Terrorisme-expert Beatrice de Graaf: "Vredesopbouw neemt voedingsbodem terrorisme weg"

Gesponsord 23 mei 2023 ZOA
Beatrice de Graaf, beeld ZOA

De afgelopen jaren maakte ze naam als terrorisme­-expert. Aan verschillende talkshowtafels duidt de hoogleraar van de Universiteit Utrecht terroristische dreiging en angst in de samenleving. Maar Beatrice de Graaf heeft ook een warm hart voor het werk van noodhulp- en wederopbouworganisatie ZOA. “Noodhulp en vredesopbouw zijn essentieel om geweld te voorkomen en weer sprankjes hoop te bieden in uitzichtloze situaties.”

ZOA vraagt aandacht voor mensen op de vlucht voor terreur. Wat is het verschil tussen terrorisme en terreur?
“In ons spraakgebruik loopt dat vaak door elkaar heen, maar er is een formeel onderscheid. Terrorisme is niet­-statelijk geweld, terreur komt vanuit een dictato­riale overheid. Klassieke voorbeelden zijn de terreur van Hitler en Stalin. Vandaag de dag zien we de terreur van Poetin tegen de Oekraïners, terwijl geweld van een groep als Al­Qaida echt terrorisme is. Wereldwijd zijn er veel meer mensen op de vlucht voor terreur dan voor terrorisme. Maar waar terreur is, kan terrorisme als tegenbeweging ontstaan.”

Wat is de ideale voedingsbodem voor terrorisme?
“Daar geef ik een heel jaar college over, haha: de grondoorzaken van het terrorisme. Sommigen wijzen slechtere (klimaat)omstandigheden, zoals droogte en armoede, aan als mogelijke grondoorzaken. Maar deze factoren hebben geen voorspellende waarde. Het ver­klaart misschien bestaand terrorisme, maar droogte of armoede leidt niet altijd tot terrorisme. Daarom zoek ik het meer op het niveau van groepssociologie. Er staan leiders op die besluiten dat terrorisme iets oplevert en kansrijk is. Ze kunnen jongeren meekrijgen; de demo­grafie leent zich ervoor. Samen met een politiek-ideo­logisch of religieus doel ontstaat er een wervend ver­haal, waar mensen hun leven voor willen geven. Door de geschiedenis heen komen en gaan die verhalen in golven. Van het anarchisme in de negentiende eeuw, via links­revolutionair en rechts­extremistisch terroris­me in de twintigste eeuw tot het jihadisme nu.”

Vorig voorjaar waren er voor het eerst meer dan 100 miljoen vluchtelingen in de wereld. Velen van hen zijn op de vlucht voor geweld en terreur. Om moedeloos van te worden?
“Ons beeld wordt erg bepaald door het zichtbare geweld, zoals de oorlog in Oekraïne. Dat is verschrikke­lijk, en zo dicht bij huis. Net als toen IS op hun hoog­tepunt was en video’s van onthoofdingen rondgingen. Dat maakt me soms radeloos. Toch wordt de wereld statistisch gezien steeds veiliger. Voor mijn laatste boek 'Wat geloven terroristen?' heb ik gesprekken gevoerd met mensen in Syrië, Irak, Pakistan en Nigeria. In Indonesië sprak ik ex-­terroristen in de gevangenis. Dat vond ik best wel heftig. Om dat te relativeren kijk ik bijvoorbeeld naar het terrorisme in de negentiende eeuw. Van een afstand zie je dat terrorisme komt en gaat. Als gelovig persoon heb ik daarnaast geloof en hoop – en vandaaruit troost – dat er perspectief is.”

Uit het ZOA-klimaatrapport dat vorig jaar verscheen, blijkt dat klimaatverandering en conflict nauw verweven zijn. Herken je dat?
“Ja, Boko Haram bijvoorbeeld lift in Centraal­ Afrika ­met zijn ideologische verhaal mee op het ‘succes’ van IS. Vervolgens rekruteert deze beweging jongeren zonder perspec­tief, bijvoorbeeld doordat weidegrond steeds schaarser wordt. Klimaatverande­ring kan zeker een wortel zijn voor terro­risme, maar er moet ook een groep zijn met een ideologisch verhaal. Schaarste en vluchtelingenstromen door klimaatveran­dering kunnen ook tot andere vormen van geweld leiden, zoals stammenconflicten of een burgeroorlog.”

Welke hoop is er voor vluchtelingen van Boko Haram, die in kampen in Nigeria zitten?
“Vanuit het Westen moeten we bescheiden zijn: ons ingrijpen heeft vaak een averechts effect. Denk maar aan Irak en Afghanistan. De oplossing moet uit de regio zelf komen. Het zou hoopvol zijn als samenwerkende Afrikaanse staten dit regionaal aanpakken. Lichtpuntjes bieden we door goed voor deze medemensen te zorgen. Dat kan door asielzoekers hier humaan op te vangen, maar ook door het steunen van een organi­satie als ZOA, die vluchtelingen in de regio helpt overleven en weer perspectief biedt.”

