cip.nl is nu cvandaag.nl
Start gratis maand
christendom atheisme
Dit artikel is nu opgeslagen in je dashboard.
Bewaar artikelen in je dashboard.

Nieuws

Auteur: Redactie

Einde van een christelijk land? 'Wereldwijd is het aantal atheïsten verwaarloosbaar'

Het aantal gelovigen in Nederland blijft verder afnemen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Voor het eerst sinds hier onderzoek naar wordt gegaan zijn er in Nederland meer ongelovigen dan gelovigen, zo laat het onderzoek zien. Christenen reageren verschillend op het nieuws: 'Wereldwijd is het aantal atheïsten verwaarloosbaar.' 

cvandaag Premium logo

Dit artikel is je cadeau gedaan door cvandaag Premium lid Jeffrey Schipper.

Word ook lid

‘Nederland is geen gelovig land meer’, zo schrijft het SCP in de begeleidende tekst. ‘Atheïsten en agnosten vormen inmiddels een meerderheid onder de bevolking. Religieuze groepen zijn nu minderheden in Nederland. Daarmee is voor de meeste mensen de zoektocht naar zingeving en zelfverwezenlijking een individuele zaak.’ Voor het eerst heeft het SCP de groep ongelovigen in Nederland uitgebreid in kaart gebracht.

Onderzoek
Voor ‘Buiten kerk en moskee’ legde het SCP een representatieve groep van 4000 Nederlanders een aantal vragen en stellingen voor. Ook werden er interviews afgenomen. Het is het slot van een driedelig onderzoek waarvan eerder rapporten over moslims en christenen verschenen.

Onbegrip
‘Religie en religieuze gemeenschappen verliezen steeds meer terrein als invloedrijke maatschappelijke spelers’, schrijft het SCP. ‘In het huidige Nederland resteren als belangrijke bastions van traditioneel religieus geloof de orthodox-gereformeerde Bijbelgordel, een aantal gemeentes van christenmigranten en de Nederlandse moslims.’ Ook constateert men dat er mogelijk meer onbegrip ontstaat tussen gelovigen en niet-gelovigen.

Atheïsten en agnosten vormen inmiddels een meerderheid onder de bevolking. Religieuze groepen zijn nu minderheden in Nederland

Het aantal niet-gelovigen is in de afgelopen decennia flink toegenomen in Nederland. Het SCP deed halverwege de jaren zestig de eerste metingen op dit gebied. Sindsdien is het aantal niet-gelovigen in ons land ongeveer verdubbeld.

Geloof trouw blijven
Bekend met het geloof zijn de meeste Nederlanders nog wel. Twee derde van de Nederlanders geeft aan ooit met het geloof te zijn opgevoed. Toch rekent nog geen kwart zich vandaag de dag tot een kerk. Dat betekent dat de secularisatie doorzet. Het percentage Nederlanders dat het geloof van zijn of haar jeugd trouw blijft, loopt dan ook hard terug. Waar dat in 2004 nog 39 procent was, gaf in 2018 nog slechts 24 procent aan het geloof van zijn of haar jeugd trouw te zijn gebleven. Kort voor de corona uitbraak in Nederland, dus nog voordat er maatregelen kwamen bij kerkdiensten, bezocht ongeveer 8 procent met min of meer wekelijkse frequentie kerkelijke samenkomsten. 16 procent van de Nederlanders geeft aan zonder twijfel in het bestaan van God te geloven.

Persoonlijke God of hogere macht
Het percentage Nederlanders dat in een persoonlijke God gelooft is 16 procent, zo blijkt uit cijfers uit 2020 die in het rapport zijn terug te vinden. Daarnaast gelooft nog eens 16 procent in een hogere macht, maar niet in een God die zich met ieder mens persoonlijk bezighoudt. 36 procent betitelt zichzelf als agnost en 32 procent als niet-gelovig. Het SCP ziet een opvallende ontwikkeling. Waar vroeger de afname van gelovigen in een persoonlijke God vooral zorgde voor een toename van het aantal mensen dat wél in een hogere macht maar niet in een persoonlijke geloofde, is dat nu niet meer het geval: ‘Over een lange termijn gezien lijkt het er niet op dat het geloof in God massaal vervangen wordt door het geloof in een hogere macht of kracht. Naarmate we dichter bij de huidige tijd komen, lijkt het oude geloof vooral plaats te maken voor scepsis ten aanzien van beide.’

Religie en religieuze gemeenschappen verliezen steeds meer terrein als invloedrijke maatschappelijke spelers

Top van de (seculiere) wereld
In het rapport worden de meest recente cijfers uit Nederland ook in internationaal perspectief gezet. Daaruit blijkt dat er in weinig landen procentueel gezien zoveel agnosten en atheïsten wonen als in Nederland. Nederland behoort tot de top van de wereld als het gaat om seculiere landen. Vergeleken met andere landen is niet alleen het percentage mensen in Nederland dat in God gelooft erg laag, de daling van dit percentage in de afgelopen veertig jaar is ook gigantisch vergeleken met andere landen. Het percentage mensen dat aangeeft zichzelf als ‘buitengewoon’, ‘erg’ of ‘enigszins’ ongelovig te zien is in geen enkel land dat weergegeven wordt in het rapport zo hard gestegen als in Nederland.

Nederland behoort dan ook tot de top van Europa als het gaat om secularisatie. Daarbij zijn variabelen als godsdienstigheid, kerklidmaatschap, kerkgang en bidden meegenomen in de meting.

Belangrijke conclusie
Het SCP trekt aan het slot van dit driedelige onderzoek een belangrijke conclusie: ‘In dit rapport zijn gegevens gepresenteerd die onmiskenbaar wijzen in de richting van het einde van Nederland als christelijk land.’ Ook concludeert men dat dit geloof niet per se wordt vervangen door spiritualiteit: ‘De secularisering zet immers de afgelopen jaren onverdroten voort, maar we zien over dezelfde periode geen toename in hedendaagse spiritualiteit.’

