrouwen met een brandend hart dat is aangeraakt door Jezus Christus.”

cvandaag Premium logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door cvandaag Premium lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

De opmerking van Selderhuis is afkomstig uit een opinieartikel in het Reformatorisch Dagblad. De christelijke gereformeerde hoogleraar licht toe waarom een universitaire opleiding als predikant in zijn ogen onmisbaar is. ‘Aan een universiteit wordt kennis overdragen, maar via onderzoek ook kennis geproduceerd. Zo zoekt theologie kennis over God te vermeerderen’, aldus Selderhuis. Een eenzijdig verhaal, vindt Remmelt Meijer. In zijn werk als kerkplanter in de Amsterdamse Bijlmer heeft de theoloog naar eigen zeggen de schaduwzijde van wetenschappelijke theologie ontdekt.

"De theologische discussie die Luther aanjaagde was niet primair academisch bedoeld, het ging hem om een breed kerkelijk gesprek en een omslag in de kerken."

‘Een universiteit namelijk moet haar studenten leren om op academisch niveau zelfstandig te onderzoeken en te denken. En dat moeten predikanten ook kunnen’, schrijft Selderhuis. Hoe belangrijk is het volgens u dat predikanten op academisch niveau denken?
“Ik ben blij met academisch gevormde predikanten”, benadrukt Meijer, zelf ook academisch opgeleid. “Tegelijkertijd vind ik de nadruk op academisch denken overdreven. Mijn directe collega hier in Amsterdam, Ella van den Brandhof (linksbovenaan op de foto, red.), is een HBO-theoloog. De kenmerken van het predikantschap die Selderhuis benadrukt, bezit zij ook. Daar ben ik van overtuigd. Ik heb drie stages mogen begeleiden als praktijkbegeleider voor de Christelijke Hogeschool Ede (CHE). Ik heb net nog even gecheckt aan welke competenties een HBO-theoloog van de CHE aan moet voldoen. Dat is niet mis. En ja, ook op hermeneutisch gebied zelfstandig kunnen denken hoort daarbij.”

In mijn omgeving hoor ik vaak het belang van het kennen van de grondtalen terug. Daar is echt een academisch instelling voor nodig...
“Eerlijk gezegd wordt het belang van de grondtalen kennen schromelijk overschat en maak ik daar in mijn werk nauwelijks gebruik van. Op mijn universiteit had ik met een behoorlijk strenge hoogleraar te maken. Hij onderstreepte dat we als studenten nooit conclusies mogen verbinden aan een bepaald woordje en leerde ons altijd om teksten met teksten te vergelijken. Het gaat in de theologie vooral om exegetisch kunnen lezen. En ik weet zeker dat HBO-theologen, afkomstig van de CHE, goed in staat zijn om daaraan te voldoen.”

Professor Selderhuis stelt dat de Reformatie niet in de kerk is begonnen maar aan de universiteit. Dit bent u niet met hem eens?
“Dit is pure framing”, stelt de theoloog. “De Reformatie is echt niet puur begonnen aan de academie. Reformator Maarten Luther liep als monnik vast in de spiritualiteit en de toen corrupte Rooms-Katholieke Kerk, onder andere vanwege de aflatenhandel. De theologische discussie die Luther aanjaagde was niet primair academisch bedoeld, het ging hem om een breed kerkelijk gesprek en een omslag in de kerken. Dat is iets anders dan Selderhuis framed.

"We hebben niet meer wetenschappelijke theologie nodig, maar een brandend hart dat is aangeraakt door Jezus Christus."

In mijn ogen ziet Selderhuis iets heel belangrijks over het hoofd. Veel predikanten in (traditionele) kerken lopen vast in hun kerkstructuren en hebben moeite om het geloof en het belang van de kerk over te dragen naar volgende generaties. Regelmatig kloppen kerkenraden bij mij aan met de vraag hoe ze een heldere visie op kerk-zijn kunnen overbrengen en wat anno 2022 de meerwaarde van kerk-zijn is. Deze vragen worden echt niet aan de academie opgelost. We hebben niet meer wetenschappelijke theologie nodig, maar een brandend hart dat is aangeraakt door Jezus Christus. Het draait niet om theologie of kerk, maar om Gods koninkrijk. En ja, kerken en theologische universiteiten zijn daarin een middel. Maar we moeten het echt samen doen als academici, HBO’ers en ook MBO’ers.”

