De uitspraak won de laatste jaren aan populariteit. Moslims citeren het vaak zoals het hierboven staat, maar zo is het niet in de Koran opgenomen. Daar staat: ‘Wie een mens doodt, behalve voor moord of het zaaien van verderf op aarde, die doodt de hele mensheid. En wie iemand redt, die redt de hele wereld.’

Het eerste verschil is dat de Koran spreekt over ‘de hele mensheid’ terwijl men ook weleens spreekt van ‘een hele mensheid’. Het laatste laat meer aan de verbeelding over. Maar het meest opmerkelijke verschil betreft de twee uitzonderingen op de regel. Kennelijk doodt je niet de hele mensheid als je iemand hebt gedood om een legitieme reden.

Talmoed
De Koran is echter niet de bron van dit gezegde. Het werd 1500 tot 1800 jaar geleden opgenomen in de Babylonische Talmoed. Moslims hebben er geen moeite mee om toe te geven dat het oorspronkelijk uit het joodse boekwerk komt. In de Koran staat immers dat Allah dit al openbaarde aan de joden. Het is simpelweg opnieuw geopenbaard, maar dit keer is de exacte bewoording bewaard gebleven, aldus islamapologeten.

In de Talmoed staat het immers weer net iets anders opgeschreven: ‘Daarom was de mens gecreëerd om te laten zien dat wie een ziel van een mens vernietigt, diegene zal door de Schrift worden gezien als iemand die een hele wereld vernietigt, en wie een ziel van Israël redt, zal worden gezien als iemand die een hele wereld redt.’

Het is uitvoeriger maar daarmee niet minder schoon. Het levenslicht van elk menselijk bestaan schijnt langs de rondingen en hoeken van alle letters. Sterker nog, het ritme van de tekst voelt - zelfs in een vertaling van een vertaling - authentieker aan. Het wordt immers niet onderbroken door een wat neurotisch aandoende uitzondering op de regel.

Aan die uitzonderingsclausule in de Koran kun je eigenlijk al zien dat de passage een kopie is, los van een goddelijke overdracht. Want degene die het in de Koran zette, begreep niet wat hij in handen had. Waarschijnlijk vond men het nodig deze prachtige passage te harmoniseren met de rest van de Koran, zodat er geen tegenstrijdigheid zou ontstaan met teksten die zeggen dat je soms wel degelijk mag doden. Maar die ruimte om te doden, biedt de Talmoed ook. Toch was een dergelijke harmonisering volgens de rabbijnse schrijver niet nodig. De eerste moslimgemeenschap heeft het gezegde een wettische lezing gegeven terwijl het gaat om een verfijnde wijsheid.

Abel en Kaïn
De Talmoedische tekst betreft een rabbijnse uitleg van Genesis 4 vers 10 in het Oude Testament van de Bijbel. In dat hoofdstuk lezen we over de eerste moord, toen Kaïn zijn broer Abel doodde uit blinde jaloezie. Wanneer God bij Kaïn komt, ontkent de eerste moordenaar zijn zonde. Maar God laat zich niet voorliegen. In vers 10 lezen we dat ‘Hij zeide: Wat hebt gij gedaan? Hoor, het bloed van uw broeder roept tot Mij van de aardbodem’.

Bij deze Bijbelpassage schreef de rabbijn zijn beroemde tekst. Hij stopte daar echter niet en lichtte toe: ‘Kaïn vergoot het bloed van slechts één persoon, dus waarom wordt hier de meervoudsvorm [van “bloed”] gebruikt? Hieruit blijkt dat het bloed van de afstammelingen van Abel, diens kinderen en kleinkinderen, en alle afstammelingen die van hem zouden komen, allen huilden voor het oog van de Heilige…’.

Deze interpretatie maakt een hoop duidelijk. Het gaat er niet om wanneer je mag doden. Maar als je doodt, kan het weleens zijn dat je een hele wereld doodt. Voor één van de eerste mensen werkt dit door tot op de dag van vandaag. Want vanwege Abels dood werd zijn toekomstig nageslacht eigenlijk met hem van het leven beroofd. Hoe de Schepper dit verder "afhandelt" met de zielen, zullen we tijdens ons aardse bestaan waarschijnlijk niet te weten komen. Maar een biologische nazaat van Abel zal er nooit meer zijn. Wat heeft Kaïn de schepping onmetelijk veel schade berokkend!

Maar wees waakzaam. Voor Abels nageslacht is er een vrij letterlijk gevolg van die ene moord op hun stamvader, maar dat is niet automatisch te kopiëren naar onze tijd. Inmiddels sterven mensen immers ook door ziekten en ongelukken. Als een vruchtbare kankerpatiënt het leven laat, sterft er met hem evengoed een bataljon aan potentieel nageslacht. En wie is daar dan verantwoordelijk voor?

God wilde met zijn uitspraak in Genesis 4:10 misschien duidelijk maken dat onze acties en intenties veel meer schade kunnen aanrichten dan we zelf kunnen overzien. Het is alsof de Schrift je uitdaagt: bekijk het eens door de bril van God, als je kunt - en als je durft.

Kaïn dacht één broer te doden, maar wat God betreft doodde hij een wereld. Let wel: een wereld en niet de wereld. Die laatste woordkeus in de Koran zorgt ervoor dat het niet meer klopt. Want het waren niet alle nakomelingen van Adam die stierven toen zijn zoon Abel het leven niet, maar een groot deel ervan.

Ongeboren mens
Een van de redenen waarom ik deze Talmoedische uitspraak zo mooi vind, is dat het me doet denken aan ongeboren kinderen in de baarmoeder. Het idee dat je een hele wereld doodt wanneer je één mens van het leven berooft, steunt op het gegeven dat ieder leven in het verlengde ligt van dat daarvoor. Zo is het ook met de levensfasen die één individu potentieel doorloopt. Want is het niet waar dat het feitelijke gat dat door een moord geslagen wordt, gaat over de toekomst en niet over het verleden?

Als iemand een man van 35 doodt, zou diegene op hetzelfde moment zorgen voor het 'sterven' van alle levensjaren die het slachtoffer nog zou meemaken ware dit geweld niet op zijn pad gekomen. Je zou de rabbijnse wijsheid heel letterlijk kunnen omvormen: 'Wie één embryo vernietigt, vernietigt een heel mensenleven.' Klets - of Kaïn - je daar maar eens onderuit!

De wijsheid die hierachter schuilgaat is dat het niet uitmaakt hoe pril een leven is. Al is het nog niet zichtbaar met het blote oog, je beëindigt altijd een toekomst. In potentie gaat het zelfs om veel meer toekomst dan het slachtoffer van 35 jaar. En, als we de rabbijnse tekst letterlijk nemen, beëindig je ook nog de toekomst van een hele wereld die ooit had kunnen bestaan. Laten we in plaats daarvan bij iedere ongewenste zwangerschap één ongeboren mens redden en daarmee een hele wereld.

Chris Develing is opiniemaker en podcaster. Bovenstaand verhaal schreef hij op persoonlijke titel. Klik hier om zijn website te bezoeken.