cip.nl is nu cvandaag.nl
Start gratis maand
Ds. Piet Schelling en ds. Jan Belder
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Dagelijks leven

24 mei 2022 door Redactie

PKN-predikant schrijft vervolgbrief: ‘Euthanasie is geen moord’

‘Vanwege de beschermwaardigheid van alle leven zeg ik ‘nee’ tegen euthanasie en ben ik dankbaar voor de palliatieve zorg’, stelde ds. Jan Belder in zijn vervolgbrief. De brief is gericht aan collegapredikant Piet Schelling. De PKN-predikant is van mening dat geloven in God en kiezen voor euthanasie heel goed samengaan. Collegapredikant Jan Belder is principieel tegenstander van euthanasie. Als voor- en tegenstander van euthanasie proberen de twee broeders elkaar beter te begrijpen. Schelling legt uit waarom hij de aaneenschakeling tussen het zesde gebod (gij zult niet doodslaan) en euthanasie te kort door de bocht vindt.

KokBoekencentrum
Dit is een uitgave van KokBoekencentrum.
cvandaag Premium logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door cvandaag Premium lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

Beste Jan,

Dank voor je openhartige reactie op mijn brief. Je laat zien waar je in dezen staat en hoe je je verhoudt tot het thema. Waardering daarvoor. Alleen als we onze eigen positie helder delen met elkaar kan er een vruchtbaar gesprek ontstaan.
Voor ik wil ik ingaan op het gebruik van de Bijbel in de discussie over euthanasie, eerst een reactie op een paar andere aandachtspunten in je brief.

Houd nazi-Duitsland buiten de discussie
Ik wil nogmaals terugkomen op de verbinding tussen de moordpraktijken van nazi-Duitsland en onze euthanasiepraktijk. Anders blijft het aan me knagen. Je beweert – gelukkig! – niet dat die twee hetzelfde zijn. Maar je suggereert een mogelijk toekomstig verband. Het is pijnlijk en onnodig dat verschrikkelijke stuk geschiedenis aan te halen om je bezorgdheid te uiten over de euthanasiepraktijk. Die vergelijking mag je echt niet maken. In de kampen telde de mens niet, zijn stem noch wil deed ertoe. Daar werd waardevol leven kapotgemaakt voor walgelijke experimenten en rassenhaat. Zet dat nu eens naast de uitvoering van euthanasie in ons land. Onze wetgeving staat voor grote zorgvuldigheid, vastgelegd in zes zorgvuldigheidseisen. (Voor nadere duiding van de zes verwijs ik naar ons boek Als het niet meer gaat, pagina 75-84.)

Er lijkt een relatie te zijn tussen autonomie en lijden: zelfbeschikking kan leiden tot afgenomen bereidheid zinloos lijden te ondergaan.

Je mag van alles vinden van euthanasie, maar laat die vergelijking voortaan achterwege. Die heb je niet nodig om de euthanasie vandaag kritisch te volgen. Natuurlijk kunnen dingen misgaan, zoals duizend-en-een op zich goede maatregelen mis kunnen gaan. Maar daarmee is niet gezegd dat maatregelen niet goed zijn. Altijd zullen we bij zaken van leven en dood waakzaam en kritisch moeten blijven.

Vanwaar de toename van verzoeken tot euthanasie?
Met jou is het aantal overlijdens dat toeneemt door euthanasie ook mij een zorg. Waar die toename door komt, valt niet zomaar te zeggen.
Door meer vrees voor de dood? Mijn ervaring is dat zij die euthanasie willen juist géén angst hebben voor de dood; die hebben zij geaccepteerd, ja, sommigen spreken uit dat zij ernaar verlangen.
Door het individualisme? Maar de individualisering is al veel langer gaande. Vijf jaar geleden was die net zo sterk als vandaag, en toch werd vijf jaar geleden minder euthanasie uitgevoerd.
Door eerder te stoppen met behandelingen, met het gevolg dat het lijden eerder ondraaglijk wordt? Zoals een vrouw die niet te genezen kanker had, zei: ‘Ik weiger verdere behandelingen, zodat ik de korte tijd die ik nog heb geen energie verspeel; en als het echt niet meer te dragen is, laat ik mijn leven los.’
Door de teloorgang van een transcendente dimensie, zoals jij je afvraagt? Een interessante vraag, maar moeilijk te beantwoorden. Als we die dimensie vereenzelvigen met het christelijk geloof, zie je afkalving. Maar onze cultuur laat juist een toename zien van transcendente dimensies in allerlei spirituele ritselingen.

