Is ons systeem voldoende ingericht op het aanpakken van machtsmisbruik van een kerkenraad?

God18 oktober 2019 Louis Meijer
Louis Meijer

Het zou niet goed zijn als kerkenraden hun werk niet meer in vertrouwen kunnen doen. In de afgelopen weken is er in de media veel te doen over het kerkenraadswerk dat onder druk lijkt komen te staan door een uitspraak van het Gerechtshof.

Van harte onderschrijf ik de waarde van het ambtelijk werk en het feit dat dit in vertrouwen moet kunnen plaatsvinden. Het is een vereiste dat het gemeentelid kan vertrouwen op een ambtsdrager aan wie iets wordt toevertrouwd. En meestal gaat het ook op die wijze en dat is iets om dankbaar voor te zijn. Het is dan ook helemaal niet nodig om te willen weten wat er op de kerkenraadsvergaderingen wel of niet over iemand wordt gezegd, er is over en weer vertrouwen.

In de media wordt veel aandacht besteed aan het feit dat door de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag, d.d. 17 september jl., de ruimte voor kerkenraden om hun werk te kunnen doen beperkt wordt. De media richten zich daarbij veelal op het notuleren van kerkenraadsvergaderingen. Dat is begrijpelijk, want de uitspraak is zo breed op te vatten dat notulen daaronder kunnen vallen. Die aandacht voor (alleen) de kerkenraden vind ik niet meer verrassend, wel typerend. Hoe komt het dat kerkrechtdeskundigen, op een uitzondering na, vooral ingaan op de positie van/gevolgen voor kerkenraden, maar geen aandacht hebben voor de positie van het kerklid dat tot de uitspraak onbeschermd was?

Het systeem is niet ingericht op het kunnen aanpakken van wanpraktijken en machtsmisbruik in/van een kerkenraad.

Wie zich heeft verdiept in de Dordtse kwestie is op de hoogte van het feit dat notulen daarin geen enkele rol spelen. Ze zijn eenvoudigweg niet opgevraagd door het kerklid en dus ook niet toegewezen door het Hof. De Dordtse kwestie handelt niet over pastorale zaken, ik zou zelfs willen zeggen: verre van dat. Als een van de hoofdrolspelers in de Dordtse kwestie vind ik inmiddels dat het tijd wordt om te reageren en enkele misverstanden uit de weg te ruimen.

Het Gerechtshof heeft in feite het vigerende kerkrecht gevolgd: ten tijde van conflicten/kerkelijke bezwaarprocedures dienen partijen over gelijke informatie te beschikken. De uitspraak van het Gerechtshof, en daarmee dus het toekennen van het inzagerecht op documenten aan het kerklid, is nadrukkelijk gelieerd aan een conflictsituatie. Het conflict was een half jaar na het ontstaan bijna uit de wereld, wat nog restte was het uitvoeren van genomen besluiten door de kerkenraad vanwege ernstig geschonden vertrouwen. De besluiten werden niet uitgevoerd, veroordelende brieven van een kerkenraadslid over het kerklid en nieuwe (tegenstrijdige) besluiten en een advies waarin geoordeeld wordt over het kerklid waren daar debet aan. Op 9 augustus jl. heb ik in het Nederlands Dagblad over de inhoud daarvan al het nodige te kennen gegeven. Het lijkt mij alleen al in het kader van hoor en wederhoor niet meer dan logisch dat daar door het desbetreffende kerklid naar gevraagd mag worden, zeker als een kerkenraad zegt uit te zijn op bijbelse verzoening met het kerklid. Ook op grond van de vigerende kerkorde had de kerkenraad om het conflict op te willen lossen gewoon transparant moeten zijn en inzage moeten willen geven. Het is in mijn ogen diep beschamend dat een kerkenraad zelfs het ambtsgeheim richting het kerklid heeft ingezet als schild om onder een (door het Gerechtshof gehonoreerd) verzoek om inzage uit te komen.

Ik heb de kwestie gemeld bij visitatoren en bij de interkerkelijke geschillencommissie. Beide instanties hebben geweigerd om zich te verdiepen in de praktijken van de kerkenraad, men was bang voor onrust in de gemeente en bang om zijn neutraliteit te verliezen. Het kerkelijke systeem van toezicht houden en hoor en wederhoor faalt, de rechtsbescherming van het kerklid is niet gewaarborgd. Het systeem is niet ingericht op het kunnen aanpakken van wanpraktijken en machtsmisbruik in/van een kerkenraad. Overigens biedt de nieuwe conceptkerkorde op dit punt het kerklid nog steeds geen enkele bescherming. Ontkennen we daarmee gewoon dat dergelijke wanpraktijken voor kunnen komen?

Bedenk daarbij ook dat het kerklid nog altijd met lege handen had gestaan als er geen voormalig ambtsdrager was geweest die bereid was om zijn ambtsgeheim te verbreken en openheid van zaken te verschaffen.

