De Preektocht is een jaarlijks initiatief waarin de klassieke Viervoudige Schriftzin wordt uitgewerkt voor de hedendaagse preekvoorbereiding. Vanuit de benadering die tijdens de Preektocht wordt gevolgd, wordt deze oude wijze van Schriftuitleg systematisch toegepast op de voorbereiding van de prediking. Sinds 2022 wordt ieder jaar één van de betekenislagen afzonderlijk uitgediept. Na eerdere bijeenkomsten over de Viervoudige Schriftzin als geheel, de Lectio Divina, de invloed van de Alexandrijnse en Antiocheense scholen en de sensus moralis, stond dit jaar de sensus anagogicus centraal.

Een klassieke hermeneutische benadering
Tijdens de studiedag verzorgde prof. dr. Marten van Willigen (Theologische Universiteit Apeldoorn) een college over de wijze waarop de Vroege Kerk Christus' opdracht om het goede te doen verstond. Vervolgens werkte ds. K.H. (Karel) Bogerd in een praktisch werkcollege uit hoe de anagogische/eschatologische betekenis van een Bijbeltekst volgens de klassieke hermeneutische traditie een plaats kan krijgen in de voorbereiding van een preek. Evan Bogerd (cantor-organist Westerkerk Amsterdam) zorgde voor de muzikale omlijsting.

Binnen de benadering van de Preektocht worden daarbij vier samenhangende vragen onderscheiden:

Wat staat er geschreven? (de letterlijke betekenis in het verband)
Waarom spreekt de tekst zo? (de geestelijke of typologische betekenis)
Waartoe roept God Zijn gemeente? (de morele betekenis, sensus moralis)
Waarvoor opent God in deze tekst het perspectief van tijd en eeuwigheid? (de anagogische betekenis)

Volgens ds. Karel Bogerd vormt juist deze laatste vraag een wezenlijk onderdeel van de klassieke christelijke uitlegtraditie. Zij richt de blik op de voleinding van Gods Koninkrijk en op de hoop die het Evangelie verkondigt.

De anagogische/eschatologische betekenis in de Vroege Kerk
Prof. dr. Marten van Willigen plaatste de sensus anagogicus in het bredere kader van de christelijke Schriftuitleg in de Vroege Kerk. Hij liet zien dat de anagogische betekenislaag in de traditie van de kerk werd verstaan als de uitleg die de hoorder richt op het uiteindelijke doel van Gods handelen: de gemeenschap met God en de lofprijzing van de drie-enige God.

Van Willigen legde uit dat de sensus anagogicus in de ontwikkeling van de Schriftuitleg werd toegevoegd aan de andere betekenislagen. Waar de letterlijke betekenis vraagt wat er in de tekst staat, richt de anagogische betekenis zich op de uiteindelijke bestemming waarheen Gods handelen de mens leidt.

Aan de hand van voorbeelden uit de uitleg van Johannes Chrysostomus liet Van Willigen zien hoe de anagogische Schriftuitleg het denken van mensen op een hoger plan brengt. De hoorder wordt weggeleid van een uitsluitend aardse gerichtheid en wordt opgewekt om de ogen van het geloof te richten op de dingen die eeuwig zijn. Daarmee krijgt de sensus anagogicus een sterk eschatologisch karakter: het huidige leven wordt verstaan vanuit de toekomstige werkelijkheid bij God.

Geestverheffing
Een belangrijk uitgangspunt van het werkcollege is het begrip Sursum Corda – "Verheft uw harten". Aan de hand van Psalm 25:1 ("Tot U, HEERE, hef ik mijn ziel op") laat Bogerd zien hoe de anagogische betekenislaag de hoorder uitnodigt de Schrift te lezen vanuit Gods perspectief.

Hij verbindt dit met de klassieke avondmaalsliturgie, waarin de gemeente wordt opgeroepen haar hart omhoog te verheffen naar Christus, Die aan de rechterhand van de Vader regeert. Vanuit deze benadering wordt de anagogische/eschatologische betekenis verstaan als een geestelijke verheffing die uiteindelijk haar grond vindt in Christus' vernedering, opstanding en verhoging.

Van tijd naar eeuwigheid en omgekeerd
Tijdens het werkcollege werken de deelnemers aan de hand van Lukas 13:22-30 – de woorden van Christus over de enge poort – stap voor stap een preekschets uit.

De deelnemers onderzoeken eerst de letterlijke betekenis van de tekst, vervolgens de geestelijke of typologische betekenis, daarna de morele betekenis en ten slotte de anagogische betekenis. Daarbij staat de vraag centraal hoe de gekozen Schriftwoorden spreken over Gods toekomst, over oordeel en genade, over het Koninkrijk van God en over de hoop die Christus aan Zijn gemeente schenkt.

Volgens Bogerd verdient de anagogische betekenislaag in de prediking hernieuwde aandacht. "Deze betekenislaag nodigt uit om een Bijbeltekst te lezen vanuit Gods perspectief op tijd en eeuwigheid. Zij richt de blik op Christus' Koninkrijk dat gekomen is en komende is en stelt de vraag wat er vanuit God gedacht op het spel staat. Zo mag de prediking niet alleen het verleden verklaren en het heden aanspreken, maar de gemeente ook met een opgeheven hoofd leren leven uit de hoop op Gods toekomst.

In die zin heeft de anagogische uitleg een Sursum Corda-karakter: als langs een Jakobsladder wordt de gemeente vanuit het hemelse perspectief van God geleid om de werkelijkheid van beneden te leren bezien vanuit God in Christus. Niet de mens klimt uit eigen kracht op naar God, maar Christus heeft de weg geopend door Zich te vernederen, is verhoogd aan de rechterhand van de Vader en zal wederkomen in heerlijkheid."

Een groeiende studiereeks
Met de vijfde Preektocht is inmiddels een doorlopende studiereeks ontstaan over de toepassing van de Viervoudige Schriftzin in de preekvoorbereiding. De eerdere edities behandelden achtereenvolgens de grondslagen van de Viervoudige Schriftzin, de verhouding tot de Lectio Divina, de invloed van de Alexandrijnse en Antiocheense scholen en de sensus moralis. De bijeenkomst van 2026 vormt daarop een vervolg met een uitgebreide behandeling van de sensus anagogicus.

Bekijk hieronder de vijfde preektocht terug: 

Ook de vier eerdere Preektochten zijn via YouTube beschikbaar. Samen vormen zij een gratis studiereeks voor predikanten, theologiestudenten en andere belangstellenden die zich willen verdiepen in de klassieke christelijke hermeneutiek en de voorbereiding van de prediking.

De organisatoren spreken de wens uit dat deze colleges mogen bijdragen aan een hernieuwde bezinning op de prediking, waarin niet alleen de betekenis van de Bijbeltekst voor verleden en heden klinkt, maar ook de levende hoop op Gods komende Koninkrijk.