In de VPE waait de wind hoorbaar door de bomen nu er een voorstel ligt om de huidige bestuursconstructie te vervangen door een zogenaamd bedieningenmodel (ook wel geclaimd als ‘apostolisch model’). Gemeenteleden van betrokken VPE-gemeenten zullen waarschijnlijk niet eens weten wat het inhoudt. Laat staan wat de impact zal zijn van deze wending binnen de VPE op eigen gemeente. Onrust geeft het wel.

Bedieningen als gaven
Ergens is deze consternatie jammer. Gods gedachte met de bedoelde bedieningen (soms ‘de vijfvoudige bediening’ genoemd), is eigenlijk heel mooi. Paulus laat namelijk zien hoe God mensen met gaven heeft, maar ook mensen als gaven geeft aan Zijn Lichaam: bedieningen. Je zou kunnen zeggen dat Jezus in feite ‘cadeautjes’ aan Zijn Lichaam geeft in de vorm van apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars. En dit gewoon om iedereen te doen groeien naar geestelijke volwassenheid, zodat we uiteindelijk gaan lijken op Hem. Wat minstens zo mooi is: bedieningen zorgen ervoor dat iedereen wordt toegerust om te gaan bedienen (Efeze 4:7-16).

Dat laatste geeft te denken. Als de huidige gemeenten en bedieningen die samen de VPE vormen al bedienende zijn, waar is zo’n extra, overkoepelende raad van bedieningen dan precies voor nodig? Zou een gewoon bestuur dan niet voldoen voor organisatorische zaken?

Het voorstel om bedieningen te laten besturen, roept ook onvermijdelijk vragen op rondom het selectieproces. Wie selecteert deze bedieningen voor de raad op het moment dat de stemmen van de ALV niet meer doorslaggevend zijn? En hoe worden zulke bedieningen (h)erkent? En als dat bekend is, stapt het zittende bestuur dan eerst terug om te onderzoeken of ze zelf aan de selectiecriteria voldoen?

Normaliter pakt een bedieningscadeau voordelig uit als blijkt dat zo’n persoon inderdaad een geschenk uit de hemel is. Maar wat als het een kat in de zak blijkt te zijn? Wat als een selecte groep van ons-kent-ons bedieningen elkaar in het zadel houdt? Hoe wordt integriteit gewaarborgd en belangenverstrengeling vermeden onder VPE-bedieningen?  

Een gegeven paard
Moeilijk is het overigens niet om te beoordelen of een bediening een Godsgeschenk is. Aan de vruchten herken je immers de boom. Zo is al redelijk snel in te schatten of iemand een presentje of een pijnpuntje zal zijn voor de gemeenschap. Vooral als daar nog gebed aan toe wordt gevoegd. Genoeg mooie voorbeelden.

Feit is wel, een gegeven paard mag je niet in de bek kijken. Dus voor je zo’n bedieningspaard de kar laat trekken, is het wellicht wijs om te checken of de persoon rechte sporen in het land heeft getrokken en oogst kan meebrengen. Dan weet je of er daadwerkelijk een werkpaard staat te ploegen of dat je toch met een paradepaardje te maken hebt. Minder mooie voorbeelden van bedieningen die zich ontpopten als miniatuur paus binnen protestantse setting, zijn immers ook bekend.

Zo eiste ooit iemand die zichzelf als apostel beschouwde van mij, om hem te erkennen als ‘meerdere bediening’. Ik kreeg spontaan de Orwelliaanse gedachte: “All ministries are equal, but some ministries are more equal than others”. Dit was een merkwaardige houding voor een apostel. Immers, als Jezus als Hoeksteen, Johannes de Doper de grootste noemde (Matt. 11:11), die op zijn beurt als profeet wist dat hij minder moest worden en Christus meer (Joh. 3:30), dan geeft dit een indruk van hoe bedieningen met elkaar zouden moeten omgaan: altijd de ander uitnemender achtende, nooit hiërarchisch topdown.

Onzichtbaar fundament
Het Woord zegt dat wij samen een geestelijk huis vormen van levende stenen (1 Pet. 2:5), maar ook dat de Kerk van Christus wordt gebouwd op het fundament van apostelen en profeten (Efe.2:20). Vandaar dat het bedieningen niet past om zichzelf boven iemand anders te plaatsen. Ja, een fundament is een zwaargewicht, maar juist daarom hoort het niet bovenop. Het ligt in de grond. Diep in de modder. Onzichtbaar. Geen mens is ooit geboeid door het prachtige, sterke fundament van een huis. En dat hoeft ook niet.

Bedieningen zijn als vaders voor de gemeenschap, weten we van Paulus. En een pappa is geen CEO. Als vader hoef ik ook geen credit voor het verschonen van luiers, het draaiende houden van het huishouden, het voorzien in schoolgeld, enzovoort. Ik ben vader. Ik hoef niemand te vragen me dat te noemen. Maar dat is mijn rol. Ik dien het gezin. Het gezin dient mij niet. Natuurlijk staat geen gebouw zonder fundament, maar fundamenten zijn onzichtbaar. Ik moet overigens de leider nog tegenkomen die zichzelf dát ten doel stelt...

