Terrorisme-expert Beatrice de Graaf: "Vredesopbouw neemt voedingsbodem terrorisme weg"

Gesponsord23 mei 2023 ZOA
Beatrice de Graaf, beeld ZOA

De afgelopen jaren maakte ze naam als terrorisme­-expert. Aan verschillende talkshowtafels duidt de hoogleraar van de Universiteit Utrecht terroristische dreiging en angst in de samenleving. Maar Beatrice de Graaf heeft ook een warm hart voor het werk van noodhulp- en wederopbouworganisatie ZOA. “Noodhulp en vredesopbouw zijn essentieel om geweld te voorkomen en weer sprankjes hoop te bieden in uitzichtloze situaties.”

ZOA vraagt aandacht voor mensen op de vlucht voor terreur. Wat is het verschil tussen terrorisme en terreur?
“In ons spraakgebruik loopt dat vaak door elkaar heen, maar er is een formeel onderscheid. Terrorisme is niet­-statelijk geweld, terreur komt vanuit een dictato­riale overheid. Klassieke voorbeelden zijn de terreur van Hitler en Stalin. Vandaag de dag zien we de terreur van Poetin tegen de Oekraïners, terwijl geweld van een groep als Al­Qaida echt terrorisme is. Wereldwijd zijn er veel meer mensen op de vlucht voor terreur dan voor terrorisme. Maar waar terreur is, kan terrorisme als tegenbeweging ontstaan.”

Wat is de ideale voedingsbodem voor terrorisme?
“Daar geef ik een heel jaar college over, haha: de grondoorzaken van het terrorisme. Sommigen wijzen slechtere (klimaat)omstandigheden, zoals droogte en armoede, aan als mogelijke grondoorzaken. Maar deze factoren hebben geen voorspellende waarde. Het ver­klaart misschien bestaand terrorisme, maar droogte of armoede leidt niet altijd tot terrorisme. Daarom zoek ik het meer op het niveau van groepssociologie. Er staan leiders op die besluiten dat terrorisme iets oplevert en kansrijk is. Ze kunnen jongeren meekrijgen; de demo­grafie leent zich ervoor. Samen met een politiek-ideo­logisch of religieus doel ontstaat er een wervend ver­haal, waar mensen hun leven voor willen geven. Door de geschiedenis heen komen en gaan die verhalen in golven. Van het anarchisme in de negentiende eeuw, via links­revolutionair en rechts­extremistisch terroris­me in de twintigste eeuw tot het jihadisme nu.”

Vorig voorjaar waren er voor het eerst meer dan 100 miljoen vluchtelingen in de wereld. Velen van hen zijn op de vlucht voor geweld en terreur. Om moedeloos van te worden?
“Ons beeld wordt erg bepaald door het zichtbare geweld, zoals de oorlog in Oekraïne. Dat is verschrikke­lijk, en zo dicht bij huis. Net als toen IS op hun hoog­tepunt was en video’s van onthoofdingen rondgingen. Dat maakt me soms radeloos. Toch wordt de wereld statistisch gezien steeds veiliger. Voor mijn laatste boek 'Wat geloven terroristen?' heb ik gesprekken gevoerd met mensen in Syrië, Irak, Pakistan en Nigeria. In Indonesië sprak ik ex-­terroristen in de gevangenis. Dat vond ik best wel heftig. Om dat te relativeren kijk ik bijvoorbeeld naar het terrorisme in de negentiende eeuw. Van een afstand zie je dat terrorisme komt en gaat. Als gelovig persoon heb ik daarnaast geloof en hoop – en vandaaruit troost – dat er perspectief is.”

Uit het ZOA-klimaatrapport dat vorig jaar verscheen, blijkt dat klimaatverandering en conflict nauw verweven zijn. Herken je dat?
“Ja, Boko Haram bijvoorbeeld lift in Centraal­ Afrika ­met zijn ideologische verhaal mee op het ‘succes’ van IS. Vervolgens rekruteert deze beweging jongeren zonder perspec­tief, bijvoorbeeld doordat weidegrond steeds schaarser wordt. Klimaatverande­ring kan zeker een wortel zijn voor terro­risme, maar er moet ook een groep zijn met een ideologisch verhaal. Schaarste en vluchtelingenstromen door klimaatveran­dering kunnen ook tot andere vormen van geweld leiden, zoals stammenconflicten of een burgeroorlog.”

Welke hoop is er voor vluchtelingen van Boko Haram, die in kampen in Nigeria zitten?
“Vanuit het Westen moeten we bescheiden zijn: ons ingrijpen heeft vaak een averechts effect. Denk maar aan Irak en Afghanistan. De oplossing moet uit de regio zelf komen. Het zou hoopvol zijn als samenwerkende Afrikaanse staten dit regionaal aanpakken. Lichtpuntjes bieden we door goed voor deze medemensen te zorgen. Dat kan door asielzoekers hier humaan op te vangen, maar ook door het steunen van een organi­satie als ZOA, die vluchtelingen in de regio helpt overleven en weer perspectief biedt.”