Het kerklid kon uiteindelijk (let wel: na 4,5 jaar de kerkelijke oplossing tevergeefs gezocht te hebben) dan ook niet anders dan zich te beroepen op haar inzagerechten bij de burgerlijke rechter. Niet omdat zij dat wilde, maar omdat zij hiertoe werd genoodzaakt door de weigerachtige opstelling van de kerkenraad en de falende rol van kerkelijke toezichthouders/instanties. En bedenk daarbij ook dat het kerklid nog altijd met lege handen had gestaan als er geen voormalig ambtsdrager was geweest die bereid was om zijn ambtsgeheim te verbreken en openheid van zaken te verschaffen. Waar ik het kerklid openheid van zaken wilde verschaffen, werd ook ik onder druk gezet door de kerkenraad vanwege mijn ambtsgeheim. Vergeten we dat het ambtsgeheim juist bedoeld is ter bescherming van het kerklid?

Dit maakt de vraag of kerkenraden hun werk nog wel kunnen doen mijns inziens irrelevant. De kern van het kerk-zijn wordt hier ernstig aangetast, er wordt op een niet-christelijke manier met kerkleden omgegaan. Het is mij een raadsel waarom men zich in gereformeerd Nederland druk blijft maken om de vrijheid van kerkenraden, terwijl juist deze vrijheid tot ernstige uitwassen kan leiden en die bovendien afgedekt worden door de kerkelijke instanties.

Ik wil u de vraag voorleggen of het bijbels is om een kerklid niet de kans te geven zich tegen smaad en laster te verweren en het kerklid vervolgens ook nog financieel te gronde te willen richten. Op wie is de bescherming van kerkenraadswerk gericht? Moeten we wat fout is ook niet gewoon als fout (durven) benoemen?

Praatmee

Beluister onze podcast

#316 Olga en Eric over een buitenechtelijke relatie en de kracht van vergeving
Beluister op soundcloud
Bekijk alle afleveringen
Of beluister op:

Meerartikelen

Ds. A.C. Uitslag
Video

CGK-predikant legt uit waarom Urk onvoorwaardelijk de kant van Israël kiest

“Op Urk zijn wij Israël-minded. Iedere keer als er een conflict uitbreekt, kiezen we onvoorwaardelijk de kant van Israël. Israël is immers het oude verbondsvolk. Wie God liefheeft, krijgt dat volk ook lief”, aldus ds. A.C. Uitslag. De christelijke ge

verwoeste kerk
Nieuws

Schrikbarende toename christenvervolging in India

“Met politiewagens vol komen ze het dorp in. We worden behandeld als criminelen.” Lokale evangelisten in India slaan alarm. Sinds begin februari leven christenen in deelstaat Chhattisgarh in grote angst. De nieuwe eerste minister, Vishnu Deo Sai, spr

Kerk
Nieuws

Oekraïense priester dood aangetroffen nadat hij door Russische troepen werd vastgehouden

In het Oekraïense dorpje Kalanchak is het stoffelijk overschot aangetroffen van de 59-jarige priester Stephan Podolchak. Dat meldt The Christian Post. De geestelijke is vermoedelijk door het toedoen van het Russische leger om het leven gekomen. Podol

Opperrabbijn
Column

De zegen en de vloek van sociale media

In zijn nieuwste dagboek gaat opperrabbijn Jacobs onder meer in op de zegen en de vloek van sociale media. Daarnaast gaat hij in op het incident in Middelburg waarbij hakenkruizen op een synagoge werden gespoten. De opperrabbijn betwijfelt of het om

Jalil Mashali
Nieuws

Christelijke taxichauffeur krijgt megaboete na plakken bijbelvers op voertuig 

Een christelijke taxichauffeur uit het Duitse Essen is onlangs door lokale autoriteiten op de bon geslingerd. Reden hiervoor is een sticker met een bijbelvers die de man op zijn voertuig plakte. Als de taxichauffeur weigert de sticker te verwijderen,

Mozambique
Nieuws

Islamitisch geweld in Mozambique neemt toe: Ook kerken en christenen doelwit

De situatie in het noorden van Mozambique blijft zorgelijk vanwege jihadistische aanvallen op de bevolking, het leger en op kerken. In tegenstelling tot sussende geluiden over de onrust in de provincie Cabo Delgado, neemt het geweld toe. Dat melden d

Ron van der Spoel
Video

In deze video behandelt Ron van der Spoel de zegenbede uit Numeri 6

Iedere zondag sluiten we onze kerkdienst af met de zegen en vaak is dat die uit Numeri 6: 'De Heere zegent u en behoede u. De Heere doet Zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig. De Heere verheft Zijn aangezicht over u en geve u vrede.' Deze z

ds. W. Pieters
Dagelijks leven

Refoweb-vragensteller: 'Ik geloof dat Jezus voor mij gestorven is, maar telkens slaat de angst toe'

'In Romeinen 6:16 gaat het over de twee soorten slaven. Of de slaaf van zonde tot dood, of van de gehoorzaamheid, tot gerechtigheid. Kan het zijn dat je je allebei die slaven voelt en bent (nee, toch?) Ik geloof dat Jezus ook voor mij gestorven is, m