Mijn voorzichtige indruk voor meer toename van euthanasie is tweeërlei. Aan de ene kant het toegenomen autonome denken en handelen én daarmee samenhangend het loskomen van autoriteiten. Aan de andere kant een veranderde zienswijze op medische handelen (niet alles hoeft wat kan), met het dankbaar omarmen dat zwaar lijden niet eindeloos hoeft te duren (zie hierboven de opmerking van de vrouw met kanker). Er lijkt een relatie te zijn tussen autonomie en lijden: zelfbeschikking kan leiden tot afgenomen bereidheid zinloos lijden te ondergaan.

Voordat de arts de euthanasie uitvoert, ben ik met de familie samen in een heilig moment van diepe verbondenheid met elkaar en met God. Daarin ervaar ik de liefde van Christus.

Pastorale houding
Voor jou zijn de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan en Jezus’ toespraak in Mattheüs 25 als spiegels. Het ontroert me als je schrijft: ‘Ik wil er als pastor zijn voor alle schapen, ook als er keuzen worden gemaakt die de mijne niet zijn.’ Ze tonen je de contouren van je professionele pastorale houding.

Die twee teksten zie ook ik als bron voor mijn pastorale arbeid. De begrippen barmhartigheid en mededogen die in deze teksten oplichten doen er echt toe in de ontmoeting met mensen. Meer dan eens hebben deze teksten me geholpen buiten de eigen comfortzone te treden en over de muren van m‘n beleving heen te kijken. Ze hebben me geleerd om in het pastoraat met de ogen van een ander te kijken en dat je door de ander te leren kennen, ervan overtuigd kunt raken dat deze persoon voor hém de juiste beslissing neemt.

Het zijn woorden die ook richting geven aan mijn houding tegenover euthanasie. Ze roepen me op: hoe kun jij hier de barmhartigheid en bewogenheid van Christus vertegenwoordigen? Hoe kun je hem of haar begeleiden naar het verlangen het leven te laten stoppen, omdat het niet meer te dragen is? En dan merk ik steeds dat ik geestelijk ruimte en vrijmoedigheid krijg om die ander nabij te zijn, om samen in gesprek te gaan hoe we dat naderende einde kunnen verbinden met barmhartigheid en bewogenheid. Bijna altijd is de familie daarbij betrokken. Voordat de arts de euthanasie uitvoert, ben ik met de familie samen in een heilig moment van diepe verbondenheid met elkaar en met God. Daarin ervaar ik de liefde van Christus. In die context zeg ik ‘ja’ tegen de mens die euthanasie verlangt.

Met jou ben ik dankbaar voor de palliatieve zorg. Alle inspanning bij zwaar lijden dient gericht te zijn op die zorg. Het Latijnse woord pallium betekent ‘mantel’; de mantel verwijst naar de legende van de heilige Martinus. Die scheurde zijn mantel en gaf de helft aan een bedelaar. De mantel symboliseert bescherming en verzachting van leed. De legende toont overeenkomst met de zojuist genoemde Bijbelwoorden. Maar ik zeg ook ‘ja’ als zich binnen de palliatieve zorg het verzoek tot euthanasie voordoet, mits aan de zorgvuldigheidseisen wordt voldaan. Euthanasie komt in beeld als palliatieve zorg niet meer mogelijk is.

De achtergrond van dit gebod doet me zeggen: maak geen koppeling met euthanasie. Euthanasie is geen moord, gaat niet tegen iemands wil in.