Wat kan ZOA doen om terrorisme tegen te gaan?
“Dat is niet makkelijk. ZOA kiest voor een vredesgerichte aanpak van de hulp; onder andere door verschillende groepen met elkaar in gesprek te brengen. Dat is het opbouwen van een civil society (bur­germaatschappij, red.). Groepen die met elkaar praten, krijgen vaak begrip voor elkaars situatie en belangen, waardoor de kans op een conflict kleiner wordt. Een georganiseerde samenleving biedt ook minder voedingsbodem voor de werving van terroristen. Het lijken druppels op een gloeiende plaat, maar ik heb gezien dat het echt werkt. Voor mijn promotieonderzoek sprak ik mensen die ten tijde van de Koude Oorlog achter het IJzeren Gordijn woon­den. De aandacht van en ontmoetingen met westerse christenen waren sprankjes hoop in een donkere tijd. Het is belangrijk dat ZOA de verhalen vertelt, zodat er hier voor hen gebeden kan worden.”

Draag jij ook bij aan het werk van noodhulp- en wederopbouworganisatie ZOA? Dat kan op de website van deze stichting.

Beluister onze podcast

#322 Patrick & Jeffrey over David de Vos, de Trump-bijbel en een opvallende arrestatie
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Ds. A. Kot
Nieuws

Ds. A. Kot beroepbaar binnen de PKN na eerder in HHK uit het ambt te zijn gezet: "Ik maakte in 2004 de verkeerde keuze"

Ds. A. Kot wordt beroepbaar binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De predikant van de Vrije Hervormde Gemeente Huizen is sinds afgelopen week beroepbaar binnen die kerk nadat hij daarvoor een verzoek toe had ingediend. Eerder werd Kot in de

Bijbel
Nieuws

Nieuw onderzoek laat zien hoe de Bijbel het leven van Amerikanen totaal verandert

De Bijbel verandert het leven van Amerikanen radicaal. Dat is de conclusie van een nieuw onderzoek dat onlangs door de American Bible Society uitgebracht werd en waar ruim 2500 Amerikanen aan deelnamen. Dat meldt The Christian Post.  Het eerste hoofd

John Burke
Nieuws

Voorganger John Burke stelt dat bijna-doodervaringen betrouwbaarheid Bijbel aantonen

De Amerikaanse voorganger en auteur John Burke stelt dat bijna-doodervaringen het ultieme bewijs vormen dat de Bijbel betrouwbaar is. Dat meldt CBN News. Burke bestudeerde voor zijn nieuwe boek ‘Stel je de hemel eens voor' liefst meer dan 1.000 verha

Justin Welby
Nieuws

Aartsbisschop Justin Welby bezorgd over arrestatie van christelijke vrouw op Westelijke Jordaanoever

Anglicaanse kerkleiders hebben alarm geslagen na de arrestatie van een christelijke vrouw door Israëlische troepen op de Westelijke Jordaanoever. Dat meldt The Christian Post. Het gaat om de 23-jarige Layan Nasir die vorige week zondag werd gearreste

Mike
Nieuws

Ook aanbiddingsleider Tim Hughes slachtoffer van misbruik Mike Pilavachi

Ook aanbiddingsleider Tim Hughes en zijn broer Pete, senior pastor bij King's X Church in Londen, zijn slachtoffer van Mike Pilavachi, voormalig leider van Soul Survivor. Ze stellen te maken gehad te hebben met de inmiddels beruchte worstelsessies en

Maurits Amoureus
Nieuws

Hoe blijf je als christen gepassioneerd voor Jezus? Maurits Amoureus antwoordt

Gepassioneerd en enthousiast zijn voor Jezus en de Heer vurig dienen. Dat is iets waar veel christenen naar verlangen, maar dat lang niet altijd zo ervaren of zich daartoe kunnen zetten. Soms doordat er verdrietige of moeilijke dingen in het leven ge

Oeganda
Nieuws

Oegandese studente (19) door islamitische broer vermoord na bekering tot Jezus

In het oosten van Oeganda is een 19-jarige vrouw op 29 maart door haar eigen broer vermoord vanwege haar bekering van de islam tot het christendom. Dit gebeurde tijdens de heilige maand Ramadan, volgens een rapport van Morning Star News. In een nabur

ds. Evert Meijer
Video

Welke rol speelt het geweten in het overtuigen van zonde? Ds. Meijer antwoordt

Voor een gezond geestelijk leven is het noodzakelijk om op een goede manier om te gaan met je eigen geweten. In deze lezing voor Geloofstoerusting maakt ds. Evert Meijer duidelijk wat ons geweten is en hoe het werkt. Meerdere fundamentele vragen word

Meerartikelen

United Bible Societies China Partnership
Interview

Daniel Loh heeft een missie: voor iedereen in China een Bijbel

Daniel Loh is een vrolijke man die enthousiasme uitstraalt wanneer hij praat over zijn werk bij United Bible Societies China Partnership (UBSCP). Als directeur van de UBSCP heeft hij een duidelijke missie: De Bijbel voor iedereen in China. Dit beteke

paus
Nieuws

Paus reageert op situatie Israël: 'Laten we bidden voor vrede'

Paus Franciscus heeft middels een statement gereageerd op de Iraanse aanval op Israël. De leider van de Rooms-Katholieke Kerk roept op tot vrede, een tweestatenoplossing in Israël, vrijlating van de Israëlische gijzelaars in Gaza én een staakt-het vu

Oekraine
Verdieping

Don Ceder over reis Oekraïne: "De dankbaarheid, maar ook de urgentie voor steun is groot"

Don Ceder (ChristenUnie) ging samen met een delegatie andere Kamerleden naar Oekraïne om met eigen ogen te zien hoe de situatie daar is. Naar aanleiding van die reis schreef hij onderstaand verslag. Dit verslag is overgenomen van de website van de Ch

israel
Nieuws

Iran valt Israël aan: zo reageert christelijk Nederland

Iran heeft vanaf zaterdagavond honderden raketten en drones op Israël afgestuurd. De aanval werd door Israël echter succesvol afgeslagen. Vrijwel alle raketten en drones zijn onschadelijk gemaakt. Vanuit christelijk Nederland werd volop gereageerd op

Sudan
Nieuws

Het voortbestaan van de kerk in Sudan wordt in twijfel getrokken

Precies een jaar woedt de “oorlog van de generaals” in het reeds verzwakte Sudan. De bevolking lijdt pijn en de kleine christelijke gemeenschap krimpt. Kinga Schierstaedt van Kerk in Nood (ACN) legt uit hoe de pijnlijke realiteit eruit ziet voor chri

bergen
Boekfragment

Bergen verzetten: zijn christenen met hun gebed tot alles in staat?

Ergens als een berg tegen opzien, dat is een gevleugelde uitdrukking waar iedereen wel een beeld bij heeft. In Nederland hoef je geen alpinist te zijn om de Vaalserberg te bedwingen, maar voor een fietser vergt het al enige training om in één keer bo

Henk Herbold en zijn vrouw
Verdieping

Draagmoeder of wensmoeder, wat zegt de Bijbel?

We leven in een tijd waarin de westerse samenleving reageerbuisbaby’s en draagmoederschap steeds meer normaal gaat vinden, schrijft evangelist Henk Herbold. Hoe moeten we die ontwikkeling zien en hoe is deze vanuit de Bijbel te duiden? Men spreekt mo

Insalvation
Nieuws

InSalvation en Reyer lanceren nieuwe single: Leeuw van Juda

Met ‘Leeuw van Juda’ lanceert InSalvation een nieuwe single. Voor deze indrukwekkende song over Jezus werkten Jafeth en Sifra Bekx samen met Reyer. De single kwam vrijdag uit op alle kanalen en gaat over het aanbidden en prijzen van Jezus in de hemel

gomes
Positief nieuws

Voormalig PSV-keeper is nu predikant: "Jezus heeft mijn leven veranderd"

Jarenlang was hij een ontzettend populaire keeper bij PSV. Dit weekend keert de Braziliaanse Heurelho Gomes voor even terug bij de voetbalclub uit Eindhoven. In gesprek met de NOS vertelt hij over zijn nieuwe leven als predikant. “Jezus heeft mijn le

Tom de Wal
Nieuws

Kamervragen over demoonuitdrijving bij kinderen met autisme door Tom de Wal

D66 en GroenLinks/PvdA hebben Kamervragen gesteld over de Frontrunners Ministries en Tom de Wal. De politieke partijen stellen zich voornamelijk zorgen te maken over het uitdrijven van demonen bij kinderen. Directe aanleiding daarvoor is een publicat

CVI
Nieuws

ZIEN: Demonstranten bij bijeenkomst CVI afgevoerd onder begeleiding van Joods vredelied

Een bijeenkomst van Christenen voor Israël (CVI) in het Friese Surhuisterveen is vrijdagavond ruw verstoord door pro-Palestina demonstranten. De schreeuwende demonstranten werden echter overstemd doordat het aanwezige publiek ‘Shalom Aleichem’ begon

ontmoetingsdag
Nieuws

Stichting Israël en de Bijbel organiseert ontmoetingsdag over wereldwijde impact 7 oktober

Stichting Israël en de Bijbel richt zich op de Ontmoetingsdag 9 mei vooral op de Joden buiten Israël en op de wereldwijde impact van ‘7 oktober’. Ver weg van IsraëlhuisSinds 1948 ligt de focus vaak op de Joden in Israël. Toch woont ruim de helft van