U schrijft: ‘Nieuwe vormen van kerk-zijn worden niet aan de academie geboren maar aan de randen van de kerk door pioniers en ploeteraars.’ Wat bedoelt u hiermee?
“Ik denk bijvoorbeeld aan pionier Bettelies Westerbeek, woonachtig en werkzaam in de Haagse wijk Moerwijk. Zij heeft gemerkt dat veel inwoners van deze week zich ten opzichte van de rest van Den Haag achtergesteld voelen. Aan die mensen geeft zij zich over om met het licht van Christus in die wijk te kunnen schijnen. Daar betaalt zij een enorme prijs voor. Vergeet niet dat veel kerkplanters op soortgelijke uitdagende plekken er een tweede baan bij moeten nemen om financieel overeind te blijven. Pionieren is hard werken.”

Waar zit ‘m dat precies in? Een hervormde wijkpredikant in Veenendaal zal soms ook het zweet op zijn voorhoofd hebben staan.
“In traditionele kerken beschikt men over veel meer menskracht en is er sprake van allerlei kerkelijke commissies”, merkt de pionier op. “Daardoor zijn veel kerkelijke activiteiten vanzelfsprekend. De keerzijde is dat deze kerken in zo’n setting interngericht zijn. In onze kleine kerkcommunity Hemelsbreed Amsterdam is niets vanzelfsprekend en beschikken we nauwelijks over helpende handen. Met ons kleine groepje zijn we vooral gericht op het verbinden met onze omgeving. We zijn voortdurend bezig met terug te gaan naar de basics om helder te krijgen hoe Jezus centraal staat. Dat is best een intensief proces voor een handjevol mensen dat ook door de week beschikbaar wil zijn.”

"Als wetenschappelijke theologie te groot wordt gemaakt, ligt kerkelijk narcisme op de loer."

Hoe waardevol is het dat eej directe collega een praktisch geschoolde HBO-theoloog is?
“Als ik zie wat HBO-theologen meekrijgen op hun opleiding dan lik ik mijn vingers daarbij af. Op de universiteit las ik boeken, moest ik allerlei verslagen maken en werd ik daar vervolgens op bevraagd. Het gevolg was dat ik heel erg in mijn hoofd bleef zitten. Ook hier in de Bijlmer heb ik daar nog wel eens last van. Mijn collega daagt mij dan uit om een andere afslag te nemen om uit mijn hoofd te komen. Veel academici zijn goed in lesgeven, onderzoek en preken. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat iedere theoloog geschikt is als gemeentepredikant of kerkelijk werker. De competenties die je hiervoor nodig hebt staan los van de vraag of je een universitaire of HBO-achtergrond hebt.”

U stelde op Twitter: ‘De kerk is ook vermoord op de academie, zou je kunnen denken.’ Hiermee suggereert u dat wetenschappelijke theologie zelfs een sta-in-de-weg kan zijn...
“Daarmee wil ik duidelijk maken dat die schaduwkant er is en dat dit niet verbloemd hoeft te worden. Er zijn ook mensen die hun geloof op de academie zijn kwijtgeraakt en de kerk daarna niet meer zien zitten. Als geloof wordt geobjectiveerd is dat niet altijd goed voor je geloofsontwikkeling. Er is ook theorievorming waar de kerk geen barst mee kan. Ik vraag mij wel eens af: als er zoveel kennis en onderzoek plaatsvindt aan de academie, waarom sijpelt dit niet of nauwelijks door naar kerkgangers? Veel dominees houden gewoon van preken, maar bij het werk van een gemeentepredikant komt meer kijken. Voor het opbouwen van een geloofsgemeenschap, is meer nodig. En daar zie ik academisch geschoolde voorgangers niet per definitie sterk in voorgesorteerd staan, helaas.”

“Begrijp me niet verkeerd, ik ben heel blij met onze theologische universiteiten”, benadrukt Meijer. “Mijn pleidooi is: koppel het ambt los van de vraag of iemand universitair of HBO opgeleid is. De competentie die in het predikantenwerk nodig zijn hangen af van iemands competenties, karakter en deskundigheid. Als wetenschappelijke theologie te groot wordt gemaakt, ligt kerkelijk narcisme op de loer. Dan gaat het weer over je verworvenheden, je rationele kennis en draait het niet meer om waar het werkelijk om moet gaan. En daarbij is iedereen nodig. Mannen en vrouwen, hbo-theologen en universitaire theologen en anderen. Laten we het echte gesprek gaan voeren: hoe doen we dat samen in deze tijd?”

Foto boven: Ella van den Brandhof en Remmelt Meijer | Credits: Yentl Slik

cvandaag Premium logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor cvandaag Premium

Je las net een gratis cvandaag Premium artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Praat mee

Alleen cvandaag Premium leden kunnen reageren op artikelen. Word ook cvandaag Premium lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

J
Corrie ten Boom zei: ‘De kerken hebben geen gebrek aan geleerden en grote geesten; zij missen mannen en vrouwen die kanalen voor Gods kracht kunnen en willen zijn.’