Wat kan ZOA doen om terrorisme tegen te gaan?
“Dat is niet makkelijk. ZOA kiest voor een vredesgerichte aanpak van de hulp; onder andere door verschillende groepen met elkaar in gesprek te brengen. Dat is het opbouwen van een civil society (bur­germaatschappij, red.). Groepen die met elkaar praten, krijgen vaak begrip voor elkaars situatie en belangen, waardoor de kans op een conflict kleiner wordt. Een georganiseerde samenleving biedt ook minder voedingsbodem voor de werving van terroristen. Het lijken druppels op een gloeiende plaat, maar ik heb gezien dat het echt werkt. Voor mijn promotieonderzoek sprak ik mensen die ten tijde van de Koude Oorlog achter het IJzeren Gordijn woon­den. De aandacht van en ontmoetingen met westerse christenen waren sprankjes hoop in een donkere tijd. Het is belangrijk dat ZOA de verhalen vertelt, zodat er hier voor hen gebeden kan worden.”

Draag jij ook bij aan het werk van noodhulp- en wederopbouworganisatie ZOA? Dat kan op de website van deze stichting.

ChristenvervolgingIsraëlOpvoedenGeloofszekerheidDuurzaamheid

Beluister onze podcast

Van Hart tot Hart #19: Jack van der Tang lag op het randje van de dood
Of beluister op:

Meerartikelen

Issa Thaljieh
Nieuws

VS weigeren Palestijnse priester visum te verlenen

De Amerikaanse regering heeft een visum geweigerd aan Issa Thaljieh, een Palestijnse priester die werkzaam is in de Geboortekerk in Bethlehem. De geestelijke wilde in Washington aandacht vragen voor de moeilijke omstandigheden waaronder Palestijnse...

India
Nieuws

Zes vermoorde christenen in India na maanden wachten begraven

Zes christelijke mannen die in mei werden ontvoerd en vermoord in de Indiase deelstaat Manipur, zijn maandag 16 november begraven. Hun lichamen lagen vijf maanden in een mortuarium. Nabestaanden weigerden hen te begraven zolang de autoriteiten...

Bert-Jan Ruissen
Nieuws

SGP'er Bert-Jan Ruissen tweede op ranglijst meest actieve Europarlementariërs

SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen staat in de nieuwste ranking van meest actieve Europarlementariërs op plek 2 van de 720. Dat meldt de SGP op sociale media. Ruissen, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit, maakt zich onder meer sterk...

CGK-synode
Nieuws

CGK-synode Hoogeveen bespreekt toekomst kerkverband: ook convenant met Rijnsburg op tafel

De generale synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) gaat van 8 tot en met 11 december uitgebreid spreken over de toekomst van het verdeelde kerkverband. Daarbij komt ook de vraag aan de orde of een convenant mogelijk is met de gemeenten...

Charles
Nieuws

Koning Charles over christelijk geloof: “Het kompas dat al mijn handelen als vorst leidt”

Het christelijke geloof geeft richting aan het koningschap van Charles III. Dat zei de Britse vorst dinsdag bij de opening van de nieuwe General Synode van de Church of England. In Church House in Londen sprak hij over een geloof dat gedurende zijn...

Matt Chandler
Nieuws

Predikant zag dochter jaren afdwalen van God: 'Ik kan haar niet van Jezus laten houden'

De Amerikaanse predikant Matt Chandler heeft openhartig verteld over de acht jaar waarin zijn dochter Audrey zich afkeerde van het christelijk geloof en in opstand kwam tegen haar ouders. De voorganger van The Village Church in Texas noemt die...

Paul Coakley
Nieuws

Amerikaanse aartsbisschop waarschuwt eigen kerk voor politieke verdeeldheid

De politieke strijd tussen Republikeinen en Democraten mag de Amerikaanse Rooms-Katholieke Kerk niet verdelen. Daarvoor waarschuwt aartsbisschop Paul Coakley, voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie. Tijdens een bijeenkomst van...

Doug Wilson
Nieuws

Gereformeerde predikant preekt opnieuw in Pentagon: 'Geen hoop voor Amerika buiten Jezus'

De gereformeerde predikant Doug Wilson heeft gisteren op uitnodiging van Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, opnieuw in het Pentagon gepreekt. Tijdens de maandelijkse kerkdienst stelde Wilson dat Amerika alleen hoop heeft door het...