Meerartikelen

André van Grol
Verdieping

Heviger vervolging leidt tot forse groei aantal christenen

De vervolging van christenen zal dit jaar verder toenemen. Wat zijn de trends en verwachtingen voor 2024? Digitale controle van bijvoorbeeld Chinese christenen is een van de zorgelijkste ontwikkelingen. Als eerste trend noem ik de doorgaande radicali

Ds. D.M. Heikoop over het verlangen naar God
Video

Ds. Heikoop bespreekt herkenbare geloofsvraag van dichter Psalm 42

Waarom is God nu niet nabij? Deze vraag kan heel herkenbaar zijn. Zo ook voor de dichter van Psalm 42. Hij voelt een afstand tot God en mist Gods nabijheid. In deze Psalm verwoord de dichter zijn verlangen om weer dicht bij Hem te zijn. Ds. D.M. Heik

Leo Fijen
Nieuws

KRO-NCRV-gezicht Leo Fijen presenteert zijn laatste Geloofsgesprek

Na ruim 14 jaar en 700 gesprekken voert Leo Fijen aanstaande zondag zijn laatste Geloofsgesprek. Het KRO-NCRV-gezicht presenteerde sinds januari 2010 het bekende zondagochtendprogramma waarin katholieken openhartig over hun geloof spreken. Het zondag

Adieu God?
Nieuws

Nieuw seizoen van ‘Adieu God?’ met Caroline van der Plas en John van den Heuvel

EO-presentator Tijs van den Brink trapt het dertiende seizoen van Adieu God? af met BBB-lijsttrekker Caroline van der Plas. Een nieuw seizoen met diepe gesprekken over geloof, ongeloof en alles wat daar tussenin zit. Andere gasten die hun verhalen de

Bevindelijke prediking
Recensie

Het boek ‘Bevindelijke prediking’ laat diversiteit aan visies op bevinding zien

De reacties op het boek 'Bevindelijke prediking' worden over het algemeen als ‘vriendelijk vrijblijvend’ getypeerd. Maar mogen bevindelijke preken op de snijtafel worden gelegd van zelfreflectie en wetenschap? Zo ja, dan komen er drie vragen aan de o

Johannes de Vries en Miriam Atya
Video

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power

Komende zondag zijn Johannes de Vries en Mariam Atya te gast bij Hour of Power. De Vries is sinds vorig jaar werkzaam voor Stichting Present Nederland, nadat hij jarenlang werkte als hoofd voorlichting namens de ChristenUnie in de Tweede Kamer. Atya

Arie-Jan Mulder
Column

Waarom eten en drinken we samen tijdens het avondmaal?

Op de televisie wordt verslag gedaan van een staatsbezoek. Buitenlandse diplomaten zijn in ons land te gast, en worden vorstelijk ontvangen. De vriendschap tussen beide landen wordt gevierd met een staatsbanket, een officiële maaltijd met de belangri

Anne van der Bijl
Boekfragment

Vuur de kanonnen van de Heer niet af met het buskruit van de duivel

Ben jij klaar om de confrontatie aan te gaan met de reus die God in jouw leven toelaat? Misschien weet je dat niet zeker totdat je tegenover hem staat. Toch zijn er een aantal dingen die erop wijzen dat je er klaar voor bent.  De echte strijd tegen G

Casey Tait
Interview

Casey Tait verhuisde naar Jeruzalem: "Ik wilde begrijpen waarom Israël belangrijk is voor God"

In Jeruzalem leeft een jonge vrouw met een bijzonder verhaal en roeping. De Amerikaanse Casey Tait verruilde de uitgestrekte vlaktes van North Carolina voor het Midden-Oosten, en heeft haar thuis gevonden in Israël. Een land dat nu verscheurd wordt d

prof. dr. Henk van den Belt
Preekverslag

Prof. dr. Van den Belt over bloedwraak in de Bijbel: “De wortel van de doodslag leeft ook in ons hart”

“De moord van Kaïn op Abel was geen vlaag van verstandsverbijstering. Het heeft een diepe wortel: concurrentiestrijd en het gevoel de mindere te zijn”, maakt prof. dr. Henk van den Belt duidelijk. Naar aanleiding van de moord van Kaïn op Abel in Gene

Leah
Nieuws

Zes jaar na haar ontvoering inspireert dit Nigeriaanse christelijke meisje nog steeds

Zes jaar geleden werd Leah Sharibu, een 14-jarig plattelandsmeisje in Nigeria, ontvoerd van school. Omdat ze haar christelijke geloof niet opgaf, kwam ze nooit vrij. Vriendinnen vertellen hoe Leah’s standvastigheid hen bemoedigd heeft. En hoe ze hope

Wilkin van de Kamp
Video

Volgens Wilkin van de Kamp is Jezus de enige 'foto' die we van God hebben

"Je zou kunnen zeggen dat Jezus de enige foto is die we van God hebben ontvangen", merkt Wilkin van de Kamp op in een nieuwe aflevering van de serie 'Begin je dag met God.' De bekende christelijke auteur en spreker merkt op dat Jezus exact toont hoe