Misschien ligt daar juist de valkuil waar sommigen binnen de VPE zenuwachtig van worden. Termen als apostel, profeet, evangelist, etc. kunnen makkelijk worden gehanteerd alsof het om titels en posities zou gaan. Dit terwijl het in de Bijbel gewoon een taakaanduiding is. Net zo min als een bakker of bouwvakker zich kan beroepen op een bepaalde autoriteit vanwege het feit dat hij bakker of bouwvakker is, kan een apostel ook geen rangorde aan zijn taak ontlenen. Vandaar dat Paulus als ‘broekie’ de apostel Petrus zonder aarzeling publiekelijk confronteerde (Gal. 2:11). Maar als leden nu al het gevoel krijgen monddood te worden gemaakt, past zoiets dan nog wel binnen het apostolische model wat er nu op de VPE-tafel ligt?

Bedrukkende bedekkingsleer
Doorgaans zullen bedieningen niet autoritair starten. Maar zodra succes wordt vertaald met aantallen, kan de organisatie van een groter groeiende kerk zo’n bediening voorbij haar fundamentele rol trekken. Wanneer de categorie ‘senior pastor’ zich vervolgens aandient, blijkt menig bediening vatbaar om zichzelf te beschouwen als een geestelijke autoriteit die een ‘geestelijke bedekking’ vormt voor de gelovigen. Deze gedachtegang staat bekend als de ‘bedekkingsleer’ en duikt regelmatig op in de kerkgeschiedenis. Die leer voedt een bestuurlijke gedachtegoed voor bedieningen, met alle gevolgen van dien. Behalve dat dit idee van een armoedig staaltje exegese getuigt, is het potentieel ook gevaarlijk voor een gezonde groei van de christelijke gemeenschap.

Als bedieningen zich namelijk opwerpen als bedekking voor de gelovigen, wordt het fundament bovenop het huis gelegd. Dit heeft helaas in Nederland ook al talloze schapen en gemeenten klem gezet die doorgaans de ‘gezalfde des Heren’ niet willen of mogen tegenspreken. Niemand wil immers God ongehoorzaam zijn of leven in rebellie tegen de goddelijke orde...

Dezelfde spanning is voelbaar bij deze en gene binnen de VPE . Vandaar die terechte verontrusting: Wat gaan die bedieningen doen? Hoe ver gaat hun invloed? En waarom het huidige beslissingsorgaan verruilen voor een overkoepelend orgaan van bedieningen? Goeie vragen. En net als met pakjesavond, klopt ons hart vol verwachting om te horen hoe deze bedieningscadeautjes binnen de VPE uitpakken.

Bedieningen bedienen. Besturen besturen
De Bijbel is er duidelijk over: bedieningen begeleiden de gelovigen in hun groei naar het beeld van Christus. Dit is een voorbeeldfunctie. Nergens uit de Bijbel is te destilleren dat Jezus of de apostelen bezig waren met het leiden van een organisatie. Zij maakten discipelen. Dat was de opdracht.

Besturen moeten processen bewaken en aansturen. Bedieningen bespoedigen groei en laten los. Telkens wanneer bedieningen hun rol als gave gaandeweg gaan interpreteren als een bestuurlijke functie, neigen ze te vervallen in managementachtig leiderschap en leidt het Lichaam van Christus verlies. Dit maakt het namelijk onmogelijk voor mensen om van bedieningen af te kijken hoe je nu precies discipelen maakt en tot volwassenheid brengt. Sterker nog, op een gegeven moment blijft er slechts een soort geestelijke CEO over die misschien wel preekt, maar zelf helemaal geen discipelen meer maakt, omdat bestuurlijke en organisatorische zaken prioriteit krijgen. En dat terwijl je voor besturen nu juist mensen hebt met een speciale gave! (Rom. 12:8)

Misschien is dit wel de reden dat Jezus geen megakerk van de grond trok. Hij vertrouwde alles wat Hij had aan slechts 11 discipelen toe. En de apostelen volgden dit voorbeeld. Besturen en organiseren lieten zij aan anderen over, die zelf wijze, geestvervulde mensen vonden voor dat soort taken (Hand. 6:3). Ook het aanstellen van die mensen door handoplegging was geen apostolisch bestuursvorm. Er vonden geen intakegesprekken, DiSC-evaluaties, of selectieronden plaats. De vijfvoudige bediening van de eerste gemeente wist wat hun plek was: ‘voortdurend gebed en de bediening van het Woord’ (v.4).

Daarmee is een besturende bedieningenraad eigenlijk een contradictio in terminis. Bedieningen doen weliswaar iedereen in liefde toegroeien naar het Hoofd (Efe. 4:15), maar nemen zelf geen hoofdschap. Zoiets botst fundamenteel.
 
Inmiddels ligt er genoeg kerkgeschiedenis die laat zien dat organisaties er goed aan doen om bedieningen mensen te laten bouwen, terwijl besturen het beste organisaties kunnen besturen. Zo blijven de bedieningen sterk in het mensen toerusten tot dienstbetoon en groeit het Lichaam van Christus maximaal, doordat het gebedsniveau en de Woorddiepte van bedieningen optimaal blijft ten dienste van allen.

Gaan we ooit nog een ideaalplaatje zien van ‘hoe-het-heurt’? Nee. Dat denk ik niet. Maar dat hoeft ook niet. Het is maar goed dat Jezus Zelf Zijn kerk bouwt (Matt. 16:18). De tijd zal leren, en bij de Troon zullen we horen, hoe vaak en hoe vloeiend Hem dat afging in ons landje.

Benaiah is spreker, schrijver en trainingsspecialist.