In dit rapport zijn gegevens gepresenteerd die onmiskenbaar wijzen in de richting van het einde van Nederland als christelijk land

‘Er lijkt zich dus voorlopig geen keerpunt in het secularisatieproces aan te dienen’, aldus het SCP. ‘Laat staan een herkerkelijking. Dat geldt zeker wat betreft het terrein dat de religie heeft verloren: als invloedrijke maatschappelijke factor en als as waaromheen ook het persoonlijk leven en dat van talloze gezinnen draait met een grote gewoontegetrouwheid en vanzelfsprekendheid.’

Marktaandelen levensbeschouwelijke markt
Het rapport sluit af met de zogeheten ‘marktaandelen van de huidige Nederlandse levensbeschouwelijke markt’. Daaruit blijkt dat meer dan de helft van de Nederlandse bevolking te betitelen valt als volledig seculier. ‘Dat wil zeggen niet-religieus, niet-spiritueel én niet-kerkelijk. Daarnaast is 15 procent een traditioneel kerklid, 13 procent is ongebonden spiritueel (niet-religieus, geen kerklid maar wel spiritueel) en 8 procent is een spiritueel kerklid (religieus, kerklid én spiritueel). We houden dan nog drie kleinere levensbeschouwelijke segmenten over: 5 procent is ongebonden religieus (religieus, niet-spiritueel en geen kerklid) en ook 5 procent is weliswaar kerklid maar niet religieus noch spiritueel. Tot slot is er een groep van 1 procent die niet-religieus, wel spiritueel en ook kerklid is.’

Reacties christenen
Miranda Klaver, religieonderzoeker: Nederland is niet erg gelovig, en ook niet meer zo spiritueel. De afname van ‘spirituelen’ laat zien dat deze groep vooral bestaat uit voormalig religieuzen.

Alain Verheij, theoloog: Ook aardig dat het doodsvonnis van Nederland als religieus land dus geveld wordt door… Pepijn van Houwelingen.

Gert-Jan Segers, leider ChristenUnie: Dat ons land steeds seculierder wordt, zoals SCP meldt, is zoals de herfst een seizoen is. Erger vind ik het gebrek aan begrip voor elkaar en oprechte interesse. De groeiende kloof tussen gelovig en seculier is zelfs risicovol, zo stelt Willem Huijink in Trouw.

Sjaak van ’t Kruis, predikant: Bij ieder nieuw rapport van het SCP over de staat van het geloof in ons land, wordt een voorspelbare rituele dans opgevoerd. Misschien zouden christenen minder aan navelstaren moeten doen en minder verbaasd moeten zijn. Christelijk geloof ligt niet in het verlengde van de gangbare cultuur.

Diederik van Dijk, SGP-senator: Wereldwijd is het aantal atheïsten verwaarloosbaar (paar procent) én wordt dit aantal ook nog steeds kleiner.

David Boogaard, journalist en podcastmaker: Boeiend maar ook vrij ontnuchterend onderzoek. Opmars van mensen die geen affiniteit heeft met religie versnelt. “Mensen die niets meer hebben met de kerk moeten we niet ineens gaan bestempelen als zinzoekers. Het is de vraag of ze wel zo massaal ‘op zoek’ zijn naar iets.”

Jan Wolsheimer, buurtdominee: Het gaat slecht met geloven in Nederland. We zijn over het tipping point heen.

Maarten Neuteboom, docent universiteit Leiden: De tegenstelling niet-gelovig versus gelovig is ten diepste simplistisch. Ieder mens stuit omtrent zijn wereldbeeld en opvatting over hoe te leven uiteindelijk op vooronderstellingen die hij niet kan bewijzen. De vraag is niet zozeer of je gelooft, maar wat je gelooft.

Dave Ensberg-Kleijkers, directeur Jantje Beton: Fascinerend onderzoek. Zelf ben ik gelovig en geeft dat betekenis aan mijn leven. Het is mijn spirituele basis en vermindert mijn mentale belasting over de grote vragen in het leven. Ik ervaar minder stress over ‘Waartoe ben ik op aarde’, omdat mijn geloof die vragen beantwoordt.

Jan-Jaap van Peperstraten, priester: Nederland is al heel lang geen “gelovig land”. Wat dat ook zijn mag. “Gelovig” is een begrip dat het innerlijk raakt, je kan hooguit zeggen dat Nederland niet meer kerkelijk is. Wat voor mensen zowel voor- als nadelen kan hebben in het ondermaanse. Maar je kan prima kerkelijk ongelovig zijn. Het evangelie staat bol van de farizeeërs.

Noot: Wanneer in het artikel wordt gesproken over kerkgang, kerklid e.d. is dat inclusief moskee en synagoge. 

cvandaag Premium logo

Christenen die meer diepgang willen kiezen voor cvandaag Premium

Je las net een gratis cvandaag Premium artikel. Meld je aan en start je gratis maand.

Start je gratis maand
Lees hier meer

Praat mee

Alleen cvandaag Premium leden kunnen reageren op artikelen. Word ook cvandaag Premium lid, praat mee en geniet van nog veel meer voordelen!
Bekijk alle voordelen Inloggen

Reacties

Het SCP-rapport beschrijft een bedroevende ontwikkeling.

Maar ….. als wij als volgelingen van Jezus door woord en daad werkelijk gaan uitdragen wat het heerlijke evangelie van redding en ware zingeving inhoudt, dan zullen veel meer mensen tot geloof in Jezus komen. Een pittige maar mooie uitdaging!