Meerartikelen

John en Carla Offutt
Nieuws

Predikant en vrouw doodgereden na bruiloft kleinzoon; familie vergeeft bestuurster

Een Amerikaanse predikant en zijn vrouw zijn zaterdag om het leven gekomen bij een verkeersongeval, kort nadat de predikant het huwelijk van zijn kleinzoon had ingezegend. John en Carla Offutt (beiden 74) werden aangereden toen ze op weg waren naar...

Homokoppel
Nieuws

Zweedse kerk verplicht predikanten voorlopig niet om homostellen te trouwen

Predikanten binnen de Zweedse Kerk mogen voorlopig blijven weigeren om homostellen te trouwen als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat. Het kerkparlement heeft dinsdag een omstreden voorstel verworpen dat een einde moest maken aan die...

Schalk
Nieuws

SGP wil Belastingplan ook in senaat niet steunen: zorgen over eenverdieners

De SGP ziet in het Belastingplan voor 2027 onvoldoende terug van de beloofde aanpak van de belastingkloof tussen een- en tweeverdieners. Senator Peter Schalk kondigde dinsdag tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen aan dat zijn fractie het...

nigeria
Nieuws

Open Doors: nog eens zeventien ontvoerde christenen overleden in Nigeria

Nog eens zeventien christenen uit de Nigeriaanse dorpen Ariko en Awon zijn volgens Open Doors in gevangenschap overleden. Zij werden eerder dit jaar ontvoerd door vermoedelijk islamitische Fulani-militanten. Vrijgekomen gijzelaars vertellen over...

paus
Nieuws

Paus krijgt rozenkrans tegen gezicht en reageert met een grap

Paus Leo XIV kreeg maandag 16 november een rozenkrans tegen zijn gezicht tijdens zijn bezoek aan de Peruaanse hoofdstad Lima. Een bezoeker gooide het gebedssnoer naar hem toe toen hij in de pausmobiel langs de menigte reed. De paus reageerde later...

Jenny
Nieuws

Jenny verloor haar vader bij bomaanslag in kerk: "Ik zou met hem meegaan naar de dienst"

Zondag 22 juni 2025 lijkt een zondag als alle andere in Damascus (Syrië). Gelovigen komen samen voor een kerkdienst. Ook in de Sint-Eliaskerk stromen kerkgangers binnen. Maar dan gaat het vreselijk mis. Bij een zelfmoordaanslag komen 22 mensen om het...

Ceder van Dijk
Nieuws

"Zwijg, anders slacht ik je af, christelijke hond”: CU en SGP komen met plan tegen geweld in azc's

Christelijke asielzoekers die in Nederland opnieuw worden bedreigd vanwege hun geloof, moeten beter worden beschermd. CU-Kamerlid Don Ceder en SGP-Kamerlid Diederik van Dijk presenteren woensdag 18 november een initiatiefnota met veertien voorstellen...

Erik-Jan Verbruggen
Opinie

Pornografie is geen onschuldige snack, maar een bedreiging voor je geloof

Pornografie is voor veel christenen een verborgen worsteling. Het beïnvloedt hun kijk op seksualiteit, kan relaties beschadigen en zet het geloofsleven onder druk. Toch blijft het onderwerp in kerken vaak moeilijk bespreekbaar. Volgens Erik-Jan...

Creaton
Persbericht

Amerikaanse topchirurg Michael Egnor zoekt antwoord op ‘het moeilijke probleem’ van het menselijk bewustzijn tijdens congres in Apeldoorn

Stichting Creaton organiseert op zaterdag 21 november 2026 het landelijke congres ‘De Mens en zijn Maker 2’ in Apeldoorn. Centraal staat een van de grootste mysteries in de moderne wetenschap: het menselijk bewustzijn. De hoofdspreker van de dag is...

Palestijnse christenen
Nieuws

Recordaantal Palestijnse christenen verlaat Israël: ruim duizend emigranten in 2025

Steeds meer Palestijnse christenen met de Israëlische nationaliteit verlaten hun geboorteland. In 2025 emigreerden 1.023 christenen, het hoogste aantal in de onderzochte periode. Dat is ruim twee keer zoveel als in 2019. Niet hun geloof, maar...

Pines Church
Nieuws

School weert kerk om visie op abortus en homohuwelijk: rechter grijpt in

Een Amerikaanse kerk die ruimte wilde huren in een openbare school, werd geweigerd nadat bestuursleden vragen hadden gesteld over haar standpunten over homoseksualiteit, het huwelijk en abortus. Een federale rechter heeft nu geoordeeld dat het...

Voorgangers Anglicaanse Kerk Engeland
Nieuws

Zweedse predikanten moeten mogelijk verplicht homostellen trouwen

Moeten predikanten verplicht worden om homostellen te trouwen, ook als dat tegen hun geloofsovertuiging ingaat? Die vraag zorgt voor grote verdeeldheid binnen de Zweedse Kerk, de evangelisch-lutherse kerk die tot 2000 de staatskerk van Zweden was....