Afgelopen woensdag, 1 april, overleed Tass Saada. In ons land bekend van zijn boeken Arafat was mijn held, Een geest van terreur en, recentelijk, Nieuwe hoop op vrede. En van zijn vele spreekbeurten in ons land, waarin hij zijn getuigenis gaf en vertelde over zijn werk als vredestichter tussen Joden en Palestijnen, en als evangelist onder zijn Palestijnse volksgenoten. Engelsen zeggen weleens over persoonlijkheden: ‘He is larger than life.’ Het is een predicaat dat je gemakkelijk aan Tass kunt meegeven.

Hij was iemand. Stond ergens voor. Leefde voluit. Het leek alsof hij onverwoestbaar was. Dat bleek afgelopen woensdag anders. Broos en alleen overleed hij in een ziekenhuis in Amman. Broos, omdat zijn lichaam door een val niet meer functioneerde. Alleen, omdat door de oorlog in het Midden-Oosten zijn dierbaren niet konden overvliegen naar Amman om aan zijn bed te komen zitten.

Arafat was zijn held
In 2008 was ik nog maar een paar maanden werkzaam voor Uitgeverij Gideon, toen ik met de toenmalige uitgever Gerrit Hoekstra mee mocht naar de Frankfurter Buchmesse. Zijn boek Once an Arafat Man was net uit in Amerika en werd door zijn uitgever uiteraard uitvoerig aangeprezen. Ik mocht een fysiek exemplaar meenemen naar huis en ik weet nog dat ik in de week na Frankfurt op een avond rond een uur of tien tegen mijn vrouw zei: ‘Ik maak nog even een beginnetje in dit boek en dan kom ik naar bed.’ Rond een uur of drie ’s nachts deed ik het boek dicht en wist ik: dit boek wil ik uitgeven! 

Het zou sowieso een boek van mijlpalen worden. Niet alleen was het de eerste in mijn carrière als uitgever die ik las en positief beoordeelde. Het zou ook het eerste boek worden dat ik zelf vertaalde en waarvan mijn vrouw namens Gideon de redactie en correctie helemaal deed. Zo’n boek heeft een speciaal plekje in je herinnering!

In september 2011 kwam de Nederlandse versie van Once an Arafat Man uit, onder de titel Arafat was mijn held. Eigenlijk is het boek één groot getuigenis over iemand die Tass’ held was, Yasser Arafat, en Iemand die zijn held werd: Jezus Christus. Het boek bestaat uit drie delen. In Hoe ik leerde haten vertelt Tass over zijn jeugd en radicalisering. Hij werd geboren in 1951 in een vluchtelingenkamp in de Gazastrook, groeide op in Saoedi-Arabië en Qatar. De Arabische verliezen tijdens de Zesdaagse Oorlog hadden grote impact op Tass. Toen korte tijd later Yasser Arafat bij zijn familie op bezoek kwam in Qatar, wist Tass het zeker: hij zou zich gaan inzetten voor de bevrijding van Palestina van de Joodse bezetter. Zonder toestemming van zijn ouders sloot hij zich aan bij Fatah, waar hij vanwege zijn meedogenloosheid al snel de bijnaam ‘de slager’ kreeg. Hij werd sluipschutter, met de speciale taak om politieke tegenstanders van Fatah en Arafat, Jood en Palestijn, uit de weg te ruimen. Ook was hij enkele malen de persoonlijk chauffeur van Arafat. 

Door een list van zijn familie, die hem inmiddels hadden opgespoord, werd hij teruggelokt naar Qatar. Eenmaal aangekomen nam zijn vader hem zijn paspoort af en zat Tass gevangen. Zo ervoer hij dat. Enkele jaren lang maakte hij zijn ouders het leven zo zuur dat ze hem uiteindelijk toestemming gaven om naar een neef in Amerika te vertrekken. In Amerika leert hij zijn vrouw kennen, krijgt hij een gezin, Amerikaans staatsburgerschap en wordt hij een succesvol zakenman in de horeca. Ondernemen zit in zijn bloed.

Maar ondanks al deze mooie ontwikkelingen knaagt er vanbinnen van alles bij Tass. Hij heeft geen vrede, en nog altijd maakt hij het de mensen om hem heen lastig. Tot zijn goede vriend Charlie Sharpe hem op een dag, na achttien jaar vriendschap, wijst op Jezus Christus en het evangelie. Tass heeft een bijzondere ontmoeting met Jezus, die hij beschrijft in het deel Hoe ik leerde liefhebben. De ochtend na zijn bekering zakt hij op zijn knieën om te bidden en hij hoort zijn eigen stem zeggen: ‘O, God, zegen Uw volk Israël. Heer, breng hen terug in het Beloofde Land. Laat hun zien dat U hun God bent.’ Hij schrikt en belt meteen vriend Charlie op: ‘Eh, Charlie. Jezus is toch geen Jood, hè?’ Charlie kan dat moeilijk ontkennen, en zo begint geleidelijk de houding van Tass ten aanzien van de Joden te veranderen.

