Onderzoek: heiligheid verschuift van kerk naar natuur en cultuur

Persbericht 3 april 2026 3 minuten Christelijke Hogeschool Ede
Kerkbanken
Shutterstock

Hoewel Nederland in hoog tempo ontkerkelijkt, verdwijnt de behoefte aan zingeving, rust en verbondenheid niet. Die verplaatst zich. Dat blijkt uit een landelijk onderzoek naar ‘heiligheid in de leefomgeving’, uitgevoerd door Ipsos I&O in opdracht van het Lectoraat Theologie van de Christelijke Hogeschool Ede (CHE), Socires, Vrijzinnigen Nederland en Museum Catharijneconvent. Aan het onderzoek namen 1.517 Nederlanders van 18 jaar en ouder deel.

Nederland kent al anderhalve eeuw een proces van ontkerkelijking. Inmiddels rekent 58 procent van de Nederlanders zich niet meer tot een geloofsgemeenschap en heeft één op de vier kerkgebouwen geen religieuze functie meer. Tegen deze achtergrond onderzocht Ipsos I&O hoe Nederlanders hun directe leefomgeving ervaren en welke plekken voor hen een bijzondere of zelfs heilige betekenis hebben. Centraal stond de vraag welke rol religieuze en niet-religieuze plekken spelen in het vervullen van emotionele, spirituele en sociale behoeften.

Eén op drie bezoekt religieus gebouw
Ondanks de ontkerkelijking bezoekt 31 procent van de Nederlanders minstens één keer per jaar een religieus gebouw. Dat gebeurt niet uitsluitend om religieuze redenen. Naast geloof worden ook rust, bezinning, herdenken en waardering voor architectuur en cultuur genoemd. Tegelijkertijd bezoekt een meerderheid van de niet-religieuze Nederlanders nooit een religieus gebouw. Opvallend is dat een kwart van de mensen die zichzelf religieus noemt nooit een religieus gebouw bezoekt. Kerkbezoek is daarmee minder vanzelfsprekend dan religieuze identiteit doet vermoeden.

Behoefte aan rust
De sterkste bevinding uit het onderzoek is de centrale rol van rust. Vier op de vijf Nederlanders zoeken wel eens bewust een plek op om rust te ervaren. Twee derde noemt rustige plekken zelfs cruciaal in de leefomgeving. Die rust wordt vooral gevonden in het eigen huis en in de natuur. Religieuze gebouwen spelen vooral een rol bij troost en het gevoel van verbinding met een groter geheel, maar minder bij sociale ontmoeting. Voor ontmoeting en ‘onder de mensen zijn’ worden vooral horeca, culturele instellingen en sportverenigingen genoemd.

Jongeren zoeken relatief vaak plekken op om vreugde en rust te ervaren, maar geven ook vaker aan dat zij onvoldoende rustplekken hebben, met name in sterk stedelijke gebieden.

Brede steun voor herbestemming van kerken
De toekomst van religieuze gebouwen blijkt een belangrijk maatschappelijk vraagstuk. Slechts 14 procent van de Nederlanders vindt dat een leegstaand kerkgebouw bij voorkeur een religieuze functie moet behouden. De meerderheid staat open voor herbestemming, bijvoorbeeld als woning, buurt- of gemeenschapscentrum of culturele voorziening. Opvallend is dat jongeren vaker dan 50-plussers vinden dat een religieuze functie behouden moet blijven.

Over de verantwoordelijkheid voor religieus erfgoed lopen de meningen uiteen. Oudere generaties leggen die vaker bij eigenaren en beheerders, terwijl jongere Nederlanders eerder een rol zien voor de overheid of de lokale gemeenschap.

Rust
“Als de behoefte aan rust en betekenis groot blijft terwijl kerken leeglopen, rijst de vraag welke rol deze gebouwen in de toekomst kunnen spelen,” zeggen de opdrachtgevers van het onderzoek. “Nu kerken steeds minder door een actieve geloofsgemeenschap worden gedragen, krijgt hun betekenis een bredere maatschappelijke dimensie. Veel Nederlanders hechten waarde aan plekken waar stilte mogelijk is, waar ruimte is voor rituelen of herdenking en waar niet alleen consumptie centraal staat.”

‘Heilig’ is meer dan religie
Het begrip ‘heilig’ blijkt in Nederland niet uitsluitend religieus geladen. Voor veel mensen betekent het vooral iets dat dierbaar of onaantastbaar is. Wat een plek heilig maakt, is volgens de helft van de Nederlanders vooral de stilte of rust. Ook geschiedenis, de aard van de plek en persoonlijke verbondenheid spelen een grote rol. Naast kerken worden daarom ook natuurgebieden, begraafplaatsen, herdenkingsplekken en het eigen huis als ‘heilig’ ervaren.

ChristenvervolgingDuurzaamheidOpvoedenIsraëlGeloofszekerheid

Praatmee

Beluister onze podcast

Onder de Kansel #6: Schuldbelijdenis van reformatorische christenen over kerkelijke verdeeldheid
Of beluister op:

Meerartikelen

kamp
Nieuws

Twee voorgangers gewond bij aanval op kerkdienst in vluchtelingenkamp Zuid-Soedan

Islamitische vluchtelingen uit Soedan hebben zondag 15 november een kerkdienst in het Zuid-Soedanese vluchtelingenkamp Gorom aangevallen, zeggen de getroffen voorgangers tegen Morning Star News. Twee voorgangers en verschillende gemeenteleden raakten...

Red Light District Amsterdam
Nieuws

SGP en ChristenUnie willen structureel geld voor vrouwen die uit prostitutie willen stappen

De SGP en ChristenUnie willen dat er structureel geld beschikbaar komt voor vrouwen die uit de prostitutie willen stappen. De partijen hebben daarvoor samen een amendement ingediend bij de begroting van Justitie en Veiligheid. Ook wil...

Pakistan
Nieuws

Als tiener opgepakt voor godslastering, negen jaar later dreigt nog altijd de strop

Hij was zestien toen hij werd opgepakt wegens godslastering. Inmiddels zit de Pakistaanse christen Shahzad Masih al ruim negen jaar gevangen en hangt hem de doodstraf boven het hoofd. Zijn advocaten vragen opnieuw om ingrijpen: het hoger beroep tegen...

Duitsland
Nieuws

Duitse vreemdelingendienst breekt kerkelijk gebouw open om vrouw uit kerkasiel te halen

In het Duitse Bremerhaven hebben medewerkers van de vreemdelingendienst woensdagmorgen een deur van een kerkelijk gebouw laten openbreken om een 62-jarige Syrische vrouw uit kerkasiel te halen. De vrouw moest naar Polen worden overgebracht, maar werd...

Oud-president George W. Bush
Nieuws

George Bush steunt vertrek gemeente uit methodistenkerk en krijgt lof

De Amerikaanse evangelist Franklin Graham prijst oud-president George W. Bush vanwege zijn steun aan het vertrek van een kerkelijke gemeente uit de United Methodist Church. Dat meldt Baptist News Global. Volgens Graham is de kerk daarmee 'trouw aan...

Europees Parlement
Nieuws

Ruim miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen aangeboden aan Europarlementariërs

Een petitie met meer dan een miljoen handtekeningen voor vervolgde christenen in Afrika is woensdag aangeboden aan Europarlementariërs in Brussel. Onder de ontvangers was SGP’er Bert-Jan Ruissen. De oproep van Open Doors vraagt om bescherming,...

Brooke Rollins
Nieuws

Rechter tikt Amerikaanse minister op de vingers: geen e-mails over Jezus naar personeel

De Amerikaanse landbouwminister Brooke Rollins mag haar medewerkers niet langer via officiële kanalen religieuze boodschappen sturen. Dat heeft een federale rechter donderdag bepaald, meldt Politico. De minister stuurde eerder kerst- en paasmails...

Taybeh
Nieuws

Priester waarschuwt voor vertrek christenen uit Westelijke Jordaanoever door kolonistengeweld

De Palestijnse priester Bashar Fawadleh vreest dat het christelijke leven op de Westelijke Jordaanoever langzaam verdwijnt. Door aanhoudend geweld van Israëlische kolonisten en toenemende onveiligheid verlaten steeds meer christelijke families hun...

Meerartikelen

Kerkgebouw
Nieuws

Protestantse Kerk verwacht kwart minder kerkgebouwen binnen tien jaar

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) staat voor ingrijpende keuzes over de toekomst van haar kerkgebouwen. Naar verwachting zal over tien jaar een kwart van de kerkgebouwen verdwenen zijn. Een landelijke projectgroep werkt daarom aan een...

Slachtoffer van misbruik
Nieuws

Twee arrestaties bij politieonderzoek naar seksueel misbruik in Presbyteriaanse Kerk Ierland

Bij een politieonderzoek naar seksueel misbruik binnen de Presbyterian Church in Ireland (PCI) hebben zich inmiddels 168 mensen gemeld. Ook zijn twee verdachten aangehouden. Dat meldt de BBC. Het onderzoek startte een jaar geleden, nadat er binnen de...

begrafenis
Persbericht

Verandert de reformatorische begrafenis? Biblebelt-bijeenkomst bespreekt opvallende ontwikkeling

Binnen bevindelijk-gereformeerde kringen staat bij een begrafenis van oudsher niet de overledene centraal, maar de ernst van de dood en de oproep tot bekering. Toch lijken persoonlijke wensen en herinneringen aan de overledene steeds vaker een plaats...

Hour of Power
Nieuws

Strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma te gast bij Hour of Power

Een zeer gevreesde strafrechtadvocaat, die criminelen verdedigde tot de laatste snik toe. Willem Jan Ausma veranderde echter. Wat is voor hem bijbelse rechtvaardigheid? "Ook als mensen vreselijke dingen hebben gedaan, kunnen ze verder met hun leven."...

Berg
Nieuws

SGP-wethouder Wouter van den Berg voorgedragen als burgemeester van Reimerswaal

Wouter van den Berg (40) is voorgedragen als nieuwe burgemeester van Reimerswaal. De gemeenteraad koos donderdagavond tijdens een besloten vergadering voor de SGP-wethouder uit Houten. Als de benoemingsprocedure volgens planning verloopt, wordt hij...

Christian Verwoerd
Video

Christian Verwoerd schrijft zegenlied voor gezin dat naar Israël vertrekt

Hoe wens je vrienden Gods zegen toe wanneer zij met hun gezin naar Israël verhuizen om daar hun geloof in de praktijk te brengen? Zanger Christian Verwoerd besloot er een lied voor te schrijven. Speciaal voor de uitzenddienst van Gert en Janine van...

Silvan Bruinstroop
Opinie

Zou ik de Heere Jezus blijven belijden als het zelfs mijn leven zou kosten?

Zou ik de Heere Jezus blijven belijden als er een pistool op mijn hoofd wordt gericht? Als ik voor de keuze word gesteld: mijn leven behouden of mijn Heiland verloochenen? Het is een vraag die mij sinds afgelopen zaterdag bezighoudt. Tijdens de...

Hans Hamoen
Podcast

Bijbelsmokkelaar Hans Hamoen beleeft wonderlijke ontmoeting bij Roemeense douane

Met een koffer vol Johannesevangeliën reist Hans Hamoen in de jaren tachtig naar het communistische Roemenië. Bij aankomst op het vliegveld van Boekarest ontdekt een douanebeambte tien Bijbelboekjes in zijn binnenzak. Wat volgt, kan Hans tientallen...

Gerrit Jan en Shannon Dekker
Column

Een gemeente kan zich familie noemen, maar functioneren als een personeelsbestand

Na 28 jaar actief gemeenteleven gingen Gerrit Jan en Shannon Dekker op zoek naar een eenvoudigere vorm van kerk-zijn. Minder nadruk op programma's en structuren, meer ruimte voor gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar hun onderzoek...

Reinier Blijleven
Persbericht

Compassion Nederland krijgt nieuwe COO: Reinier Blijleven volgt Wietse Kooistra op

Per 1 december 2026 treedt Reinier Blijleven toe tot het leiderschapsteam van Compassion Nederland als Chief Operating Officer (COO). Hij volgt Wietse Kooistra op die per 1 januari 2027, na tien jaar, afscheid neemt van de christelijke...

André Flach
Nieuws

SGP-Kamerlid André Flach: "Islam eist steeds meer publieke ruimte op"

Volgens SGP-Kamerlid André Flach eist de islam steeds meer publieke ruimte op in Nederland. Dat stelde de christenpoliticus maandag tijdens een debat over integratie in de Tweede Kamer. Hij wees daarbij op de versterkte islamitische gebedsoproep in...

Krakau
Nieuws

Schutter van Krakau krijgt mogelijk kerkelijke begrafenis: 'Hij was gedoopt'

De 24-jarige Michał Oksiński, die begin november negen mensen doodschoot in Krakau, krijgt mogelijk een kerkelijke begrafenis. Priester en hoogleraar ethiek Andrzej Kobyliński vindt dat de kerk de overleden schutter niet mag uitsluiten. Volgens de...