Zesde gebod: jij zult niet moorden!
In je brief noem je een paar keer de Bijbel als bron waaruit jij put om je houding tegenover euthanasie te bepalen. De Bijbel bindt en verbindt ons. Maar de uitleg van teksten kan verschillen. Begrijpelijk, want we lezen allemaal met een gekleurde bril. Dat doe jij en dat doe ik. Dat is niet erg, mits we dat erkennen. Want door de erkenning van subjectief lezen ontstaat er ruimte voor veelkleurigheid en openheid voor andere visies.

In de kerk halen we vaak het zesde gebod aan als norm die euthanasie verwerpt. Jij doet dat ook. Dit is nu een voorbeeld waarvan ik zeg: wees voorzichtig met zulk absoluut gebruik.
Dit gebod doelt op specifieke situaties. In het Hebreeuws staat een werkwoord dat ‘moorden’ betekent. Letterlijk: ‘Jij zult niet moorden.’ Het gaat niet over doden in oorlogssituaties of uit zelfverdediging. Nee, het duidt hierop: iemand opzettelijk doden uit wraak, gewin of woede.

De achtergrond van dit gebod doet me zeggen: maak geen koppeling met euthanasie. Euthanasie is geen moord, gaat niet tegen iemands wil in. Integendeel, zij vindt plaats op uitdrukkelijk verzoek. Uitvoering ervan is het antwoord op de hulp- en zorgvraag van een mens in grote nood. Dat antwoord komt na ampel beraad en zorgvuldige afweging. Deze mens kiest voor het einde, omdat het niet meer gaat. De arts die uiteindelijk overgaat tot het beëindigen van iemands leven, doet dat om die mens in zijn uiterste nood te helpen. En dat alles binnen strenge spelregels van onze rechtsorde.
Jezus verbreedt het zesde gebod door de liefde centraal te stellen. Liefhebben heiligt het leven.

In mijn pastorale optiek scheppen juist Gods liefde en het gegeven dat voor iemand leven geen leven meer is, de ruimte voor de noodgreep van euthanasie.

Over liefde gesproken: wat bedoel je met die zin: ‘Liefde vanuit God bewaart ons voor levenloos en liefdeloos moralisme’? In mijn pastorale optiek scheppen juist Gods liefde en het gegeven dat voor iemand leven geen leven meer is, de ruimte voor de noodgreep van euthanasie. Maar gelet op je houding tegenover euthanasie, zul jij er iets anders mee bedoelen. Maar wat?

Jan, er kwam weer heel wat langs. We zijn nog niet uitgespraat. We mogen allebei nog een brief schrijven. Ik kijk uit naar je laatste brief.

Vrede!, en met hartelijke groeten,
Piet.

Deze week publiceert CIP.nl de vervolgbrief van dominee Jan Belder, waarin de PKN-predikant reageert op bovenstaande openingsbrief van collegapredikant dominee Piet Schelling. Klik hier om het boek ‘Als het niet meer gaat - Een goede boodschap over een goede dood’ van dominee Piet Schelling en arts Ad Nuijten te bestellen.

cvandaag Premium logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor cvandaag Premium

Je las net een gratis cvandaag Premium artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand

Briefwisseling euthanasie
- Slotbrief PKN-predikant aan collega: 'Euthanasie druist niet in tegen het geloof'
- Ds. Belder schrijft slotbrief over euthanasie aan collega: ‘Je hebt mij niet overtuigd’
- Vervolgbrief ds. Belder over euthanasie: ‘Goede palliatieve zorg maakt euthanasie overbodig’
- PKN-predikant reageert op brief over euthanasie: ‘Niemand anders dan ik ben eigenaar van mijn leven’
- Ds. Belder schrijft brief over euthanasie aan collega: ‘Gelegaliseerd doden kent geen grenzen meer’
Meer over briefwisseling euthanasie »

Praat mee

Alleen cvandaag Premium leden kunnen reageren op artikelen. Word ook cvandaag Premium lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

W
We nemen steeds meer het recht in eigen hand. we vinden dat we het recht hebben op abortus en het recht op euthanasie. God moet zich niet met onze rechten bemoeien, wij maken zelf uit wat goed voor ons is.

De Here sta ons bij op de dag van het oordeel.