Iedereen die een spreekbeurt van hem heeft bijgewoond in Nederland, heeft hem horen vertellen hoe hij de Bijbel begon te bestuderen en in de Bergrede las: ‘Zalig zijn de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.’ Huilend vroeg Tass aan God: ‘Heer, maak mij zo’n vredestichter.’ Om enkele verzen verder te lezen: ‘Heb uw vijanden lief; zegen hen die u vervloeken; doe goed aan hen die u haten’. Woedend springt Tass op, balt zijn vuist en roept het uit tegen God: ‘Nooit, nooit zal ik van de Joden houden!’ Maar de Heilige Geest fluistert hem toe en opnieuw breekt Tass in huilen uit. Zijn hart verandert, God neemt zijn haat tegen Joden weg. Het laatste deel van Arafat was mijn held, Op weg naar verzoening, beschrijft hoe verzoening tussen Joden en Palestijnen eruit zou kunnen zien. Daarbij wordt uitgegaan van het Woord van God, de beloften aan Ismaël en het volbrachte werk van de Heere Jezus.

Vredestichter
Tass wordt een vredestichter. Met organisaties als Seeds of Hope, Hope for Ishmael en Hope of Peace zet hij zich in voor de verkondiging van het evangelie aan zijn Palestijnse volksgenoten en voor verzoening tussen Joden en Palestijnen. Aanvankelijk doet hij dat vanuit de Gazastrook, tot Hamas hem het leven en werken daar onmogelijk maakt. Hij verhuist naar Jericho.

Als IS opkomt, besluit Tass dat het tijd is om een nieuw boek te schrijven, Een geest van terreur. Hij ziet het als zijn verantwoordelijkheid om aan christenen duidelijk te maken waar islamitische terroristische organisaties voeding vinden voor hun daden. Maar zijn diepere drijfveer voor het boek is christenen laten inzien dat ze niet bang moeten zijn voor de dreiging van de islam, maar de geestelijke nood moeten gaan herkennen die veel moslims met zich meedragen. Ze kennen geen vrede, geen geloofszekerheid, zien wat er in hun landen gebeurt en ze hunkeren, vaak onwetend, naar de diepe vrede en rust die alleen God kan geven. 

Tijdens het uitgeefproces van de Nederlandse versie van dat boek, zoek ik hem, samen met een collega, op in Jericho en samen werken we aan een aantal hoofdstukken van het boek. Tass is dan al twee keer in Nederland geweest voor spreekbeurten, maar ik denk dat onze vriendschap door deze week in Jericho definitief beklonken wordt. We voeren veel mooie gesprekken, maken een bijbelstudie met Arabische broeders en zusters mee bij hem thuis, en Tass neemt ons mee naar het oudste deel van Jeruzalem en de graftuin. Hoe bijzonder dat hij nu kort voor Pasen is gestorven, volgens sommigen op dezelfde dag als de dag waarop Jezus stierf. Hoe vaak zijn mijn gedachten in de afgelopen dagen niet van Tass, naar Pasen en naar de graftuin gegaan!

Het valt me op tijdens dat bezoek hoeveel vriendschappen Tass heeft met Joden, zowel orthodoxe Joden als seculiere Joden als Messiasbelijdende Joden. Eén van die vriendschappen is met Emanuel Shahaf, een voormalig Mossad-medewerker en adviseur van het Israëlische ministerie van Algemene Zaken. In augustus 2023 belt Tass me op met de vraag of ik het boek van Emanuel zou willen uitgeven in het Nederlands. In september lees ik het boek en laat ik aan Tass weten dat ik het boek zelf niet interessant genoeg vind, maar dat Emanuels visie op vrede en verzoening wel een apart boek verdient.

Taysir Abu Saada en Emanuel Shahaf

Het wordt 7 oktober 2023. Hamas pleegt zijn traumatische aanslagen in Israël en de Gaza-oorlog begint. In december 2023 besluiten we met z’n drieën dat het tijd wordt om dat boek te gaan maken. In maart 2023 zitten we tien dagen met elkaar in een huisje in de Ardennen om aan het boek te werken. Elke dag hebben we drie sessies waarin we alle thema’s van het boek doorspreken, opnemen en omzetten naar tekst. Vrijwel elke sessie wordt meermaals onderbroken door telefoontjes vanuit Israël en de Gazastrook, waar het geweld in alle hevigheid gaande is.

Tijdens een van die telefoontjes belt een medewerker van Tass huilend op vanuit de Gazastrook, omdat het kinderdagverblijf dat ze daar runnen is verwoest door Israëlische raketten. Meeluisterend hoor je de drones overvliegen. Het bijzondere is dat ik er getuige van mag zijn hoe het geweld op geen enkele manier schade toebrengt aan de vriendschap tussen de Jood Emanuel en de Gazaan Tass. Ze troosten elkaar, bemoedigen elkaar, huilen samen en pakken met elkaar de draad van het boek weer op. Hun liefde voor elkaar laat zien: het is mogelijk! 

Het is mogelijk om elkaar als gezworen vijanden te vinden. Het is mogelijk om elkaar als broeders te gaan liefhebben. Om vriendschappen te sluiten. Het land samen te delen. De weg van de vrede met elkaar te bewandelen. Er is een realistische Nieuwe hoop op vrede, zoals het derde boek gaat heten.

Het boek verschijnt in het najaar van 2025 in het Nederlands en in het Engels, onder de titel Shared Sovereignty. We zijn vastbesloten om met elkaar zoveel mogelijk mensen te bereiken met deze boodschap en hun getuigenis. Het is een enorme schok om dat niet meer met z’n drieën te kunnen doen. Maar mijn gebed is dat zijn overlijden nieuwe inspiratie zal geven om in de voetsporen van Tass te gaan. De meedogenloze slager die een innemende vredestichter werd. Geen zondeloos mens, wel een ijverig en trouw dienaar én getuige van zijn Redder, Jezus Christus.