De hoogbegaafde jongere bestaat niet, stelt Jenny Tamminga. De hoogbegaafdheidsexpert vertelt wat kenmerken zijn waaraan we hoogbegaafdheid kunnen herkennen en hoe dat kansen biedt voor kerken. “Ze hebben vaak een creatief denkvermogen en kunnen snel verbanden en oplossingen zien, maar willen ook graag het naadje van de kous weten. De meeste hoogbegaafde jongeren willen argumenten horen of bewijs zien voor ze iets aannemen,” vertelt de onderwijsadviseur van Driestar educatief.

“Ze zijn meestal snel van begrip, hebben een hoog leertempo en kunnen kennis goed toepassen. Vaak zijn ze taalvaardig. Als je voor een groep staat, bijvoorbeeld tijdens een catechisatie, kan het lastig zijn dat ze lang doorvragen als iets wordt uitgelegd. Ja, ze gaan graag de diepte in. Dat kan heel storend zijn wanneer je als predikant of leraar een bepaald punt wilt overbrengen.

Veel van deze jongeren hebben de neiging om als het ware boven de materie te hangen, buiten de ‘normale’ kaders. Hoogbegaafden zijn soms al vijf stappen verder dan de persoon naast zich. Omdat ze over het algemeen veel weten en origineel kunnen denken, zijn ze geneigd om de leiding te nemen. Van de leraar of catecheet wordt dan goede argumentatie verwacht.

Dit is echter niet het hele verhaal,” vertelt Tamminga. “Niet alle jongeren zijn hetzelfde. Sommigen laten deze kenmerken juist helemaal niet zien. Bijvoorbeeld omdat ze zich willen conformeren aan de groep. Ze gaan hun vermogens dan verbergen en niet meer goed meedoen. Uiteindelijk is dat heel negatief. Het gevaar van een depressie of afzetten tegen de groep of de leraar en catecheet ligt dan op de loer. Het is goed om daar als opvoeder ook oog voor te hebben.”

“Iedereen wil gezien worden en op zijn eigen manier een kans krijgen. Jongeren helpen hun gaven en talenten te ontwikkelen is denk ik ook de opdracht in Gods Koninkrijk. Vanuit die grondhouding kun je de vraag stellen: Wat willen we onze kinderen meegeven over geloven en hoe kan ik dat bereiken in een groep verschillende jongeren? De meeste jongeren hebben veel herhaling nodig, maar deze jongeren hebben daar vaak een hekel aan. Ook op catechisatie kun je daarvoor aanpassingen doen. Denk aan het aanbieden van een verrijkingsprogramma met verdiepingsvragen bij de preek of tijdens de catechisatie werken met verdiepende vragen en opdrachten waar snelle jongeren alvast mee aan de slag kunnen.

Maak ook tijd en ruimte om geloofsvragen te stellen en te bespreken, soms ook op een ander moment dan tijdens catechisatie. Vertel dan waarom je dat doet, zodat de jongeren begrijpen waarom hun vraag nu niet wordt behandeld."

“De uitdaging is om hun sterke kanten te benutten en ze verantwoordelijkheid te geven in de kerk. Iemand die graag het voortouw neemt, kan de organisatie van de kindercrèche doen. Een jongere die goed is met ict kan de beamer bedienen en een organisatorisch talent kun je inzetten voor het regelen van een activiteit voor een goed doel. Veel hoogbegaafden zijn vindingrijk. En voor catechisatie kun hoogbegaafde jongeren specifieke opdrachten geven. Bij je onderwijs over Gods schepping kunnen zij een mooie poster maken en er vanuit een bijbelgedeelte uitleg bijgeven.

“Aan de hand van christelijke lectuur bespraken we aan de eettafel vaak een bepaald onderwerp. Zo gingen we bijvoorbeeld aan de slag met het boek Prediker. Wat is de essentie van geloven? Dit soort vragen kwamen aan de orde. In Prediker vinden we geen eenvoudige Bijbelverhalen. Het is poëzie. Onze gesprekken waren daardoor niet oppervlakkig en dat heeft ons geholpen in de zoektocht naar de kern van geloof.

Diepgaande gesprekken voeren is mooi, maar het heeft ook een andere kant. Hoogbegaafde kinderen gaan graag de diepte in, ook op geestelijk gebied. Geloven is echter niet rationeel, God kunnen we niet begrijpen of beredeneren. De Bijbel geeft ook niet altijd antwoord op onze vragen. Soms gaat dat ten koste van de motivatie om naar de kerk te gaan. Dat komt ook doordat in een gemiddelde preek van een predikant veel herhaling zit. Als het te lang duurt, haakt de hoogbegaafde kerkganger af.”

“De gedachte dat hoogbegaafde kinderen zich wel redden. Een gemiddelde hoogbegaafde heeft een IQ van 130. In een kerk of jeugdvereniging is zit slechts een klein groepje mensen op hetzelfde niveau. Om die reden haken hoogbegaafden af tijdens een preek, uitleg of vergadering. Terwijl zij in hun hoofd al een oplossing hebben gevonden, is de rest nog lang niet zover. Daardoor kunnen zij zich eenzaam voelen.

Als een hoogbegaafde de kerk verlaat, is dat in veel gevallen omdat hij of zij zich niet thuis voelt in de gemeenschap. Het is eenzaam om te ervaren dat je anders bent en afwijkt van de gemiddelde norm. Terwijl een ander zegt: ‘Geloof gewoon dat God bestaat en doe niet zo moeilijk’, willen hoogbegaafden hier graag over door praten, argumenten horen en hun vragen en twijfels uiten. Neem ook hen serieus.”

“Door als een gemeenschap te functioneren, ieders gaven en talenten te herkennen en in te zetten. Als we ook deze kinderen en volwassenen vast willen houden in de kerk, zullen we hun bijzondere capaciteiten moeten zien en ze een veilige, zinvolle plek geven waar ook zij zich thuis voelen. Een concrete mogelijkheid is bijvoorbeeld om slimme jongeren een eigen groepje te laten vormen waarin ze hun vragen kunnen stellen en hun ideeën ventileren. Een soort denktank. Zie het niet als een luxeprobleem dat er jongeren zijn die echt slimmer zijn dan anderen, maar realiseer je hoe het voor hen voelt om anders te zijn. Laten we ons best doen om voor iedereen een thuisgevoel te creëren.”

Lees ook: